اختصاصی بسپار/ تحول در ساخت بطری: نگاهی به فرایندهای اصلی قالبگیری دمشی و کارکرد آنها در صنعت
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر در دنیای بسپارها، فرایند قالبگیری دمشی (Blow Molding) بهعنوان یکی از کلیدیترین فناوریها در تولید ظروف پلاستیکی توخالی شناخته میشود؛ از بطریهای آب معدنی تا ظروف مواد شوینده. در این میان، شرکت PET Technologies بهعنوان یکی از نقشآفرینان اصلی این حوزه، با بهرهگیری از سالها تجربه، نگاهی دقیق و فنی به فرایندهای مختلف قالبگیری دمشی و روند تحول آنها در صنعت بسپار ارائه داده است.
تعریف قالبگیری دمشی
براساس واژهنامه Collins، “قالبگیری دمشی فرایندی برای شکلدهی اجسام پلاستیکی است که در آن پلاستیک ذوب شده، داخل قالب قرار میگیرد و با دمیدن هوای فشرده شکل نهایی به خود میگیرد.”
در این فرایند، هدف اصلی ساخت قطعات توخالی پلاستیکی نظیر بطریها، مخازن و ظروف مختلف است. پلاستیک نرم شده درون قالب به کمک گرما سپس با استفاده از فشار هوا به دیوارههای قالب میچسبد تا شکل نهایی خود را پیدا کند.
سه نوع اصلی از قالبگیری دمشی در صنعت وجود دارد:
• قالبگیری دمشی رانشگری (Extrusion Blow Molding – EBM)
• قالبگیری دمشی تزریقی (Injection Blow Molding – IBM)
• قالبگیری دمشی کششی (Stretch Blow Molding – SBM)
۱. قالبگیری دمشی رانشگری (EBM)
در این روش، پلاستیک ذوبشده از طریق ریژه (Die) بهصورت لولهای توخالی به نام پریسن (Parison) رانش میشود. پریسن درون قالب سرد قرار گرفته و با دمیدن هوای فشرده، به دیوارههای قالب میچسبد تا شکل مورد نظر را بهدست آورد. پس از خنک شدن، قالب باز شده و قطعهی آماده خارج میشود.
محصولات متداول EBM:
• بطری شیر
• ظروف شوینده
• لولهها و مخازن خودرو
مزایا:
• مناسب برای تولید قطعات توخالی بزرگ
• قابلیت کار با انواع پلاستیکها نظیر HDPE و PP
• توانایی ساخت اشکال پیچیده با دسته یا دهانهی بزرگ
محدودیتها:
• دقت کمتر در کنترل ضخامت دیواره
• عدم تناسب با بطریهای PET که به ترانمایی و استحکام بالا نیاز دارند
۲. قالبگیری دمشی تزریقی (IBM)
در این فرایند، ابتدا یک پیششکل ضخیم از پلاستیک ذوبشده به کمک تزریق درون قالب اولیه شکل میگیرد. سپس این پیششکل هنوز گرم به قالب دمشی منتقل شده و با دمیدن هوا شکل نهایی پیدا میکند.
محصولات متداول IBM:
• بطریهای دارویی
• ظروف لوازم آرایشی
• بطریهای کوچک مسافرتی
مزایا:
• دقت ابعادی زیاد
• مناسب برای تولید انبوه ظروف کوچک و متوسط
محدودیتها:
• مناسب نبودن برای ظروف بزرگ یا تولیدات پرحجم
• زمان چرخه تولید بیشتر نسبت به EBM برای قطعات بزرگ
۳. قالبگیری دمشی کششی (SBM)
در این روش که شرکت PET Technologies در آن تخصص دارد، پیششکل پلاستیکی (معمولا از جنس PET) ابتدا گرم شده، سپس در قالب، بهصورت مکانیکی کشیده و همزمان با هوای فشرده به دیواره قالب میچسبد. این کشش مکانیکی به بطریهای PET ویژگیهای ممتازی مانند استحکام بالا، ترانمایی و وزن کم میبخشد.
انواع فرایند SBM:
• یکمرحلهای: تزریق، گرمسازی، کشش و دمش در یک سامانه انجام میشود؛ مناسب برای تولیدات خاص با حجم کم تا متوسط.
• دومرحلهای: پیششکلها بهصورت جداگانه تولید و ذخیره شده و در مرحلهی بعد با دستگاه دمشی به بطری تبدیل میشوند. این روش، برای تولید سریع و حجیم بسیار مناسب است.
محصولات متداول SBM:
• بطریهای آب معدنی
• بطری نوشابه و آبمیوه
• بستهبندی محصولات لبنی
• بطری روغن خوراکی
مزایا:
• وزن سبک در کنار استحکام زیاد
• سرعت تولید زیاد
• انعطافپذیری زیاد در طراحی بطری
• ترانمایی و استحکام عالی بهواسطه کشش
محدودیتها:
• بیشتر محدود به پلاستیک PET و چند نوع خاص دیگر
• نیاز به تولید یا تهیه پیششکل بهصورت جداگانه
آیندهی قالبگیری دمشی در صنعت بسپار
فرایند قالبگیری دمشی، بهویژه در قالب SBM، جایگاه ویژهای در تولید زیستپایدار و کارآمد بستهبندی پلاستیکی دارد. با رشد نیاز بازار جهانی به بستهبندیهای سبکتر، مقاومتر و با مصرف کمتر مواد اولیه، این فرایند به یکی از گزینههای راهبردی صنایع غذایی، نوشیدنی، دارویی و آرایشی بدل شده است.
همزمان، نوآوری در طراحی قالبها، بهینهسازی انرژی در ماشینآلات و ورود سامانههای هوشمند به خطوط تولید، روند قالبگیری دمشی را وارد مرحلهای تازه کرده است.
