مقالات

تحلیل بسته دوم خروج از رکود در دولت یازدهم

شهرام یزدی 

کارشناس ارشد صنایع رنگ و رزین


اقتصاد ایران یکی از بی ثبات ترین و آسیب پذیرترین اقتصادهای جهان است.

این جمله یکی از اساتید اقتصاد ایران را باید با دقتی ویژه خواند و بدان اندیشید. ولی چرا ؟

اقتصاد ایران ظرف سالهای گذشته لطمات و صدمات بی نظیری را از سوء مدیریت ها و تحریم های داخلی و خارجی متحمل شده است و به عناوین مختلف گرفتار مشکلات ساختاری و ریشه دار شده و بطرز عجیبی مواجه با دوره های پیاپی و متوالی و گذرای رکود و رونق گردیده است. رکودها و رونق هایی که هریک از دلایل متفاوتی برخوردارند و برای خروج از هر دوره رکود یا تورم باید از راهکارهای متفاوتی استفاده شود.

بسته دوم خروج از رکود دولت یازدهم در پائیز ۱۳۹۴ به همین دلایل با بسته سال ۱۳۹۲ متفاوت است. بی شک برای تحلیل این بسته و بسته قبلی باید به ریشه های رکود در هر دوره توجه شود. برای این منظور نیم نگاهی گذرا به شرایط کشور می کنیم.

 

۱-                 صنایع و اقتصاد ایران در سالهای ۱۳۹۲ تا ۹۴ با چه معضلاتی دست به گریبان بود؟

بیان دردهای اقتصاد ایران در طول سالهای دولت نهم و دهم جز در قالب گزارش دهها صفحه ای ممکن نیست. با این حال من سعی دارم تنها تعدادی از عوامل بسیار مهم و تأثیرگذار بر وضعیت صنایع کشورمان را بصورتی بسیار خلاصه و اجمالی بیان کنم و بخش عمده ای را با کمک تصاویر و گراف های موجود به نمایش درآورم. 

 

الف ) بدهی های دولت بزرگ ترین قفل بر اقتصاد کشور

انتقال دولت و تغییر مدیریت کلان اقتصادی در سال ۱۳۹۲  در حالی اتفاق افتاد که دولت دهم میراثی بس شوم برای وراث خود و کل اقتصاد ایران در چندین سال آتی بجا گذاشته بود. دولت دهم که در سالهای ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ توانسته بود بالغ بر ۱۱۹ و ۹۱ میلیارد دلار درآمد نفتی کسب کند ولی بعلت بی تدبیری و سوء مدیریت با اولین تکانه بزرگ خارجی یعنی تحریم های سازمان ملل و غرب، علاوه بر افت ۴ برابری ارزش پول ملی در ۲ سال ( از ۹۴۰۰ ریال به ۳۷۰۰۰ ریال )، با رشد اقتصادی منفی ۶.۸ % و رکود ۴۰ درصدی مواجه شد.

در شرایطی که بودجه عمرانی کل کشور در سال ۱۳۹۳ به ۳۰ هزار میلیارد تومان رسید، دولت دهم بدهی سنگین و نجومی ۴۰۴  هزار میلیارد تومانی یعنی حدود ۱۱۵  میلیارد دلار – با احتساب هر دلار ۳۵۰۰ تومان – برای آیندگان باقی گذاشت که بشکل زیر قابل تفکیک است:

۱-                  بدهی به صندوق های تأمین اجتماعی و بیمه ها حدود ۲۰۰  هزار میلیارد تومان یعنی حدود ۵۷ میلیارد دلار

۲-                  بدهی به بانک ها …   حدود ۱۵۴  هزار میلیارد تومان یعنی حدود ۴۴ میلیارد دلار

۳-                  بدهی به پیمانکاران … حدود  50  هزار میلیارد تومان یعنی حدود  14 میلیارد دلار

البته با احتساب هر دلار  2900 تومان یعنی نرخ ارز مرجع، رقم های فوق معادل دلاری به ترتیب به ۶۹  و ۵۳ و ۱۷ میلیارد دلار و با مجموع بیش از ۱۳۹ میلیارد دلار می رسد!!!

این در حالی است که درآمد نفتی دولت در سال ۱۳۹۳ فقط ۲۵ میلیارد دلار بود!

دوستان توجه داشته باشند که ارقام دیون دولت ها اغلب محرمانه است و به ندرت به شکل رسمی منتشر می شود و لذا باید اعداد را از میان گزارشات کارشناسی و پاره ای اظهارات پراکنده مقامات کشور استخراج کرد.

              

ب ) قفل دوم؛ نقدینگی کلان و افزایش پایه پولی

از سویی نقدینگی سرگردان در جامعه نیز که ظرف دو دوره دولت نهم و دهم از حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان به بیش از ۸۰۰ هزار میلیارد تومان افزایش یافته بود. ضمن اینکه رقم ۳۰ تا ۴۰ هزار میلیارد تومان نیز نقدینگی مؤسسات مالی و اعتباری غیر بانکی بود که تحت نظارت بانک مرکزی فعالیت نمی کردند و به مدد عدم شفافیت نظام اقتصادی اقدام به جذب نقدینگی بازار کرده و در قبالش بهره های ۲۵ تا ۲۸ درصدی به سپرده گذار می دادند و بدین ترتیب نرخ بهره در نظام بانکی و بازار آزاد را تحت تأثیر قرار می دادند. نقدینگی این مؤسسات نیز عمدتاً در بازار زمین و مسکن و خرید و فروش ارز و طلا متمرکز بود. بازارهایی که در سایه تورم های بالا و افزایش قیمت های شتابان، می توانست پرداخت بهره های فوق را توجیه پذیرتر کند. علاوه براین بازار زمین و ساختمان، فاقد حسابرسی های معمول اقتصادی است و می توان درآمدها و هزینه هایش را تا حد زیادی پنهان ساخت و بخشی از آنرا بنام گسترش شعب و در قالب سرمایه گذاری ثابت انجام داد. چنین مؤسساتی نه مالیات واقعی به دولت می دادند و نه سپرده قانونی نزد بانک مرکزی داشتند و نه تسهیلات تکلیفی و نظارت های بانک مرکزی را دارند و از این طریق بیش از بانک های رسمی توان وام دهی داشتند. لذا می بینیم که نقدینگی بازار به سمت امور تولیدی سوق پیدا نمی کرد.  

 

ادامه این مقاله را در شماره ۱۵۹ بسپار/ ویژه نامه پوشرنگ آبان ماه ۱۳۹۴ بخوانید. 

نمایش بیشتر

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن