اختصاصی ایران پلاست/ گفت و گو با هرویک یاریجانیان، رئیس هیئت مدیره انجمن سازندگان ماشین آلات و تجهیزات پلیمری و رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران: باید از روزی ترسید که سرمایه گذار ایرانی تولید خود را به کشورهای همسایه منتقل کند!
یاد ندارم در یک دهه اخیر میان تشکل ما و مدیران ایران پلاست چالشی بوده باشد
بسپار/ایران پلیمر هرویک یاریجانیان از فعالان صنعت پلیمر است که ریاست هیئتمدیره انجمن سازندگان ماشینآلات و تجهیزات پلیمری ایران، ریاست کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران و مدیریت شرکت خورشید دریای شرق را برعهده دارد. او با تکیه بر تجربه و شناخت نزدیک از ظرفیتها و چالشهای این صنعت، نقشی جدی در پیوند دادن بخش خصوصی پلیمر با نهادهای سیاستگذار و نیز ارتقای جایگاه تولیدکنندگان داخلی در بازارهای منطقهای ایفا میکند. در گفتوگوی پیشرو، درخصوص نمایشگاه ایرانپلاست، روند سیاستگذاری آن و چشمانداز صنعت پلیمر در کشور با او به گفتوگو نشستهایم.
بسپار- تفکیک بخش مدیریت سیاست گذاری و مدیریت اجرایی را در ارتباط موثر میان تشکل ها و نمایشگاه ایران پلاست چه قدر کارآمد می دانید؟
یاریجانیان: واقعیت این است که در یک دهه گذشته، هیچگاه به یاد ندارم میان تشکل ما و مدیران ایرانپلاست چالش جدی وجود داشته باشد. همهچیز در هر دوره، طبق روال پیش رفته و هر مدیری که مسئولیت نمایشگاه را بر عهده داشته، جلسات مستمر و منظم با تشکلها برگزار کرده است. همکاری ما هم همواره مثبت بوده و حتی در حوزه ارتباط با مجریان برگزاری نیز تعامل سازندهای داشتهایم. به جرأت میتوان گفت هیچ اصطکاک یا مشکل جدی میان ما و مجریان وجود نداشته است.
در دوره اخیر هم شرایط بهتر از گذشته بود، چراکه پیشتر هم با آقای مقاره و دیگر همکاران NPC کار کرده بودیم و شناخت متقابل بیشتری داشتیم. این شناخت، تعاملات امسال را روانتر کرد. ضمن اینکه آقای شاملو، دبیر انجمن در اغلب جلسات شورا حضور فعال داشت و گزارشها را منتقل میکرد. بنابراین اساساً هیچ دلیلی برای نگرانی یا بروز چالش نمیدیدیم.
طبیعی است که با توجه به شرایط اقتصادی کشور، دستاوردها کمتر از سالهای گذشته بوده باشد. انجمنهای تخصصی، بهویژه آنهایی که کاملاً متکی به بخش خصوصی هستند، مستقیم و بیواسطه از وضعیت اقتصادی اثر میپذیرند. وقتی حال اقتصاد مساعد نباشد، تشکلها نیز با محدودیت روبهرو میشوند. با این حال، امیدواریم با حرکت اقتصاد ملی به سمت رشد و توسعه، تشکلها نیز بتوانند نقش پررنگتری در اقتصاد کشور ایفا کنند.
بسپار- آیا در جلسات سیاستگذاری، بحثی درباره جانمایی و حضور تشکلها و شرکتهای گروه های کالایی مختلف در سالن های نمایشگاه مطرح شد؟
یاریجانیان: بله. در همان جلسه نخست با حضور آقای دکتر متقی و آقای مقاره، تقریباً همه انجمنها و ذینفعان حضور داشتند. همگی سالنهای مورد نظر خود را دریافت کردند و رضایت عمومی بالایی وجود داشت. یکی از مزیتهای این دوره، واقعیتر شدن تقاضاها بود. برخلاف سالهای گذشته که گاهی غرفهها صرفاً برای حضور نمایشی گرفته میشد، امسال درخواستها بر اساس نیاز واقعی بود و این به نفع صنعت تمام شد.
البته یکی از دغدغههای ما جانمایی شرکتهای خارجی در سالن B۳۸ بود. به دلیل حضور پررنگ آنها و تمایلی که برای مشارکت در این سالن دارند، محدودیت واگذاری فضا پیدا کردیم. ما معتقدیم اگر قرار باشد خارجیها در این سالن حضور داشته باشند، بهتر است در رینگها مستقر شوند تا اعضای انجمن امکان استفاده کامل از جزیره ها را پیدا کنند. بلافاصله پس از جانمایی، این موضوع را طی نامهای به مدیران پتروشیمی منتقل کردیم و امیدواریم برای سال آینده اصلاح شود.
بسپار- با توجه به شرایط امسال، از جمله جنگ ۱۲ روزه و سایر مسائل، تقاضای خارجی به شدت کاهش یافته است؛ از بالای 3000 متر به زیر 600 متر و کمتر فقط در خصوص مشارکت کنندگان چینی …
یاریجانیان: همان هفت شرکت خارجی که امسال در سالن ما حضور دارند، اصرار داشتند که در کنار شرکتهای عضو انجمن ما قرار بگیرند. به همین دلیل جانمایی آنها در همان سالن انجام شد و همین نزدیکی تعامل خوبی میان طرف خارجی و داخلی ایجاد کرد.
اما نباید فراموش کرد که جنگ اخیر اثر بسیار منفی بر حضور خارجیها گذاشت. بسیاری از شرکتها به دلیل فضای پرریسک منطقه و محدودیتهای ناشی از آن، نیامدند یا برای آمدن با تردیدهای جدی روبهرو شدند. این موضوع بهطور طبیعی بر ابعاد بینالمللی نمایشگاه اثر گذاشته و تعداد مهمانان خارجی را کاهش داده است.
بسپار- به عنوان یک تشکل، آیا توانستید در این دوره بر سیاستگذاری نمایشگاه تأثیر بگذارید؟
یاریجانیان: با توجه به شرایط خاص کشور، ترجیح دادیم رویکردی واقعبینانه داشته باشیم. اگر خواستههای بیشتری را مطرح میکردیم، ممکن بود به زیادهخواهی تعبیر شود و اساساً زمان مناسبی برای چنین مطالباتی نبود.
تنها درخواستی که مطرح کردیم این بود که در سال آینده، شرکتهای خارجی بهجای مرکز سالنها، در رینگها یا بخشهای دیگر جانمایی شوند تا فضای بهتری برای اعضای انجمن فراهم شود. فراتر از این هیچ مطالبهای نداشتیم و تلاش کردیم بیشترین همراهی و تعامل را با مدیران نمایشگاه داشته باشیم.
بسپار- با توجه به محدودیتها و مسائل بینالمللی، نمایشگاه ایرانپلاست تا چه اندازه میتواند در توسعه صنعت پلیمر مؤثر باشد؟ به عنوان مدیر یک تشکل، آیا آماری از تأثیرگذاری نمایشگاه در طول سالها بر توسعه این صنعت در اختیار دارید؟
یاریجانیان: تحلیل دقیق این موضوع نیازمند دادهها و آمارهایی است که باید از سوی شرکت ملی صنایع پتروشیمی ارائه شود. اما تجربه نشان میدهد که همواره پیش و پس از نمایشگاه، نوعی پویایی و هیجان در صنعت ایجاد میشود و ارتباطات تازه شکل میگیرد. بهویژه نباید فراموش کرد که تعداد قابل توجهی از تجار کشورهای همسایه مانند عراق، پاکستان و ارمنستان بهطور مستمر از این نمایشگاه بازدید میکنند. البته پیشبینی من این است که در دوره پیشِرو، حضور خارجیها نسبت به گذشته کمتر خواهد بود.
مشکلات اساسی کشور همچنان پابرجاست: ناترازی انرژی در حوزه برق و گاز، تعطیلیهای ناگهانی، بلاتکلیفی در تخصیص ارز و تأخیر در ثبت سفارشها. این شرایط ، بار سنگینی بر دوش تولیدکنندگان گذاشته است. در شرایطی، که اقتصاد کشور پیوسته در حال کوچک شدن است، طبیعتاً صنعت را هم به انقباض واداشته و همین موضوع باعث شده بسیاری از فعالان صنعتی دیگر به توسعه فکر نکنند و صرفاً به بقا بیاندیشند.
پیشبینی من این است که نمایشگاه امسال پررونق نخواهد بود و احتمالاً با یک رویداد معمولی مواجه میشویم. در حالیکه رقبای منطقهای مانند اوراسیاپلاست در ترکیه و عربپلاست در حال پیشی گرفتن از ما هستند و عربستان هم بهزودی به جمع رقبا خواهد پیوست. در چنین فضایی، خطر از دست دادن بازارها کاملاً جدی است. حتی تجار عراقی که سالها به ایران وابسته بودهاند، اکنون در حال مقایسه شرایط ایران با ترکیه هستند و چهبسا تأمین خود را به سمت آنها سوق دهند.
علت روشن است! وقتی برق قطع میشود یا تعطیلیهای ناگهانی اعلام میشود، هزینههای تمامشده تولید افزایش مییابد و محصول ایرانی مزیت رقابتی خود را از دست میدهد. بنابراین اگر تدبیری اندیشیده نشود، خطر واگذاری بازارها به رقبای منطقهای بسیار جدی است. این وضعیت تنها به حوزه انرژی و ارز محدود نمیشود، در بخشهای دیگر نیز کاستیهای جدی وجود دارد. وزارت کار نتوانسته نیاز صنعت به نیروی انسانی را پاسخ دهد، وزارت علوم در حفظ نخبگان و جلوگیری از مهاجرت موفق نبوده است، و بخش خصوصی ـ که ستون اصلی این صنعت است ـ روزبهروز بیشتر تحت فشار قرار میگیرد. نگرانی اصلی من این است که روزی برسد صنعتگران به این نتیجه برسند ادامه فعالیت در ایران ممکن نیست و واحدهای خود را به کشورهای اطراف منتقل کنند. از چنین روزی باید واقعاً ترسید و برای جلوگیری از آن، از همین امروز اقدام کرد.
بسپار- سرمایهگذاریهای توسعهای در صنعت پلیمر کاهش یافته است. با وجود پتانسیل بازار کشورهای همسایه، چقدر توانستهایم در در رکود تقاضای داخلی، بازارهای صادراتی را هدف بگیریم؟
یاریجانیان: متأسفانه سیاستهای غیرمنسجم و محدودیتهای پیشبینینشده رمق را از صادرکنندگان گرفته است. صادرکنندهای که محصول خود را به بازارهای جهانی عرضه میکند، انتظار دارد منتفع شود، اما با انبوهی از موانع بانکی، قانونی و اداری روبهروست و این فشارها نهایتا منجر به از دست رفتن بازارها میشود؛ بازارهایی که رقبای منطقهای بهسرعت در حال تصاحب آنها هستند.
تا یک دهه پیش ترکیه در این حوزه حرف چندانی برای گفتن نداشت، اما امروز اقتصاد آن بیش از ۲.۵ برابر ایران است. این تفاوت تنها به منابع طبیعی مربوط نیست، بلکه به یک اقتصاد پویا و مدیریت سازوکارهای تسهیلگر برای تولیدکننده بر می گردد.
صنعتگر ایرانی غالباً دانش و سابقه بیشتری دارد، چراکه کشور ما از دههها پیش دارای کارخانههای پلیمری بوده است، درحالیکه در آن دوران امارات حتی یک واحد پتروشیمی هم نداشت، اما صنعتگر ما زیر فشارهای ساختاری و مدیریتی زمینگیر شده است.
امکاناتی که روزگاری مزیت ما بود، یکییکی از بین رفته است: نیروی کار ماهر، انرژی پایدار، دسترسی به بازارها و ثبات قوانین. فشارهایی که از سوی دستگاههای مختلف مانند وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت صمت، گمرک و بانک مرکزی که به صنعتگر وارد میشود نیز مضاعف شده است.
تولیدکننده گاها ناچار است تیمی کامل را تنها برای حل مسایل سامانه ای مالیاتی، ثبت سفارش یا تخصیص ارز و … بهکار گیرد. این روند نهتنها کمکی به تسهیل کسبوکار نمیکند، بلکه صنعتگر را فرسوده و مأیوس میسازد. در نتیجه بسیاری ترجیح میدهند کارخانهها را تعطیل کنند و به عنوان انبار اجاره بدهند. روزی ما تأمینکننده اصلی نیازهای منطقه بودیم، اما امروز آرامآرام جایگاه خود را از دست میدهیم و مزیت رقابتیمان را نیز به فراموشی میسپاریم. اگر چارهاندیشی فوری و جدی صورت نگیرد، روند افول صنعت ایران شتاب بیشتری خواهد گرفت.
بسپار- فکر میکنید شرایط کنونی باعث شود شرکتهای کوچک از بین بروند و شرکتهای بزرگتر باقی بمانند؟
(ادامه دارد …)
متن کامل این گفت و گو را در شماره 275 ماهنامه بسپار که در نیمه شهریور ماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است.
