اختصاصی بسپار/ استقبال از دیجیتالسازی؛ جهشی نو در زیستپایداری و بهرهوری صنعت بسپار
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر نمایشگاه K 2025 به عنوان بزرگترین رویداد جهانی صنعت بسپار از تاریخ ۸ تا ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۶ تا ۲۳ مهر ۱۴۰۴) در شهر دوسلدورف آلمان برگزار خواهد شد. یکی از موضوعات راهبردی این دوره با عنوان «استقبال از دیجیتالسازی (Embracing Digitalisation)» بهطور ویژه به بررسی فرصتها، چالشها و آیندهسازی صنعت بسپار از مسیر فناوریهای نوین اختصاص دارد.
فشارهای جهانی؛ فرصت دیجیتالسازی برای بازیابی رقابتپذیری
در شرایطی که صنعت بسپار با فشارهای اقتصادی، زیستمحیطی و رقابتی گستردهای روبهروست، دیجیتالسازی بهعنوان راهکاری بنیادین برای افزایش بهرهوری و زیستپایداری (Sustainability) مطرح میشود. رشد قوانین سختگیرانه دربارهی اقتصاد چرخشی مواد، صنعت را بهسوی تغییر در فرایندهای تولیدی سوق داده است. طبق گزارش «شاخص دیجیتالسازی ۲۰۲۴» وزارت فدرال امور اقتصادی و حفاظت از اقلیم آلمان (BMWK)، میزان دیجیتالسازی اقتصاد این کشور طی پنج سال گذشته ۱۴ درصد افزایش یافته است. بیشترین رشد در حوزه «فرایندها» بوده که شامل رشد دیجیتال درونسازمانی و ارتباط با شرکای بیرونی میشود.
هوش مصنوعی؛ شتابدهندهی چرخش
بر اساس مطالعهای از Bitkom، تا ۷۸ درصد شرکتهای صنعتی هوش مصنوعی را برای رقابتپذیری خود حیاتی میدانند، اما بیش از نیمی از آنها هنوز منتظر تجربیات دیگران هستند. ۴۸ درصد از آنها فاقد مهارتهای لازم در زمینهی هوش مصنوعیاند و ۹۱ درصد خواستار کاهش موانع قانونی برای تسهیل نوآوری در این زمینه هستند.
دکتر الکساندر کرونیموس، معاون مدیرعامل PlasticsEurope Deutschland، هوش مصنوعی و دیجیتالسازی را «دگرگونسازهایی» برای اقتصاد چرخشی بسپار میداند. فرایندهای تولید کاملا خودکار، گذرنامههای دیجیتال محصولات (Digital Product Passport) و شبیهسازیهای هوشمند، موجب صرفهجویی در منابع و بهینهسازی زنجیرهی ارزش میشوند.
کلیدهای دیجیتال؛ سامانههای هوشمند و اینترنت اشیا
امروزه تقریبا تمامی سازندگان ماشینآلات بسپار از خودکارسازی عبور کرده و وارد فاز دیجیتالسازی شدهاند. بر اساس اظهارات اولریش رایفنهاوزر، رئیس هیئت مشاوران نمایشگاه K، سامانههای سایبر-فیزیکی (Cyber-Physical Systems) و اینترنت اشیا (IoT) دادههای تولید را بهصورت لحظهای و بیوقفه جمعآوری و تحلیل میکنند. حسگرها به پارامترهایی مانند دما، دبی و فشار درون قالب حساس بوده و دادهها را به نرمافزارهای ابری (Cloud Applications) ارسال میکنند.
در این میان، استاندارد ارتباطی OPC UA نقش کلیدی در تبادل ایمن و بینسازمانی دادهها دارد. با تصویب قانون دادهی اتحادیه اروپا (EU Data Act)، شرکتهای سازندهی ماشینآلات موظف به ارائهی دادههای تولیدی به کاربران ماشین در قالبی ساده، خوانا و ماشینی شدهاند. این تحول به توسعهی نگهداری با پیشبینی نیز کمک کرده است.
دوقلوهای دیجیتال؛ مهندسی هوشمند، نگهداری سریعتر
دوقلوهای دیجیتال (Digital Twins) از خط تولید واقعی نسخهای مجازی تهیه میکنند و دادههایی ساختاریافته در مورد کارکرد کامل ماشینآلات ارائه میدهند. این فناوری نهتنها فرایند نگهداری را تسهیل میکند، بلکه با گذرنامه دیجیتال محصولات (DPP) که با مقررات طراحی زیستبومی اتحادیه اروپا (ESPR) در جولای ۲۰۲۴ اجرایی شده، سازگار است.
کنترل کیفیت نوری و جداسازی هوشمند
در زمینه کنترل کیفیت (Quality Control)، سامانههای دوربین و پردازش تصویری مبتنی بر هوش مصنوعی، به تشخیص نقصهای سطحی، تغییر شکلها یا ناخالصیهای مواد در زمان تولید کمک میکنند. این فناوریها با شناسایی زودهنگام نقصها، نرخ پسماند را میکاهند و مصرف منابع را بهینه میسازند.
همچنین، سامانههای سواچینی هوشمند با استفاده از حسگرهای فروسرخ نزدیک (NIR)، انواع مختلف بسپار را شناسایی و سوا کرده و کیفیت بسپار بازیافتی را ارتقاء میدهند. این اقدام در پاسخ به انتظارات روزافزون مصرفکنندگان و قوانین زیستمحیطی، نقش مهمی بهسوی چرخشیشدن ایفا میکند.
موانع دیجیتالسازی؛ از سرمایه تا نیروی متخصص
با وجود پروژههای نوآورانه، بسیاری از شرکتهای کوچک و متوسط (SME) هنوز از قافله دیجیتالسازی عقب ماندهاند. طبق اظهارات موریسیوس اشمیتز از موسسه فراوری بسپار (IKV)، عدم سرمایهگذاری کافی و کمبود مهارتهای تخصصی از دلایل اصلی این تاخیر است. همچنین، کمبود نیروی کار ماهر در حوزهی تحلیل داده و امنیت سایبری، مانعی جدی در مسیر پیادهسازی فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و اینترنت اشیا بهشمار میرود.
برای جبران این شکاف، فناوریهایی چون AR Goggles میتوانند دستورالعملهای تعمیر و آموزش را بهصورت زنده نمایش دهند و فرایندهای نگهداری و آموزش نیروی انسانی را تسریع کنند.
آیندهای دیجیتال؛ نیازمند سرمایهگذاری راهبردی
دیجیتالسازی نهتنها عاملی برای افزایش زیستپایداری بلکه زمینهساز توسعهی مدلهای کسبوکار جدید در صنعت بسپار است. به گفتهی مرکز تحقیقات اقتصادی ZEW، در حالی که صنعت بسپار سالانه ۲.۲ میلیارد یورو برای نوآوری هزینه میکند (تنها ۱.۶۵ درصد از کل نوآوریهای صنایع تبدیلی)، ۶۳ درصد از شرکتهای این حوزه در نوآوری محصول یا فرایند فعالاند که زیادتر از میانگین صنعت تبدیلی (۵۷ درصد) است. این آمار نشاندهندهی تمایل زیاد به نوآوری است، اما تحقق آن مستلزم سرمایهگذاری بیشتر و توسعهی منابع انسانی است.
نمایشگاه K 2025، علاوه بر حضور بیش از ۳۰۰۰ غرفهگذار، بستری برای ارائه راهکارهای دیجیتال در بخشهای ویژه همچون «بسپارها آینده را شکل میدهند» و فروم VDMA فراهم میکند. آیندهای دیجیتال در صنعت بسپار، نهفقط قابل تصور، بلکه در دسترس است — به شرطی که جسارت در تصمیمگیری با حمایت راهبردی و سرمایهگذاری همراه شود
