اخبار

گفت و گوی بسپار با دکتر شهلا پازوکی، عضو هیات علمی پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران: خطر خاموش رنگ های حلال پایه

بسپار/ ایران پلیمر شهلا پازوکی متولد ۱۳۴۸ تهران است. سال ۱۳۶۶ همزمان با موشک باران در رشته علوم و تکنولوژی رنگ پلی تکنیک تهران پذیرفته شد و رتبه اول این رشته را در کنکور اخذ کرد امابه گفته ی وی، شناختی از این رشته نداشت. عملا دانشگاه را در سال ۶۷ شروع کرد و سال ۷۱ در همین رشته از دانشکده نساجی و رنگ فارغ ­التحصیل شد. در آن زمان رشته­ ی پلیمر از شیمی و دانشکده نساجی جدا شده و دانشکده­ای مجزا داشت. دوره­ ی ارشد را در رشته مهندسی پلیمر گذراند و سال ۱۳۷۵ و همزمان با پایان این دوره در شرکت صنایع شیمیایی سینا با خانم پروفسور رنجبر که از دوستان وی است مشغول به فعالیت شد.

امروز دکتر پازوکی یکی از اعضای هیات علمی و دانشیار گروه رنگ و روکش­های سطح پژوهشگاه پلیمر است و از سال ۱۳۸۰ تا کنون در پژوهشگاه مشغول به فعالیت است. با توجه به طرح­های تحقیقاتی او در زمینه رنگ­های ترافیکی آب پایه، در این راستا با او به صحبت نشستیم.

 

بسپار- تاریخچه گروه رنگ و روکش­های سطح در پژوهشگاه پلیمر به چه صورت است؟

پازوکی: پژوهشگاه پلیمر در خاورمیانه و در زمینه پلیمر حرف برتر را می­زند. گروه ما از سال ۱۳۷۰ گرایش رنگ و رزین در دو گروه مختلف یکی به این کامپوزیت و رنگ و دیگری به نام چسب و رزین آغاز به فعالیت کرده و سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۲ به گروه رنگ، رزین و روکش­های سطح تبدیل شده و چند سالی است به دلیل حجم فعالیت بالا و محدودیت آزمایشگاه­ها، به دو گروه چسب و رزین و رنگ و روکش­های سطح تقسیم شد. در راستای اهداف پژوهشگاه، طرح­های مختلف پژوهشی تعریف شده و انجام می­پذیرد. همچنین تربیت نیروی انسانی، کمک به ایجاد طرح­های دانش بنیان، تحقیقات بنیادین و دانش محور به منظور رفع مشکلات کشور در زمینه مواد پلیمری با رویکرد دوستدار محیط زیست بودن از دیگر فعالیت­ هایی است که در پژوهشگاه انجام می­پذیرد. مانند روش­های پاکسازی ضایعات پلیمری که در جهان نیز مطرح  است و از دغدغه ­های مهم امروز بشر به شمار می­رود.

بسپار- تاریخچه آب پایه در حوزه فعالیت شما که رنگ های ترافیکی است به چه صورت است و چه مزایایی دارد؟

پازوکی: حدود ۱۵ سال است که در زمینه رنگ ­های ترافیکی مشغول به فعالیت هستیم. در حال حاضر با سازمان راهداری کل استان­های کشور همکاری داریم. یکی از محورهای فعالیت ما نظم بخشی به این شرایط بی نظمی در استفاده از رنگ های ترافیکی است. باید هر نوع رنگ مناسب برای شرایط آب و هوایی و فاکتور­های دیگر محل استقرار شناسایی شده و همچنین روش اجرای آن به شکل صحیح انجام پذیرد تا بتوان بازخورد مورد نظر را از رنگ داشت.

پوشش­­های آب پایه یکی از پوشش های زیست سازگار است که در جهان حدود ۱۰۰ سال سابقه دارد.

در آمریکا و در اواخر دهه ۱۹۹۰ و همزمان با تصویب قوانین زیست محیطی ۸۰ درصد سهم رنگ­های ترافیکی به رنگ­های آب پایه اختصاص یافت. در ایران هم این تجربه انجام پذیرفته است. مزایای­ان دوستدار محیط زیست بودم و عدم وججود VOC یا مواد آلی فرار است که برای سلامتی انسان بسیار مضر است و سرطان زاست. البته به این گونه نیست که فقط دارای مزایا باشد بلکه معایب زیادی نیز به همراه  دارد. هرچند که مزایای آن بسیار بیشتر از  معایب است و راه حل خطر خاموش رنگ­های آب پایه است که سلامتی انسان و اکوسیستم اطرافش را تهدید می­کند. برای مثال در رنگ آمیزی صنایع غذایی اگر مواد حلال حتی در حد ppm وارد محصول خوراکی شود خطر آفرین است.

بسپار- چرا و با چه هدفی به سمت آب پایه قدم گذاشتید؟  چه الزاماتی زیست محیطی در ایران و جهان در استفاده از رنگ­های دوستدار محیط زیست وجود دارد؟

پازوکی: علت جدی رویکرد من به سمت پوشش­های آب پایه ماجرایی بود که در سال ۱۳۹۵ برایمان پیش آمد. پیرو همکاری­ هایی که با سازمان حمل و نقل شهرداری تهران انجام می دادیم و نظارت­هایی که روی اجرای  رنگ های ترافیکی داشتیم، آماری به دست آوردیم که بسیار شوک آور بود. در شهریور سال ۱۳۹۵ و طی پانزده روز، حدود ۱۲ تن حلال وارد شهر تهران شده است. این حلال­ها به هوا وارد می­شوند و حتی قابل مشاهده هم نیستند اما خطرات زیادی را برای سلامت انسان و محیط پیرامونی وی ایجاد می­کنند. البته حدود ۱۰ سال بودکه به صورت پراکنده در این زمینه کارهایی انجام می­دادم اما نمونه­های ساخته شده از نظر کیفیت تفاوت زیادی با رنگ­های حلال پایه داشت و من را به فکر انداخت تا روی رزین­های استفاده شده در رنگ­های آب پایه تمرکز کنم. از آنجایی که در رزین­های خاص با محدودیت رو به رو هستیم، کار کمی سخت و کند پیش رفت. هدفم این بود که در درجه اول کیفیت رنگ­های ترافیکی آب پایه را به حلال پایه برسانم. یکی از بزرگترین چالش­ها ثبات سایشی پایین رنگ­های آب پایه بود. با تغییر ساختار رزین و فرمولاسیون رنگ، می­توان بسیاری از مشکلات رنگ­های آب پایه را برطرف کرد. با وجود افزودنی­های بیشتری که در آن به کار می­رود حتی به به میزان تولید، قیمت تمام شده­ی حدود ۱۰ الی  15 درصد کمتر از رنگ­های حلال پایه دارد. از طرفی بی ثباتی در بازار باعث شده تولید کننده انگیزه­­اش را در تولید از دست بدهد.

متاسفانه هیچ استانداردی برای استفاده از رنگ های دوستدار محیط زیست در ایران تدوین نشده و حتی با پیگیری­های ما و برخی از بزرگان، متوجه شدیم سازمان استاندارد حتی قانونی برای ابلاغ در این زمینه ندارد. در جهان به تدریج قانون­هایی در راستای کاهش VOC موجود در تولیدات وضع شده است که اکنون استفاده از آن را به نزدیک صفر رسانده است. این اتفاق یک شبه نمی­افتد اما به تدریج ما نیز به راحتی می­توانیم به این میزان برسیم.

 

بسپار- چالش بزرگ صنعت آب پایه چیست؟

پازوکی: شناخته نشدن صحیح رنگ های آب پایه در بازار. همچنین دید منفی نسبت به کیفیت و کمبود رزین­های تخصصی. همچنین تعدد موادی که در ساخت آن به کار می­رود بیشتر است.

یکی از مشکلات بزرگی که نه فقط در بحث استفاده از رنگ بلکه در همه­ی بخش­ها وجود دارد عدم دسترسی به آمار صحیح است. متاسفانه آمار دقیقی از میزان مصرف رنگ­های آب پایه و حلال پایه در هیچ بخشی وجود ندارد و این کمبود آمار برنامه ریزی و رفع مشکل را با دشواری مواجه می­کند. همیشه یکی از اهدافم جمع آوری آمار صحیح حداقل در حوزه فعالیت خودم است. برای مثال اینکه چه درصدی از تصادفات مربوط به عدم وجود خط کشی، خط کشی­های غلط یا سیاه شدگی آن است.

از طرفی پس از طرح آمار، به جای چاره اندیشی، صورت مساله پاک می­شود. برای مثال دکتر میرعابدینی پروژه ای تحت عنوان رنگ­های ضد سرخوردگی و جذب کم آلودگی در ۵ منطقه مختلف تعریف کرد. نتایج بسیار رضایت بخشی نیز به دست آمد اما همکاری­ای وجود نداشت. حتی این طرح در مجله Evonik به چاپ رسیده است. تغییر قانون با سیستم­های تشویق و آگاهی بخشی باید در دستور کار قرار گیرد.

 

بسپار- فرهنگ آب پایه در ایران در این سال­ها چه تغییری کرده است؟ و چه مسیری پیش رو دارد؟

پازوکی: اگر بحث سلامت انسان­ها برای ما اهمیت داشته باشد باید دانیم که پوشش های آب پایه چه در بخش ساختمان (که در کشورهای پیشرفته بیشترین استفاده  را دارد) و چه دیگر بخش­ها باید جایگزین رنگ­های حلال پایه شود و در صنعت هم جایگاه خود را پیدا کند مانند کفپوش­ها، مخازن آب و نفتی، بدنه خودرو و غیره.

در نمایشگاه­هایی که حضور یافته­ام مشاهده کردم نسبت به ۵ سال گذشته بسیار بهبود یافته است و شناخت و استفاده از رنگ­های آب پایه پیشرفت خوبی داشته است اما هنوز جای کار بسیار زیادی باقیست. شاید بتوان از طریق رسانه­های ملی روی این فرهنگ سازی کار کرد. هرچند آنقدر مسایل مختلف زیاد است که شاید رنگ­های آب پایه و دوستدار محیط زیست در آن کم اهمیت دیده شود اما واقعا کم اهمیت نیست. نباید چیزی را فدای چیز دیگر کرد. نسبت اهمیت باید تقسیم شود. حتی از بحث آب  پایه که بگذریم ضایعات پلیمری کشور ما و دریاهایمان را می­خورد و نه اقدامی برایش صورت می­گیرد و نه گوش شنوایی هست. کره­ی زمین خانه­ی ماست و باید در وضع قوانین نسبت­ها را درست در نظر گرفت و مدیریت صحیح انجام داد. صنعت پوشش آب پایه نیز به همکاری نیاز دارد نه موازی کاری.

 

بسپار- شما برای کار بر رنگ‌های ترافیکی مشهور هستید. از نظر شما عدم‌استقبال بازار از رنگ‌های آب پایه ترافیکی چیست؟

پازوکی: رنگ­های آب پایه عموما خواص فیزیکی- مکانیکی پایین تری نسبت به رنگ­های حلال پایه دارند. بنابراین در شرایط مرطوب، دما و غیره کیفیت رنگ دچار تغییر می­شوند. دست برای استفاده از رنگ­های آب پایه کمی بسته تر است اما می­توان در هر سیستمی از حلال پایه­ها استفاده کرد. این مسایل در کشورهای پیشرفته تقریبا حل شده و با تصحیح فرمولاسیون و نوع رزین، در هر شرایطی رنگ آب پایه مخصوص را با بهترین کیفیت به کار می­برند. اجرای درست رنگ هم یکی از شرط­های رسیدن به کیفیت مورد نظر است.

تغییر سیستم قبلی برای ما بسیار سخت است و ریسک پذیری کمی در این موارد داریم. عادت کردن به یک سیستم ثابت در ما ایرانی­ها به گونه­ای درونی شده و با تغییرات هرچقدر هم مثبت به سختی کنار می­آییم.

 

بسپار- آیا مواد اولیه مورد مصرف در تولید آب پایه ها وارداتی هستند؟ مسایل اقتصادی روز از جمله ثبت سفارش تا چه میزان این صنعت را تحت تاثیر قرار داده یا می­تواند بدهد؟

پازوکی: غلط است اگر فکر کنیم برای تولید پوشش آب پایه صفر تا صد تولید را باید خودمان انجام دهیم و از تولید داخلی حمایت کنیم. رزین و افزودنی­های آن معادلات جهانی است و هر کشور و منطقه در تولید یک بخش تخصص دارد. اگر امروز اقتصاد ما به این اوضاع دچار است به دلیل روش نادرست فکر کردنمان است. خوشبختانه ریاست پژوهشگاه بسیار از طرح­های پژوهشی حمایتگر است.

آمار دقیقی از میزان وارداتی بودن مواد اولیه رنگ های آب پایه در دسترس نیست. بخش زیادی از مواد افزودنی و رزین­ها وارداتی است اما شرکت­های داخلی بسیاری هستند که قابلیت تولید محصول مشابه را دارند. در بحث تحریم­ها، رنگ­های حلال پایه نیز افزودنی­های وارداتی بسیاری دارند که در شرایط تحریم با  مشکل مواجه خواهد شد. اما به نظرم اگر روزی فرا رسد که مجبور شویم صفر تا صد محصولات آب پایه را در داخل کشور تولید کنیم پتانسیل آن وجود دارد. از نظر من تاثیر ذهنی تحریم­ها بسیار شدید تر از تاثیر واقعی تحریم­ها خواهد بود.

 

بسپار- در شرایط اقتصادی فعلی مدیریت تامین مواد اولیه و سایر تغییرات بازار به چه صورت می­تواند موفق باشد؟

پازوکی: مدیریت شرایط کنونی قطعا کار آسانی نیست. باید به ثبات نسبی در وضعیت اقتصادی کشور رسید تا تولید کننده بتواند شروع کند. از نظر من ایرانی­ها جماعتی فعال هستند اما درصدی از آرامش برای شروع و پیشرفت در کار لازم است.

 

بسپار- چه برنامه ­های آموزشی و ترویجی را پیاده سازی کرده و یا در برنامه دارید؟

پازوکی: از سال­های گذشته به صورت جسته و گریخته برنامه­هایی برای آموزش و ترویج رنگ­های آب پایه میان صنایع داشتیم اما در همایش­های ملی رنگ­های ترافیکی که برگزار کردیم، سعی بر آن شد تا در کنار سایر رنگ­ها این بخش نیز به مصرف کنندگان معرفی شود. ۱۳ و ۱۴ آذر ماه پیش رو پنجمین دوره­ی آن برگزار خواهد شد که در کنار آن به کارگاه­ها و دوره­های آموزشی نیز می­پردازیم. خوشبختانه پژوهشگاه نیز تا بحث تولید نیز از پژوهشگران حمایت می­کند.

 

 

(ادامه دارد …)

متن کامل این مصاحبه در شماره ۱۹۲ام دوماهنامه پوشرنگ منتشر شده است بخوانید. 

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکارخانم ارشاد .تماس بگیرید. امکان اشتراک آنلاین بر روی صفحه اصلی همین سایت وجود دارد

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا