اختصاصی بسپار/ خیز بلند زیستبسپارها در عصر بیثباتی سیاستی: چالشها و فرصتهای صنعت پلیمر در سایهی Project 2025
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر در جهانی که نگرانیها دربارهی تغییرات اقلیمی، آلودگیهای زیستمحیطی و کمبود منابع فسیلی به سرعت در حال افزایش است، زیستبسپارها (Bio-based Polymers) بهعنوان گزینهای کلیدی برای جایگزینی بسپارهای سنتی نفتپایه مطرح شدهاند. اما با آغاز بهکار طرح سیاسی Project 2025 در ایالات متحده، آیندهی این فناوری پاک در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
زیستپایداری در معرض خطر
بسپارهای تجدیدپذیر مانند پروتئین سویا، پلیلاکتیک اسید (Polylactic Acid)، سدیم آلژینات (Sodium Alginate) و حتی ابریشم، به صنایع مختلفی از پوشاک گرفته تا زیستسوختها، مصالح ساختمانی و تجهیزات پزشکی راه یافتهاند. آنها نهتنها از انتشار گازهای گلخانهای میکاهند، بلکه اغلب زیستتخریبپذیر هستند و از خطرات بهداشتی بسپارهای فسیلی نظیر مواد سرطانزا و اختلالات ایمنی و عصبی میکاهند.
طبق آمار رسمی، حدود ۹۰ درصد از انتشار گازهای گلخانهای ناشی از بسپارها، مربوط به تولید آنها از منابع فسیلی است. این واقعیت، جایگاه زیستبسپارها را در راهبردهای جهانی زیستپایداری (Sustainability) مستحکمتر کرده است.
ایالات متحده، از پیشتازی تا تردید
ایالات متحده تا پیش از سال ۲۰۲۵ از رهبران توسعهی زیستبسپارها بود. سیاستهایی نظیر قانون هوای پاک (Clean Air Act) در دوران Johnson (۱۹۶۳) و Nixon (۱۹۷۰)، به ایجاد بسترهای قانونی و نظارتی برای توسعهی فناوریهای پاک منجر شد. در دوران Obama، «برنامهی وام تولید زیستبسپار» توسط دفتر وام وزارت انرژی ایالات متحده (U.S. DOE LPO) آغاز شد و در دوران Biden این برنامه به اوج خود رسید. در سهماههی پایانی سال مالی ۲۰۲۴، این دفتر بیش از هر زمان دیگری در تاریخ خود، وامهایی به ارزش صدها میلیارد دلار برای پروژههای زیستپایدار اختصاص داد.
Project 2025 و تغییر مسیر
با رویکارآمدن دولت جدید و اجرای طرح Project 2025، روندهای توسعهی زیستبسپارها با مانعهای جدی مواجه شدهاند. در ژانویهی ۲۰۲۵، مشاوران علمی «کارگزار حفاظت از محیطزیست آمریکا» (U.S. EPA) از سمت خود کنار گذاشته شدند. این اقدام، به تضعیف مقررات علمیمحور و اولویتیافتن منافع صنعتی انجامید.
همچنین، با صدور فرمان اجرایی 14154 موسوم به «رهایی انرژی آمریکا»، توسعهی منابع فسیلی و حذف قوانین اقلیمی شتاب گرفت. در سخنرانی مارس ۲۰۲۵ در CERAWeek، Chris Wright، مدیرعامل سابق شرکت نفتی Liberty Energy و رئیس فعلی وزارت انرژی ایالات متحده، از ضرورت بازگشت به سوختهای فسیلی دفاع کرد و تغییرات اقلیمی را «اغراقشده» خواند.
واکنش بخش خصوصی: عقبگرد از تعهدات زیستمحیطی
تاثیر این سیاستها به بخش خصوصی نیز سرایت کرده است. شرکت Coca-Cola در آبان ۱۴۰۳ تعهد خود مبنی بر استفادهی ۲۵ درصدی از بستهبندی قابل استفادهی دوباره تا سال ۲۰۳۰ را لغو کرد. همچنین Morgan Stanley هدف خود برای کاهش ۵۰ میلیون تن آلایندگی پلاستیکی را کنار گذاشت. این عقبنشینیها، فشار مضاعفی بر صنعت بسپارهای پاک وارد کردهاند.
آیندهی پرچالش اما امیدبخش
با اینکه تحولات سیاسی ایالات متحده میتواند پژوهش و تولید زیستبسپارها را در این کشور تضعیف کند، اما در سطح جهانی روندهای مثبتی در حال رخ دادناند. اتحادیههای منطقهای، پیمانهای چندجانبه، و سرمایهگذاریهای بینالمللی همچنان به حمایت از بسپارهای زیستی ادامه میدهند.
بر اساس گزارش «Carbon Recycling of High-Value Bioplastics»، گذار از سامانهی خطی به چرخشی (Circular System) در صنعت بسپار به عوامل تسهیلگر نیاز دارد؛ از جمله: حمایت مالی، پژوهش کاربردی، شبکههای تامین منطقهای و سیاستگذاری کلنگر. در حالی که ایالات متحده ممکن است به دلیل سیاستهای جدید، جایگاه راهبردی خود را از دست بدهد، کشورهای دیگر در حال پر کردن این خلاء هستند.
نتیجهگیری: پنجرهای رو به نوآوری
زیستبسپارها فراتر از یک گزینهی زیستمحیطی، مسیری بهسوی توسعهی پایدار اقتصادی، ایجاد اشتغال، و رقابتپذیری جهانیاند. در این مسیر، فرایندهای نوآورانه، زیستفناوری و مهندسی سبز نقشی کلیدی دارند. با وجود موانع سیاسی و اقتصادی، پویایی بازار جهانی و فشارهای بینالمللی برای کاهش وابستگی به پلاستیکهای فسیلی، نوید آیندهای روشنتر برای این فناوری میدهد.
در عصر بیثباتی، شاید بزرگترین فرصت برای صنعت بسپار، نه در همراستایی با دولتها، بلکه در پویایی بازار و خواست مصرفکننده برای محصولاتی زیستپایدار، ایمن و نوآورانه نهفته باشد. زیستبسپارها همچنان از نقشآفرینان اصلی در معماری آیندهای سبز خواهند بود.
