اختصاصی بسپار/ چالشهای بستهبندی کاغذی به جای پلاستیک/ چرا بستهبندی کاغذی همچنان به پلاستیک نیاز دارد؟

بسپار/ ایران پلیمر بستهبندیهای کاغذپایه بهعنوان جایگزینی برای بستهبندیهای پلاستیکی انعطافپذیر مورد توجه قرار گرفتهاند، اما بسیاری از آنها همچنان برای محافظت از محصول، درزبندی و افزایش ماندگاری به لایههای بسپاری نیاز دارند. در همین حال، Tetra Pak از بستهبندی جدیدی با ۹۰ درصد مواد تجدیدپذیر استفاده کرده و شش شرکت بزرگ کالاهای مصرفی نیز برای توسعه بستهبندیهای کاغذی جایگزین پلاستیک همکاری خود را آغاز کردهاند.
بستهبندیهای پلاستیکی انعطافپذیر، از کیسهها و پاکتها تا بستهبندی تنقلات، به دلیل وزن کم و کارکرد مناسب، کاربرد گستردهای در صنایع کالاهای مصرفی دارند. با این حال، بازیافت آنها همچنان با چالشهای مهمی روبهرو است.
بسیاری از این بستهبندیها از چند لایه مواد مختلف تشکیل شدهاند که جداسازی آنها دشوار است. وزن کم و حجم به نسبت زیاد نیز هزینه جمعآوری و بازیافت را میافزاید. از سوی دیگر، کمبود زیرساختهای بازیافت و جمعآوری ناکافی پسماندها موجب ورود بخشی از این مواد به محیطزیست میشود.
در چنین شرایطی، بستهبندیهای کاغذپایه به دلیل وجود شبکههای بازیافت گستردهتر و آشنایی بیشتر مصرفکنندگان با سواچینی کاغذ، مورد توجه قرار گرفتهاند. کاغذ خالص همچنین میتواند در محیط طبیعی سریعتر از پلاستیک تجزیه شود.
چرا بستهبندی کاغذی همچنان به پلاستیک نیاز دارد؟
کاغذ بهتنهایی نمیتواند تمام الزامات بستهبندی مواد غذایی و محصولات حساس را برآورده کند. ساختار متخلخل و آبدوست آن باعث میشود در برابر رطوبت، چربی و نفوذ گازها به محافظت بیشتری نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، در بسیاری از بستهبندیهای کاغذپایه از فیلمهای پلاستیکی یا پوششهای سدگر استفاده میشود.
برای نمونه، لایههای پلیاتیلن میتوانند از نفوذ رطوبت جلوگیری کنند. پوششهای سدگر نیز مانع عبور روغن و چربی از بستهبندی مواد غذایی میشوند. برخی لایههای بسپاری با کاهش نفوذ اکسیژن و بو به حفظ کیفیت و افزایش ماندگاری محصول کمک میکنند.
قابلیت دوخت گرمایی نیز یکی از نقشهای مهم پلاستیک در بستهبندی کاغذی است. کاغذ بهتنهایی با گرما دوخته نمیشود، اما افزودن لایه نازکی از بسپار امکان بستهشدن محکم بستهبندی را فراهم میکند.
همچنین فیلمهای نازک پلاستیکی میتوانند از سطح بستهبندی در برابر خراش و لکه محافظت کنند و ظاهر چاپ را بهبود دهند.
Tetra Pak؛ کاهش ردپای کربن تا ۵۰ درصد
یکی از نمونههای جدید این رویکرد، بستهبندی ضدعفونی پایهکاغذی شرکت Tetra Pak است که از لایه سدگر کاغذی و بسپارهای زیستپایه استفاده میکند.
به گفته شرکت، این ساختار در مقایسه با بستهبندیهای متداول دارای لایه ورقه آلومینیومی و بسپارهای فسیلی، میتواند ردپای کربنی را تا ۵۰ درصد بکاهد.
این بستهبندی در آوریل ۲۰۲۶ برای نخستین بار در پاکتهای یکلیتری شیر شرکت ایتالیایی Sterilgarda Alimenti به کار گرفته شد.
استفاده از لایه سدگر کاغذی و بسپارهای تولیدشده از نیشکر، سهم مواد تجدیدپذیر این بستهبندی را به ۹۰ درصد رسانده است.
ساختار بستهبندی نیز از سه گروه ماده اصلی به دو گروه، یعنی کاغذ و بسپار، کاهش یافته است. به گفته Tetra Pak، این تغییر میتواند به بهبود کارایی بازیافت و کیفیت پلاستیکهای بازیافتی کمک کند.
همکاری شش غول کالاهای مصرفی برای توسعه بستهبندی کاغذی
در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، بنیاد Ellen MacArthur Foundation از تشکیل کنسرسیوم PaperFlex با مشارکت شش شرکت بزرگ کالاهای مصرفی خبر داد:
Colgate-Palmolive، Mars، Nestlé، PepsiCo، Procter & Gamble و Unilever.
هدف این همکاری، سرعتبخشیدن به توسعه جایگزینهای پایهکاغذی برای بستهبندیهای پلاستیکی انعطافپذیر، بهویژه بستههای کوچک، لفافها و پاکتهاست. این کنسرسیوم قصد دارد آزمایشهای مشترکی را در زمینه پوششهای زیستتخریبپذیر و سایر فناوریهای بستهبندی طراحی و تامین مالی کند.
فناوریهای مورد بررسی باید بتوانند علاوه بر محافظت از محصول و حفظ ماندگاری آن، نیازهای مصرفکننده و الزامات خطوط تولید صنعتی را نیز برآورده کنند.
Sander Defruyt، مسئول راهبرد پلاستیک در بنیاد Ellen MacArthur، تاکید کرده است که راهکارهای مسئولانه بستهبندی انعطافپذیر پایهکاغذی هنوز از نظر کارکرد، مقیاس تولید و هزینه به سطح مورد نیاز نرسیدهاند.
آیا کاغذ میتواند جایگزین تمام بستهبندیهای پلاستیکی شود؟
با وجود پیشرفت فناوری، بستهبندی انعطافپذیر کاغذپایه هنوز به راهکاری فراگیر برای جایگزینی پلاستیک تبدیل نشده است. توسعه پوششهای سدگر، کنترل هزینه تولید و دستیابی همزمان به کارکرد مناسب و قابلیت تولید انبوه، از چالشهای اصلی این حوزه هستند.
از سوی دیگر، جایگزینی پلاستیک با کاغذ بهتنهایی تضمینکننده زیستپایداری نیست. ساختار بستهبندی باید متناسب با کاربرد آن طراحی شود و با زیرساختهای جمعآوری و بازیافت پسامصرف نیز سازگاری داشته باشد.
تحولات اخیر نشان میدهد آینده بستهبندی لزوما حذف کامل پلاستیک نیست؛ بلکه میتواند استفاده هدفمند از لایههای بسپاری در کنار کاغذ باشد. نمونه Tetra Pak و همکاری شرکتهای بزرگ در کنسرسیوم PaperFlex نیز نشان میدهند که توسعه مواد، کارکرد بستهبندی و بازیافت باید همزمان مورد توجه قرار گیرند.





