اختصاصی بسپار/ رشد ۱۱ درصدی بازار جهانی بسپارهای زیستپایه تا ۲۰۳۰
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر گزارش «آجرهای ساختمانی و بسپارهای زیستپایه – ظرفیتهای جهانی، تولید و روندها ۲۰۲۵–۲۰۳۰» تصویری بهروز از وضعیت ۱۷ بسپار و آجر ساختمانی زیستپایه تجاری ارائه میدهد و مسیر توسعه این بازار را تا سال ۲۰۳۰ ترسیم میکند. دادههای این گزارش نشان میدهد که بازار بسپارهای زیستپایه وارد مرحلهای از رشد ساختاری شده که دیگر نمیتوان آن را یک بازار حاشیهای تلقی کرد.
تصویر کلان بازار در ۲۰۲۵
در سال ۲۰۲۵ حجم تولید بسپارهای زیستپایه به ۴.۵ میلیون تن رسیده که معادل حدود یک درصد کل تولید بسپارهای فسیلی جهان است. با وجود این سهم محدود، نرخ رشد این بخش بهمراتب بالاتر از متوسط صنعت بسپار است.
نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) این بازار تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۱ درصد برآورد میشود؛ در حالیکه رشد کل بازار بسپار بین ۲ تا ۳ درصد پیشبینی شده است. همین اختلاف نرخ رشد نشان میدهد سهم بسپارهای زیستپایه میتواند تا پایان دهه جاری به حدود ۲ درصد برسد.
نرخ بهرهبرداری از ظرفیت نیز در سطح قابلتوجه ۸۶ درصد قرار دارد که برای یک بخش در حال توسعه، عددی قابل اتکا محسوب میشود.
ساختار ظرفیت: تخریبپذیر در برابر تخریبناپذیر
از نظر ساختار بازار، بسپارهای زیستپایه تخریبناپذیر همچنان سهم بیشتری از ظرفیت نصبشده را در اختیار دارند (۵۸ درصد)، در حالیکه بسپارهای تخریبپذیر ۴۲ درصد ظرفیت را تشکیل میدهند.
همچنین نرخ بهرهبرداری در بسپارهای تخریبناپذیر بالاتر و حدود ۹۰ درصد است، در حالیکه این عدد برای تخریبپذیرها بهطور متوسط ۸۱ درصد گزارش شده است. با این حال، نرخ رشد پیشبینیشده برای هر دو گروه تقریبا مشابه است و این موضوع نشان میدهد توسعه فناوری در هر دو مسیر ادامه خواهد داشت.
کدام بسپارها موتور رشد خواهند بود؟
بررسی روندهای ظرفیت تا سال ۲۰۳۰ نشان میدهد برخی خانوادههای بسپاری نقش پررنگتری در رشد بازار خواهند داشت. در میان بسپارهای پرمصرف:
• پلیپروپیلن زیستپایه رشد بسیار بالایی در ظرفیت (حدود ۹۴ درصد) تجربه خواهد کرد.
• پلیاتیلن زیستپایه حدود ۱۷ درصد افزایش ظرفیت خواهد داشت.
• اپوکسیها و پلییورتانها رشد ملایمتری در محدوده ۸ تا ۹ درصد خواهند داشت.
در بخش بسپارهای تخریبپذیر نیز پلیهیدروکسیآلکانواتها (PHA) با افزایش ظرفیت ۴۹ درصدی و پلیلاکتیکاسید (PLA) با رشد ۱۶ درصدی از جمله گزینههای مورد توجه سرمایهگذاران هستند.
همچنین بسپارهای نوظهور مانند پلیاتیلنفورانوآت (PEF) و بسپارهای کازئینی در حال افزایش ظرفیت تجاری هستند و انتظار میرود تا ۲۰۳۰ سهم پررنگتری پیدا کنند.
جغرافیای تولید در حال تغییر است
در فاصله ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۵۵۰ هزار تن به ظرفیت تولید افزوده شده که عمدتا ناشی از توسعه اپوکسی و PLA در آسیاست. با این حال، برخلاف روند سالهای گذشته، پیشبینی میشود آسیا تا ۲۰۳۰ رشد انحصاری بازار را در اختیار نداشته باشد.
سهم آسیا در ۲۰۳۰ در حدود ۵۵ درصد باقی میماند، در حالیکه آمریکای شمالی حدود ۳ درصد سهم بیشتری کسب خواهد کرد، اروپا حدود ۴ درصد افزایش سهم خواهد داشت و در نتیجه، نقش این دو منطقه در زنجیره تامین جهانی بسپارهای زیستپایه پررنگتر خواهد شد.
ترکیب تولید در سال ۲۰۲۵
بیش از نیمی از تولید جهانی بسپارهای زیستپایه در سال ۲۰۲۵ مربوط به دو گروه اصلی است: استات سلولز و اپوکسیهای زیستپایه. پس از آن پلییورتانهای زیستپایه، PLA، پلیآمیدها و PTT قرار میگیرند. سایر بسپارها مانند PHA، PP زیستپایه، PET زیستپایه و آمیختههای نشاستهای سهمهای کوچکتری دارند.
این توزیع نشان میدهد که بازار هنوز متکی به چند بسپار اصلی است، اما تنوع سبد محصولات در حال افزایش است.
خوراک زیستی و بحث کاربری زمین
یکی از محورهای مهم در توسعه بسپارهای زیستپایه، موضوع مصرف زیستتوده و رقابت با تولید غذاست. دادههای ارائهشده نشان میدهد سهم بسپارهای زیستپایه از کل مصرف جهانی زیستتوده تنها حدود ۰.۰۲۶ درصد است.
برای تولید ۴.۵ میلیون تن بسپار زیستپایه، حدود ۳.۶ میلیون تن خوراک زیستی مصرف شده که سهم کاربری زمین آن در حدود ۰.۰۱۶ درصد برآورد میشود. این ارقام نشان میدهد از منظر مقیاس جهانی، فشار مستقیم این صنعت بر زمینهای کشاورزی بسیار محدود است.
خوراک اصلی این صنعت شامل قند، نشاسته، گلیسرول حاصل از زیستدیزل، روغنهای گیاهی غیرخوراکی و سلولز است. بخشی از این خوراکها، مانند گلیسرول، محصول جانبی زنجیرههای دیگر هستند و کاربری زمین مستقیم ندارند.
گذار به کربن تجدیدپذیر؛ محرک اصلی بازار
مهمترین نیروی پیشران بازار در سال ۲۰۲۵، تغییر راهبرد شرکتهای بینالمللی به سمت زیستپایداری، کاهش ردپای کربن و اقتصاد چرخشی است. این شرکتها بهتدریج در حال جایگزینی کربن فسیلی با کربن تجدیدپذیر از سه منبع اصلی هستند: زیستتوده، کربندی
اکسید (CO₂) و بازیافت. این تغییر رویکرد، بهویژه در صنایع بستهبندی، خودروسازی و کالاهای مصرفی، تقاضا برای بسپارهای زیستپایه را تقویت کرده و انتظار میرود این روند تا پایان دهه جاری ادامه یابد.
جمعبندی
بازار بسپارهای زیستپایه هنوز از نظر سهم حجمی کوچک است، اما از نظر نرخ رشد و جهتگیری راهبردی، یکی از مهمترین بخشهای آینده صنعت بسپار بهشمار میرود. رشد دو رقمی پایدار، تنوع فناوری، افزایش سرمایهگذاری منطقهای و فشار شرکتهای جهانی برای کربنزدایی، همگی نشان میدهد گذار به مواد با منشا تجدیدپذیر وارد مرحله عملیاتی شده است.
برای تولیدکنندگان و فعالان صنعت بسپار، مسئله دیگر «آیا ورود کنیم یا نه» نیست، بلکه «با چه راهبردی و در کدام بخش از زنجیره ارزش وارد شویم» به پرسش اصلی تبدیل شده است.
