اختصاصی بسپار/ ریزپلاستیکها؛ متهم خاموش در خطای محاسبه چرخه کربن اقیانوسها
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر مطالعهای تازه نشان میدهد ریزپلاستیکها فقط یک آلاینده زیستمحیطی نیستند، بلکه میتوانند برداشت علمی ما از چرخه کربن در اقیانوسها را بهطور جدی دچار خطا کنند. این پژوهش که در نشریه PLOS One منتشر شده است (اکتبر ۲۰۲۵)، هشدار میدهد که حضور—حتی بسیار ناچیز—ریزپلاستیکها در نمونههای دریایی میتواند نتایج سنسنجی، منشایابی و تفسیر پایداری کربن آلی اقیانوسی را بهشدت مخدوش کند.
دانشمندان در این پژوهش نشان دادهاند که هنگام تحلیل های متداول کربن، بهویژه تحلیل عنصری (Elemental Analysis)، کربن موجود در ریزپلاستیکها دقیقا مانند کربن طبیعی اکسید میشود و از نظر دستگاههای آزمایشگاهی «قابل تشخیص» از هم نیست. این یعنی پلاستیکهای ریز، بیسروصدا وارد دادههای علمی میشوند و خود را بهجای کربن زیستی جا میزنند.
نتایج عددی مطالعه تکاندهنده است. تنها ۱ درصد آلودگی جرمی ریزپلاستیک در یک نمونه رسوبی میتواند باعث شود حدود ۴۰ درصد از اتمهای کربن اندازهگیریشده در واقع منشأ پلاستیکی داشته باشند. پیامد این خطا چیست؟ نمونهای که در واقع جوانتر و فعالتر است، ممکن است تا ۴ هزار سال پیرتر بهنظر برسد. به بیان دیگر، اقیانوسها در دادههای ما «پیرتر، کندتر و کمتحرکتر» از واقعیت جلوه میکنند.
این مسئله زمانی جدیتر میشود که بدانیم بسیاری از مطالعات چرخه کربن، بر پایه نسبتهای ایزوتوپی مانند کربن-۱۴ و کربن-۱۳ انجام میشوند. از آنجا که بیشتر پلاستیکها از نفت خام ساخته شدهاند و عملا فاقد کربن-۱۴ هستند، ورود حتی مقادیر بسیار کم آنها میتواند نتایج ایزوتوپی را بهطور محسوسی جابهجا کند. پژوهشگران نشان دادهاند که حتی ۰٫۱ درصد آلودگی پلاستیکی میتواند خطایی ایجاد کند که بهراحتی از دید پژوهشگران پنهان بماند، اما در تفسیر نهایی دادهها اثرگذار باشد.
پیامدها فقط به سنسنجی محدود نیست. نسبت کربن به نیتروژن (C:N)، که یکی از شاخصهای کلیدی در فهم بهرهوری زیستی و منشا مواد آلی دریایی است، نیز بهشدت تحت تاثیر قرار میگیرد. در این مطالعه نشان داده شده که آلودگی اندک ریزپلاستیکی میتواند این نسبت را بهطور مصنوعی بالا ببرد؛ بهطوری که یک نمونه طبیعی، بهاشتباه بهعنوان مادهای «غنی از کربن نشات گرفته از خشکی» تفسیر شود.
نکته نگرانکننده اینجاست که ریزپلاستیکها تقریبا همهجا حضور دارند: در آب دریا، رسوبات، تلههای رسوبی اعماق اقیانوس و حتی در محیطهای آزمایشگاهی. الیاف لباس، تجهیزات نمونهبرداری و فرایندهای آمادهسازی نمونه همگی میتوانند منبع ورود ناخواسته پلاستیک باشند.
پیام اصلی این پژوهش روشن است: اگر حضور ریزپلاستیکها بهطور نظاممند در مطالعات زیستزمین شیمیایی لحاظ نشود، بخش مهمی از دانستههای ما درباره ذخایر کربن اقیانوسی، منشا آنها و حتی نقش اقیانوسها در تنظیم اقلیم جهانی میتواند دچار خطا باشد. ریزپلاستیکها نهتنها یک بحران زیستمحیطی، بلکه یک چالش پنهان برای دقت علمی هستند؛ چالشی که بهنظر میرسد وقت جدی گرفتن آن فرا رسیده است.
