اختصاصی بسپار/ جهش قیمت انرژی تا بازآرایی تجارت در پی تنش و جنگ میان ایران و امریکا-اسراییل/ پلیاتیلن و پلیپروپیلن؛ بازار در آستانه کمبود
بسپار/ ایران پلیمر افزایش تنشهای نظامی و جنگ متجاوزین آمریکا و اسرائیل با ایران، بهسرعت بازارهای جهانی انرژی و پتروشیمی را وارد فاز نوسان کرده و زنجیره تامین صنعت پلیمر را در معرض یک شوک چندلایه قرار داده است. این تحولات، اگرچه هنوز به اختلال مستقیم در تولید منجر نشده، اما نشانههای آن در افزایش قیمت خوراکها، هزینه ترابری و نگرانی از امنیت عرضه بهوضوح قابل مشاهده است.
جهش قیمت نفت
در نخستین واکنش بازار، قیمت نفت برنت (Brent) تا بیش از 110 دلار بهازای هر بشکه رسید؛ سطحی که بیانگر نگرانی جدی از اختلال در عرضه نفت خاورمیانه بود. در صورت تشدید تنشها، قیمتها میتواند بالاتر هم برود. عامل کلیدی در این روند، نقش تنگه هرمز بهعنوان مسیر عبور حدود 20 درصد تجارت جهانی نفت است. هرگونه اختلال در این مسیر، بهسرعت توازن عرضه و تقاضای جهانی را برهم میزند.
بازار گاز؛ جهش 25 درصدی و هشدار افزایش 130 درصدی
بازار گاز طبیعی نیز بهشدت تحت تاثیر قرار گرفته است. تنها چند ساعت پس از آغاز حملات، قیمت قراردادهای آتی گاز TTF اروپا حدود 25 درصد افزایش یافت. در همین حال، تحلیلگران هشدار دادند که در صورت تشدید بحران، این افزایش میتواند تا 130 درصد نیز برسد. گزارشها حاکی از آن است که بیش از 150 نفتکش و کشتی LNG در نزدیکی تنگه هرمز متوقف شدهاند. این در حالی است که این مسیر، علاوه بر نفت، سهمی مشابه در تجارت دریایی گاز طبیعی مایع (LNG) دارد و بهعنوان یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان شناخته میشود.تعلیق موقت تولید LNG توسط QatarEnergy پس از حملات ایران، نگرانیها را تشدید کرده و اروپا و آسیا را در معرض کمبود احتمالی قرار داده است؛ بهویژه اروپا که پس از کاهش واردات گاز روسیه، وابستگی بیشتری به LNG پیدا کرده است. فشار بر هزینههای ترابری؛ افزایش بیمه تا 50 درصددر کنار افزایش قیمت انرژی، هزینههای لجستیک نیز بهشدت در حال افزایش است. پیشبینیها نشان میدهد:• حق بیمه ترابری دریایی ممکن است بین 25 تا 50 درصد افزایش یابد • محدودیت در مسیرهای دریایی مانند دریای سرخ و هرمز، زمان حمل را افزایش دهد • تغییر مسیر کشتیها، هزینه تمامشده را بالا ببرد این عوامل بهطور مستقیم هزینه خوراکهای پتروشیمی را افزایش داده و فشار مضاعفی بر زنجیره تولید وارد میکند.شوک به خوراکها؛ از LPG تا نفتااختلال در صادرات خوراکهای کلیدی مانند LPG و نفتا، یکی از مهمترین پیامدهای این بحران است. کشورهای خلیج فارس تامینکننده اصلی پروپان و بوتان برای آسیا هستند و این مواد خوراک واحدهای PDH و تولید پروپیلن محسوب میشوند.پس از توقف صادرات LPG از پایانه جوایمه عربستان در پی حملات، قیمت پروپان در آسیا بهسرعت افزایش یافت؛ موضوعی که بهزودی بر قیمت پلیپروپیلن (PP) تاثیر خواهد گذاشت.در بازار نفتا نیز قیمتها بهسرعت واکنش نشان داده و در نخستین روز معاملاتی پس از آغاز درگیریها، از 700 دلار بهازای هر تن عبور کردند. این افزایش، هزینه تولید در واحدهای کراکر آسیایی را بهشدت تحت تاثیر قرار میدهد.چین و از دست دادن خوراک ارزانچین بهعنوان بزرگترین واردکننده انرژی و محصولات پتروشیمی، بیشترین تاثیر را از این تحولات میپذیرد. این کشور سالها از نفت خام ارزان ایران بهرهمند بوده، اما هرگونه اختلال در صادرات ایران، هزینه تامین خوراک را برای پالایشگاهها و تولیدکنندگان بسپار افزایش میدهد.
علاوه بر نفت، متانول نیز یکی از نقاط حساس است. ایران یکی از بزرگترین صادرکنندگان متانول جهان است و چین برای واحدهای MTO خود به این ماده وابستگی بالایی دارد. افزایش قیمت یا کاهش عرضه متانول، حاشیه سود تولیدکنندگان اولفین را تحت فشار قرار خواهد داد.
پلیاتیلن و پلیپروپیلن؛ بازار در آستانه کمبود
کشورهای خلیج فارس سالانه حدود 11 تا 12 میلیون تن پلیاتیلن (PE) صادر میکنند که بخش عمده آن از عربستان تامین میشود. این حجم، نیاز بازارهایی مانند چین، ترکیه، اروپا و هند را پوشش میدهد. در صورت اختلال در ترابری، حتی بدون توقف تولید، عرضه موثر کاهش یافته و قیمتها افزایش خواهد یافت.
در بازار پلیپروپیلن (PP)، وضعیت حساستر است. عربستان بهتنهایی حدود 4 تا 5 میلیون تن PP صادر میکند. با توجه به محدود بودن گزینههای جایگزین، هرگونه اختلال میتواند به افزایش شدید قیمتها منجر شود؛ بهویژه در بازارهایی مانند ترکیه و آفریقا.
تاثیر بر زنجیره پلیاستر و الیاف
اختلال در صادرات MEG، که سالانه نزدیک به 4 میلیون تن از سوی عربستان صادر میشود، میتواند زنجیره پلیاستر را تحت تاثیر قرار دهد. این ماده در تولید PTA، PET و الیاف نقش کلیدی دارد. افزایش قیمت MEG، بهطور مستقیم بر صنایع بستهبندی و نساجی اثر گذاشته و حاشیه سود تولیدکنندگان را کاهش میدهد.
بازار کود و کشاورزی؛ اثر فراتر از بسپار
تاثیرات این بحران تنها به صنعت بسپار محدود نمیشود. کشورهای خلیج فارس از تامینکنندگان اصلی آمونیاک و اوره هستند و اختلال در صادرات آنها میتواند بازار کودهای شیمیایی را نیز دچار نوسان کند. این موضوع در نهایت به افزایش هزینههای کشاورزی و حتی تورم مواد غذایی منجر خواهد شد.
بازآرایی تجارت جهانی در راه اسـت
مجموع این تحولات نشاندهنده یک الگوی چندمرحلهای در بازار است:1. افزایش قیمت انرژی 2. رشد هزینه خوراکها (LPG، نفتا، متانول) 3. کاهش عرضه موثر پتروشیمی 4. رقابت شدید میان واردکنندگان 5. افزایش هزینه ترابری و بیمه 6. تغییر مسیر تجارت جهانی اگرچه هنوز اختلال کامل در عرضه رخ نداده، اما بازارها بهوضوح در حال «قیمتگذاری ریسک» هستند.
ادامه این روند میتواند به بازآرایی جریان تجارت جهانی بسپار و تغییر موازنه قدرت در بازارهای منطقهای منجر شود.در این میان، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، سرعت و شدت تحولات در تنگه هرمز است؛ نقطهای که همچنان قلب تپنده زنجیره جهانی انرژی و صنعت بسپار بهشمار میرود.
