اختصاصی بسپار/ از کفشهای بازیافتی تا دیوارهای خنککن: روایت تحول مواد در صنعت دکور و مد برای آیندهای زیبا، بازیافتپذیر و زیستپایدار
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر صنعت مد در دههی گذشته با چالشهای تازهای روبهرو شده است؛ از افزایش آگاهی مصرفکنندگان دربارهی زیستپایداری (Sustainability) گرفته تا قوانین جدید در حوزهی پسماند نساجی و بستهبندی. در این میان، بسپارها که روزگاری تنها به دلیل انعطافپذیری و سبکی مورد توجه بودند، اکنون بهعنوان کلید طراحی زیستپایدار و آیندهنگر در مد و تزئین (Decoration) مطرح شدهاند.
طبق گزارش Fast Facts 2024 منتشرشده از سوی Plastics Europe، در سال ۲۰۲۳، بیش از ۹۰ درصد از ۴۱۴ میلیون تُن پلاستیک تولیدشده در جهان، از مواد نفتپایه بودهاند. این عدد اگرچه نشاندهندهی سلطهی بسپارهای سنتی است، اما در عین حال بازتابدهندهی پتانسیل عظیمی برای تحول در مسیر پایداری نیز بهشمار میآید.
طراحی چرخشی با بسپارهای بازیافتپذیر
یکی از پروژههای پیشرو که طراحی چرخشی (Circular Design) را با استفادهی هوشمندانه از بسپارها تلفیق کرده، کفش ورزشی Cloudneo از شرکت سوئیسی On Running است. این کفش بهطور کامل از پلیآمید ساخته شده؛ از زیره تا رویهی بافتدار آن، همه اجزاء از یک زیرآیند (Substrate) شیمیایی واحد مشتق شدهاند. نتیجه؟ یک محصول ۱۰۰ درصد بازیافتپذیر بدون نیاز به سواچینی (sorting) اجزاء.
این طراحی، زیرساختی برای مدل اشتراکی Cyclon فراهم کرده است. در این مدل، مشتریان با پرداخت ماهانه کفش دریافت میکنند و پس از پایان دوره یا فرسودگی، آن را بازمیگردانند. این مدل نه تنها پسماند را میکاهد، بلکه امکان بازسازی یا بازیافت کامل را فراهم میسازد.
رنگ، جوهر و تزئین: تحول در زیبایی بازیافتپذیر
در دنیای مد، ظاهر و رنگ بهاندازهی کارکرد اهمیت دارد. اما بسیاری از افزودنیها مانند رنگدانهها، پوشرنگها (Paints) و پوششهای فلزی، فرایند بازیافت را مختل میکنند. برای مثال، دوده (Carbon Black) که یکی از پرکاربردترین رنگدانهها در پلاستیک است، توسط پویشگرهای (scanner) فروسرخ نزدیک (NIR) قابل شناسایی نیست؛ در نتیجه پلاستیکهای حاوی آن بهسختی در مراکز بازیافت دستهبندی میشوند.
برای حل این مشکل، راهحلهای خلاقانهای ارائه شدهاند. شرکت بریتانیایی C-Skins، تولیدکنندهی لباس غواصی، از دودهی بازیافتی بهدست آمده از لاستیکهای خودروی فرسوده استفاده میکند. این رویکرد نه تنها از پسماند موجود بهره میگیرد، بلکه ردپای کربنی مواد اولیه را نیز میکاهد؛ چون رنگ سیاه در این لباسها حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد از کل ترکیب را تشکیل میدهد.
در حوزهی جوهر، شرکتهایی مانند INX International و Flint Group جوهرهایی نظیر Genesis Washable و Evolution ساختهاند که قابلیت «شستوشوی جوهر» در فرایند بازیافت مکانیکی را دارند. این نوع جوهرها بهویژه در بستهبندیهای مد و محصولات تزئینی کاربرد دارند و مانع آلودگی رنگی در بازیافت میشوند.
فیلمهای تزئینی نیز در حال تحولاند. فیلمهای Circular IMD (تزئین درون قالب) از شرکت Kurz موفق به اخذ گواهی Recyclass شدهاند؛ این گواهی تایید میکند که این فیلمها با فرایندهای معمول بازیافت پلاستیک سازگارند و پس از جداسازی، اثر منفی بر جریان بازیافت ندارند.
جوهرهای طبیعی و الهام از زیستبوم
روند استفاده از مواد طبیعی در تزئینات مد نیز رشد چشمگیری داشته است. شرکت Nike در نسخهی خاص کفش Alpha Force که با همکاری Billie Eilish طراحی شد، از جوهر جلبکی استفاده کرد. این جوهر نه تنها منبعی تجدیدپذیر دارد، بلکه با فرایندهای زیستپالایش سازگار است و جایگزینی اطمینانبخش برای رنگهای سنتی بهشمار میرود.
مهندس زهرا آهنگ
دانشجوی دکترای مهندسی پلیمر
(ادامه دارد …)
متن کامل این مقاله را در شماره 274 ماهنامه بسپار که در نیمه تیرماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است.
