اختصاصی بسپار/ گفت و گو با دکتر ملیحه پیشوایی، عضو هیات علمی و مدیر گروه رزین و افزودنی ها در پژوهشگاه رنگ: تدریس مجازی کارآمد و کافی نیست/ باید دانشجو را ترغیب به حضور فعال در صنعت کنیم

بسپار/ایران پلیمر دکتر ملیحه پیشوایی، فارغ التحصیل مهندسی پلیمر، گرایش علوم و صنایع پلیمر از دانشگاه پلی تکنیک تهران است. کارشناسی و ارشد را در همین رشته گذرانده و در سال 77 با شرکت در کنکور اعزام به خارج دکترا از طرف وزارت علوم توانست بورسیه دریافت کند. سیاست کشور در آن زمان این بود که 90 درصد دانشجویان بورسیه، به فرانسه اعزام می شدند. او می گوید: پس از گذراندن دوره های زبان، در سال 80 به فرانسه رفتم و در دو آزمایشگاه در بخش سنتز لاتکس فعالیت می کردم. آن سالها زیر نظر یک استاد رئولوژیست در بحث مدل سازی رئولوژی هم تحقیقاتی انجام دادم.
سال 85 دوره دکترا به اتمام رسید و به ایران بازگشتم و سال 86 در پژوهشگاه رنگ شروع به کار کردم. از همان سال پژوهشگاه رنگ شروع به جذب دانشجوی ارشد و دکترا از طریق کنکور سراسری کرد. بنده از همان سال اول در دروسی مانند طراحی راکتور پیشرفته، رزین های صنعتی پیشرفته و رئولوژی تدریس داشتم. ما کلاس هایی در مقطع لیسانس و فوق دیپلم هم داشتیم و کارگاه های آموزشی مختلفی در پژوهشگاه در حوزه رئولوژی و رزین برگزار می کنیم.

بسپار_فکر می کنید در شرایط جاری کشور، زیر فشار جنگ/ آتش بس و احتمالات آینده، وضعیت آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی چگونه خواهد بود؟ پیشنهادات شما چیست؟
پشتوانه ای: در حال حاضر تدریس مجازی است. آموزش دانشجویان ارشد و دکترا از طریق پلتفرم‌های مجازی مانند اسکای‌روم با سختی‌های زیادی همراه است و کیفیت مطلوب را برای اساتید و دانشجویان، به ویژه در دروس عملی و آزمایشگاهی، ندارد.
شرایط فعلی امکان آموزش عملی و آزمایشگاهی را کاملا سلب کرده است .با توجه به فعالیت بسیاری از صنایع حتی در شرایط جنگی، ارتباط با صنعت می‌تواند راهگشای دانشجویان تحصیلات تکمیلی باشد.
برقرار کردن کارآموزی در دوره ارشد و دکترا به صورت حضوری، یک راهبرد “برد-برد” است. این امر به دانشجو کمک می‌کند تا دروس را به صورت عملی و کاربردی بیاموزد و در بلندمدت، این دانش به صنعت بازگردد.
با افزایش امکان آموزش عملی، می‌توان به ارتقای کیفیت تولید در صنعت کمک کرد و از جذب افرادی که تخصص کافی ندارند، جلوگیری نمود. تشویق دانشجویان به بازدید از فضاهای صنعتی و کارخانه‌ها، حتی در دوران تعطیلی دانشگاه‌ها، می‌تواند تاثیر بسزایی در درک عمیق‌تر آنها از محیط کار و یادگیری عملی داشته باشد، همانطور که تجربه شخصی خودم در دوران لیسانس نشان داد.

بسپار-برخی معتقدند اتفاقا امسال واحدهای تحقیق و توسعه و اصولا پژوهش محور کار بیشتری برای توسعه محصولات جایگزین خصوصا خواهند داشت … نظر شما چیست؟ آیا الگوهای مشابهی در سایر کشورهای دنیا در این خصوص وجود دارد؟
پشتوانه ای: این موضوع که در شرایط فعلی واحدهای تحقیق و توسعه برای محصولات جایگزین طرحی داشته باشند بسیار درست است اما امروزِ کشور ما به شکلی نیست که بتوان در این بخش امیدی داشت، چرا که حتی اگر دست به تولید محصول جدید بزنیم، مواد اولیه نداریم!
حتی اگر ایده‌های خوبی برای تولید محصولات جدید و جایگزین وجود داشته باشد، کمبود شدید مواد اولیه (داخلی و خارجی) مانع اصلی عملی شدن آن‌هاست. این کمبود حتی در پروژه‌های دانشجویی برای تهیه مواد آزمایشگاهی نیز مشهود است.
بنابراین به دلیل همین مشکلات تأمین مواد اولیه، نمی‌توان با اطمینان برای توسعه این محصولات در بلندمدت تصمیم‌گیری کرد.
معاون وزیر علوم در مراسم معارفه ریاست جدید پژوهشگاه رنگ، بر لزوم هدایت فعالیت هیئت‌های علمی به سمت تأمین نیازهای کشور تأکید کرده است. ایشان می گفتند، برای تشویق اساتید به این مسیر، قوانین ارتقا و ترفیع تغییر خواهد کرد تا نیازی به رعایت کامل قوانین قبلی (مربوط به شرایط عادی) نباشد و اساتید بتوانند با تمرکز بیشتری در جهت رفع نیازهای حیاتی کشور گام بردارند.

بسپار-پژوهشگاه رنگ در حال حاضر در حوزه فعالیت شما چه طرح های پژوهشی را پیش می برد؟ یا مواردی از پروژه های ملی موفق را بفرمایید.
پشتوانه ای: پژوهشگاه رنگ دارای سه پژوهشکده است و هر پژوهشکده نیز شامل سه گروه می‌شود. ما در پژوهشکده “پوشش‌های سطح و فناوری‌های نوین” و در گروه “رزین” فعالیت داریم.
در این گروه، پروژه‌های متنوع صنعتی و دانشجویی اجرا می‌شود.
خوشبختانه، گروه رزین از تعامل خوبی با صنعت برخوردار است و اعضای هیئت علمی هر کدام چندین طرح صنعتی، پروژه خصوصی و ملی را پیش می‌برند.
نمونه‌هایی از پروژه‌های موفق:
_پوشش‌دهی کتیبه‌های ایوان نجف با فناوری‌های نوین در صنعت رزین
_اصلاح فرمولاسیون رنگ‌های پودری برای پوشش‌دهی شیرفلکه‌های صنعتی (پروژه ملی)
_دستورالعمل‌های اجرایی برای آماده‌سازی و اعمال رنگ واگن‌های دوطبقه مترو تهران

بسپار-کیفیت آموزش در مقاطع تحصیلات تکمیلی را در سال‌های اخیر چگونه ارزیابی می‌کنید، به‌ویژه از منظر مهارت‌محوری و حل مساله؟
پشتوانه ای: در پژوهشگاه ها، به نظر می آید کیفیت بالاست. چرا که از دید مهارت محوری به آن نگاه می شود و به صورت کلی پژوهشگاه ها ارتباط بسیار خوبی با صنایع دارند به خصوص آنکه یکی از قوانین ترفیع و ارتقا داشتن طرح صنعتی است.
بنابراین پروژه های ارشد و دکترا بسیاری از مواقع در راستای طرح های جذب شده است. این پروژه ها بیشتر در حل مسئله صنایع ایران کمک کننده هستند.

بسپار-آیا سرفصل‌های آموزشی در حوزه پلیمر و رنگ به‌روز و منطبق با نیاز صنعت هستند؟ مسئله مهاجرت نخبگان چه تأثیری بر کیفیت پژوهش در کشور گذاشته است؟ آیا این روند قابل مدیریت است؟
پشتوانه ای: از ورازت علوم نامه ای ابلاغ شده در مورد همین موضوع که اگر نیازی به تغییر سرفصل ها وجود دارد، برای تصویب نظرهایمان را اعلام کنیم. با توجه به اینکه نیازهای کشور و دانشجویان تغییر کرده، لازم است سرفصل درس ها نیز دچار تغییر و تحولاتی بشوند. به طور مثال یکی از مباحث مطرح امروز هوش مصنوعی است. بسیاری از دانشجویان در حال استفاده از این فضا هستند و خیلی از سرفصل ها تئوریک می باشد و کمتر به بحث های کاربردی اشاره شده. اعضای هیات علمی در پژوهشگاه سعی بر این دارند که سرفصل ها را به شکل کاربردی ارائه بدهند و آموزش با فناوری را تلفیق کنند.
در بحث نخبه های مهاجر خیلی از ما می دانیم که به وضوح کیفیت خروجی افت می کند. چرا که بسیاری از دانشجویان پس از اتمام مقطع تحصیلی کارشناسی مسیرشان را در جای دیگری ادامه می دهند. به نظر بنده مشکلی نیست که داشنجویان برای کسب علم، کشور دیگری را انتخاب کنند چرا که سطح امکانات و طرح های موجود در هر کشوری با یکدیگر متفاوت است و قطعا تجربه ای که می توان در فضای آموزشی کشورهای دیگر داشت را نمی توان در ایران به دست آورد. اما دانشجو باید به کشور بازگردد که بتواند برای کشور موثر باشد. پیشنهادم این است خود وزارت علوم با دریافت وثیقه های ملی کنکور اعزامی بگذارد.
البته مهم ترین مسئله این است که کشور از نظر امنیت اقتصادی و اجتماعی به طوری باشد که نخبگان به پایداری وضعیت امید داشته باشند و باعث بشود در نسل های بعدی فرار مغزهای کمتری را تجربه کنیم.

(ادامه دارد …)

متن کامل این گفت و گو را در شماره 283 ماهنامه بسپار (پوشرنگ) که در نیمه اردیبهشت ماه 1405 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.