اختصاصی بسپار/ از هرمز تا دانههای بسپار؛ چگونه درگیری ایران ساختار قیمتگذاری جهانی پلیمرها را دگرگون کرد؟
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر بازارهای جهانی بسپار در ماههای اخیر وارد مرحلهای بیسابقه شدهاند؛ مرحلهای که در آن دیگر عرضه و تقاضای سنتی تنها عامل تعیینکننده قیمتها نیست. تشدید تنشهای جغرافیاسیاسی مرتبط با ایران و اختلال در جریان تجارت مواد پتروشیمی از طریق تنگه هرمز، موجب شده است قیمت انواع بسپارها در فاصله فوریه تا مه ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵) به بالاترین سطوح چند سال اخیر برسد.
تحلیل جدید بازار نشان میدهد صنعت بسپار اکنون بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر تنشهای جغرافیاسیاسی قرار گرفته و قیمت مواد اولیه از خاورمیانه تا اروپا، آسیا و هند با سازوکاری جدید تعیین میشود؛ سازوکاری که هزینههای ترابری، بیمه، امنیت عرضه و خطرهای منطقهای را به بخشی از قیمت نهایی مواد تبدیل کرده است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه جدید قیمتگذاری جهانی
در مرکز این تحولات، تنگه هرمز قرار دارد؛ مسیری راهبردی که بخش بزرگی از صادرات نفت، گاز و محصولات پتروشیمی خاورمیانه از آن عبور میکند. اختلالهای ایجادشده در این مسیر طی ماههای نخست سال ۲۰۲۶ باعث محدود شدن جریان خوراکهای پتروشیمی و ایجاد گلوگاههای تامین شد. همزمان حاشیه سود پالایش نفتا (Naphtha) در آسیا به بالاترین سطوح چند سال اخیر رسید و فشار هزینهای شدیدی بر زنجیره تولید پلیاتیلن (Polyethylene)، پلیپروپیلن (Polypropylene) و بسپارهای مهندسی وارد کرد.
برخلاف دورههای گذشته که بازارها عمدتا بر پایه عوامل بنیادین مانند ظرفیت تولید یا تقاضای مصرفکنندگان حرکت میکردند، اکنون تنشهای جغرافیاسیاسی به یک متغیر اصلی در قیمتگذاری تبدیل شده است.
خاورمیانه؛ پایان دوره ثبات قیمتی
بازار خاورمیانه نخستین منطقهای بود که آثار این تغییر را تجربه کرد. پلیکربنات که در ابتدای سال ۲۰۲۵ (دی ۱۴۰۳) در محدوده ۱۶۰۰ تا ۱۷۰۰ دلار به ازای هر تن معامله میشد، در اواخر همان سال به حدود ۱۵۰۰ تا ۱۵۵۰ دلار بر تن کاهش یافت، اما با آغاز سال ۲۰۲۶ بار دیگر تحت فشار افزایشی قرار گرفت.
در همین دوره، پلیآمید به محدوده ۳۱۰۰ تا ۳۲۰۰ دلار بر تن رسید و محدودیت عرضه در سهماهه نخست و دوم سال ۲۰۲۶ ادامه یافت.
همچنین پلیاکسیمتیلن (Polyoxymethylene – POM) از اواخر سال ۲۰۲۵ تا اوایل ۲۰۲۶ در محدوده ۲.۱۰ تا ۲.۳۰ دلار به ازای هر کیلوگرم معامله شد که نشانهای از آغاز روند صعودی قیمتها در مراحل اولیه بحران بود.
اگرچه این ارقام بیانگر قیمتهای قراردادی ثابت نیستند، اما بهخوبی تغییر مسیر بازار از ثبات نسبی به سمت کمبود عرضه و افزایش قیمت را نشان میدهند.
واکنش تولیدکنندگان بزرگ به افزایش هزینهها
در ماههای مارس و آوریل ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵)، تولیدکنندگان بزرگ پتروشیمی نیز آثار بحران را در گزارشهای خود منعکس کردند.
شرکت Dow هشدار داد که تنشهای جغرافیاسیاسی میتواند قیمت نفت و نفتا را برای مدت طولانی در سطوح بالا نگه دارد و حتی بر زمانبندی پروژههای توسعه ظرفیت تاثیر بگذارد.
شرکت AkzoNobel نیز از افزایش هزینه مواد اولیه در سهماهه نخست ۲۰۲۶ خبر داد و به فشارهای روزافزون برای انتقال این هزینهها به صنایع پاییندستی اشاره کرد.
در همین بازه زمانی، تولیدکنندگان با افزایش هزینه ترابری دریایی، رشد حق بیمه محمولهها و تاخیر در مسیرهای کشتیرانی مواجه شدند؛ عواملی که فشار قیمتی را فراتر از هزینه خوراکهای پتروشیمی گسترش دادند.
هند؛ آینه تمامنمای بازار پس از بحران
هند که وابستگی بالایی به واردات مواد اولیه دارد، یکی از سریعترین واکنشها را به بحران نشان داد. میانگین سبد قیمتی بسپارها در فاصله مارس تا آوریل ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵) به حدود ۱۵۱ هزار تا ۱۵۷ هزار روپیه به ازای هر تن رسید.
در همین دوره، قیمت ABS در محدوده ۱۸۹ هزار و ۵۰۰ تا ۱۹۱ هزار و ۵۰۰ روپیه بر تن قرار گرفت، در حالی که PVC بین ۹۸ هزار و ۶۰۰ تا ۱۰۲ هزار و ۷۵۰ روپیه بر تن معامله شد. همچنین PET در آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵) به حدود ۱۲۵ هزار تا ۱۲۷ هزار و ۷۵۰ روپیه بر تن رسید. تحلیلگران معتقدند بازار هند به دلیل ماهیت معاملاتی و وابستگی به واردات، یکی از دقیقترین شاخصهای سنجش اثرات فوری بحرانهای جغرافیاسیاسی بر صنعت بسپار محسوب میشود.
اروپا؛ شوک قیمت در قراردادهای رسمی
در اروپا، تاثیر بحران بیش از هر چیز در قراردادهای خوراک پتروشیمی مشاهده شد. در مارس ۲۰۲۶، قراردادهای اتیلن حدود ۳۵ تا ۵۵ یورو بر تن افزایش یافتند. اما در آوریل ۲۰۲۶، بازار با جهشی بسیار شدیدتر مواجه شد و قیمت اتیلن و پروپیلن چندصد یورو در هر تن افزایش پیدا کرد.
این جهش نشان میدهد که فشارهای ناشی از بحران خاورمیانه با سرعت زیادی وارد ساختار رسمی قیمتگذاری اروپا شدهاند؛ بازاری که عمدتا بر قراردادهای بلندمدت متکی است.
کاهش تولید در آسیا و جهش قیمت در جنوب شرق قاره
بحران تنها به افزایش قیمتها محدود نشد و آثار آن در سطح تولید نیز نمایان شد. در مارس ۲۰۲۶، تولید صنعتی ژاپن ۰.۵ درصد کاهش یافت. در همین دوره، تولید پلیاتیلن و پلیپروپیلن نیز افت کرد و کاهش تولید پلیاتیلن شدیدتر از پلیپروپیلن گزارش شد. در کشورهای جنوب شرق آسیا نیز قیمت برخی مواد بسپاری طی مارس و آوریل ۲۰۲۶ بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش یافت. این رشد کمسابقه حتی دولتها را وادار به بررسی سیاستهای حمایتی برای کنترل آثار تورمی ناشی از افزایش قیمت بسپارها کرد.
موج گرانی به صنایع مصرفکننده رسید
پیامدهای بحران اکنون از مرز تولید مواد اولیه عبور کرده و به صنایع مصرفکننده رسیده است. در اروپا، قیمت PET در مارس ۲۰۲۶ حدود ۱۵ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. در آمریکای شمالی نیز قیمت پلیاتیلن در همین دوره بین ۲۵ تا ۳۰ درصد رشد سالانه را تجربه کرد.
همزمان، هزینه مواد اولیه در برخی صنایع مصرفی طی سهماهه نخست و دوم ۲۰۲۶ تا حدود ۴۰ درصد افزایش یافت. این موضوع صنایع بستهبندی، قطعات خودرو، تجهیزات الکترونیکی و کالاهای مصرفی را بهشدت تحت تاثیر قرار داده است.
بسپارها؛ شاخص جدید تنشهای جغرافیاسیاسی
تحولات ماههای اخیر نشان میدهد بازارهای بسپار از فوریه تا مه ۲۰۲۶ از یک بازار مبتنی بر عرضه و تقاضا به بازاری مبتنی بر تنشهای جغرافیاسیاسی تبدیل شدهاند. خاورمیانه مرکز اصلی شوک عرضه است، اروپا اثرات آن را در قراردادهای رسمی مشاهده میکند، آسیا با اختلال تولید مواجه شده و هند نوسانات شدید معاملاتی را تجربه میکند. در چنین شرایطی، قیمت بسپارها دیگر تنها بازتاب هزینه خوراک یا وضعیت تقاضا نیست، بلکه به شاخصی برای سنجش تنشهای سیاسی و امنیتی در اقتصاد جهانی تبدیل شده است.
برای صنعت بسپار، این تحول میتواند آغاز دورهای جدید باشد؛ دورهای که در آن امنیت زنجیره تامین و مدیریت تنشهای جغرافیاسیاسی به اندازه ظرفیت تولید و مزیتهای اقتصادی در تعیین قیمتها اهمیت خواهند داشت.
