اختصاصی بسپار/ آب های زیرزمینی و اهمیت لوله‌‌های پلیمری جدار چاه

بسپار/ایران پلیمر برداشت آب آشامیدنی از طریق حفر چاه‌‌ها از حساس‌‌ترین و مهم ترین بخش‌‌های اجرایی طرح‌‌های آب رسانی محسوب می‌‌شود و با توجه به نوع رسوبات، سنگ‌‌شناسی(lithology) لایه‌‌های زمین، نوع آب‌خوان و کیفیت آب‌های زیرزمینی؛ نوع و روش حفاری چاه و لوله‌‌گذاری جدار آن تعیین می‌‌گردد. استفاده از بهترین و مناسب‌‌ترین لوله جدار چاه یعنی لوله‌‌های بسپاری، علاوه بر اقتصادی‌‌بودن موجب می‌‌‌‌‌‌گردد کیفیت آب زیرزمینی تا حد زیادی کنترل گردد. بر اساس گزارش‌‌ها و آمارهای به‌‌دست‌‌آمده استفاده از این لوله‌‌ها با توجه به ماهیت و ویژگی‌‌های آنها موجب جلوگیری از رشد قارچ و باکتری‌‌ها خواهد شد و علاوه بر آن نصب سریع و ساده مطابق با استانداردهای فنی موجب جلوگیری از بروز مشکلات احتمالی چون ریزش و کاهش آب دهی می‌‌شود. در این مقاله به بررسی لوله‌‌های جدارچاه و ویژگی‌‌های آنها در کاربرد چاه‌‌های آب پرداخته‌‌شده و در ادامه مزایا و معایب انواع لوله‌‌های جدارچاه فلزی و بسپاری شرح داده می‌‌شود.

لوله جدار چاه
لوله جدار چاه، یک استوانه فلزی یا بسپاری است که در دیواره چاه قرار می‌‌گیرد. لوله‌‌های جدار برای کاربردها و منافع زیادی درون چاه‌‌ نصب می‌‌شوند. مهم‌‌ترین کاربرد آنها جلوگیری از ریزش و تخریب چاه است و چاه مورد بهره‌‌برداری می تواند چاه آب کم عمق یا عمیق، چاه حفاظت کاتدیک و … باشد. تا به امروز لوله‌‌های جداری از جنس پلی‌‌وینیل‌‌کلریدسخت(UPVC) و فولاد به بازار عرضه می‌‌شدند. این نوع لوله‌‌ها به دو شکل زیر ساخته می‌‌شوند.
– لوله‌‌های شیاردار با شکلی مشبک
– لوله‌‌های صاف و بدون شیار

لوله جدار چاه شیاردار و مشبک
از میان انواع لوله‌‌های جدار چاه، لوله‌‌های مشبک، کاربرد و مصارف ویژه‌‌ای دارند. این لوله‌‌ها به کمک شیارهای متعددی که بر سطح آنها تعبیه‌‌شده، قابلیت‌‌ها و ویژگی‌‌های بیشتری پیدا می‌‌کنند؛ در نتیجه، نتایج مطلوبتری به همراه دارند(شکل1).
مهم‌‌ترین ویژگی‌‌های لوله جدار چاه مشبک شامل؛ مقاومت و ماندگاری بیشتر نسبت به نمونه‌‌های بدون شیار، کیفیت بیشترآب خروجی از چاه‌‌های دارای لوله مشبک، کاهش مسدودی توسط خاک به  دلیل شیارهای قوسی این لوله‌‌ها و ایجاد تناسب نسبی در قسمت‌‌های پرفشار وکم فشار آب و یکنواخت‌‌ترشدن خروجی آب می باشد.

شکل1- لوله‌‌های جدارچاه مشبک.

دلایل و مزایای استفاده از لوله جدار چاه
دلایل و مزایای استفاده از لوله جدار چاه شامل؛ جلوگیری از فروریختن و نفوذ آب به دیواره چاه و هم چنین نشت در چاه، مانع از ریزش دیواره چاه وکاهش شن و ماسه کف چاه، کاهش گل و لای درکف و کاهش هزینه لایروبی، افزایش مدت بهره‌‌برداری از چاه، محافظت از تجهیزات و تاسیساتی که پس از پایان حفاری در چاه کارگذاشته می‌‌شود، جداسازی لایه‌‌های با فشارکم از لایه‌‌های با فشار زیاد و مانع آشفتگی جریان انتقال سیال در درون چاه می‌‌باشد.

مشکلات لوله‌‌های جداری چاه
تخریب لوله‌‌های جداری مورد استفاده در چاه‌‌های آب به سبب ایجاد اختلال در چاه‌‌ها، هزینه زیاد و دشواری تعویض این لوله‌‌ها از عمده‌‌ترین مشکلات لوله‌‌های جدار چاه می‌‌باشد؛ بنابراین انجام تحقیقاتی در جهت افزایش عمر مفید لوله‌‌های جدار چاه‌‌ها و ارایه راهکارهای مناسب جهت کاهش سرعت خوردگی و تخریب این لوله‌‌ها در محیط چاه‌‌های آب ضروری بود.
چاه‌‌های آب پس از حفر، تجهیز و بهره‌‌برداری تا مدتی ظرفیت آب دهی اولیه خود را حفظ می‌‌کنند، ولی با گذشت زمان بنا به دلایل متعددی آب دهی چاه کاهش می‌‌یابد. یکی از دلایل عمده کاهش آب دهی چاه تخریب لوله جدار چاه می‌‌باشد که دلایل این تخریب به دو دسته کلی تقسیم می‌‌شود.
1- رسوب مواد محلول آب در شبکه‌‌های لوله جداری
2- خوردگی لوله جداری و تخریب آن.
مشکلات ناشی از خوردگی در کاهش عمر مفید چاه‌‌های آب عبارتند از
1- گشادشدن شبکه‌‌های لوله جدار و در نتیجه ورود تدریجی ریز دانه به چاه و آغاز ماسه‌‌دهی و در نتیجه ریزش ناگهانی دیوار چاه و خراب‌‌شدن ساختمان چاه.
2- کاهش مقاومت لوله جداری در مقابل فشار طبقات و در نتیجه تخریب چاه(شکل2).
3- رسوب مواد ناشی از پدیده خوردگی شیمیایی و در نتیجه انسداد شبکه‌‌های پخش مشبک لوله جداری و کاهش تدریجی ظرفیت بازدهی چاه.
به طورکلی لوله‌‌های جداری چاه‌‌های آب تحت تاثیر عوامل مختلف فیزیکی و شیمیایی مثل ترکیب شیمیایی آب‌‌های زیرزمینی، گازهای محلول،PH آب و فعالیت انواع باکتری‌‌ها، دچار جرم‌‌گرفتگی و خوردگی که مشکلات ناشی از این عوامل به طور عمده به شکل کاهش بازدهی چاه بروز می‌‌کند. شناخت این عوامل و نحوه تاثیر هرکدام بر لوله‌‌های جدار چاه‌‌های آب می‌‌تواند تا حد زیادی در کاهش بروز مشکلات و جلوگیری از تاثیر بیشتر آنها بر چاه‌‌های آب و افزایش طول عمر مفید آنها موثر باشد.

گردآوری: مهندس پدرام ملائکه
pedrammalaekeh@yahoo.com

(ادامه دارد …)

متن کامل این گفت و گو را در شماره 273 ماهنامه بسپار که در نیمه تیرماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.