اختصاصی بسپار/ سیلیکون معمولی و سیلیکون پزشکی چه تفاوتی با هم دارند؟

بسپار/ ایران پلیمر  مدیر شرکت Seals Direct، تفاوت بین سیلیکون معمولی (commercial) و سیلیکون پزشکی را توضیح می‌دهد و نمونه‌هایی از کاربرد آن در صنعت پزشکی را ارائه می‌کند.

لاستیک سیلیکونی پزشکی نوعی سیلیکون تخصصی است که با استاندارد‌های زیست‌سازگاری و ایمنی تعیین ‌شده از سوی نهادهای نظارتی مانند سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) و سازمان استانداردسازی بین‌‌المللی(ISO) مطابقت دارد. این ماده برای کاربردهای پزشکی طراحی شده است؛ یعنی مواردی که احتمال تماس با بافت‌های انسانی، خون یا سایر مایعات بدن وجود دارد. این ماده به دلیل خلوص زیاد، انعطاف‌پذیری، دوام مکانیکی و مقاومت در برابر دماهای بسیار زیاد شناخته شده است.

چه تفاوت‌هایی بین لاستیک سیلیکونی معمولی و نوع پزشکی آن وجود دارد؟

لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی اغلب در چندین جنبه‌ مهم با لاستیک سیلیکونی معمولی تفاوت دارد. این تفاوت‌ها عمدتا به خلوص ترکیب، زیست‌سازگاری، تاییدیه‌های قانونی و قابلیت‌های سترون‌سازی (sterilisation) مربوط می‌شوند. لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی اغلب از سایر گونه‌های سیلیکون خالص‌تر است و تحت کنترل‌های سخت‌گیرانه‌تری تولید می‌شود تا از حذف آلاینده‌هایی که ممکن است در تماس با بافت انسانی واکنش‌های نامطلوب ایجاد کنند، اطمینان حاصل شود. این سطح بالای خلوص برای تضمین سازگاری در کاربردهای حساس پزشکی ضروری است.

تفاوت کلیدی دیگر به زیست‌سازگاری ترکیب مربوط می‌شود. لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی تحت آزمایش‌های سخت‌گیرانه‌ای قرار می‌گیرد تا از سازگاری آن با بافت‌ها و مایعات بدن انسان اطمینان حاصل شود. این آزمایش‌ها تضمین می‌کنند که ماده موجب تحریک، سمیت یا واکنش‌های آلرژیک نمی‌شود و ایمنی آن برای استفاده در تماس مستقیم با بدن انسان تایید می‌گردد. این در حالی است که سایر ترکیبات لاستیک سیلیکونی ممکن است با استانداردهای زیست‌سازگاری مطابقت نداشته باشند و بنابراین برای بسیاری از کاربردهای پزشکی، از جمله تماس با بافت انسانی، مناسب نباشند.

تاییدیه‌های قانونی یکی دیگر از عواملی است که لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی را از سایر گونه‌ها متمایز می‌سازد. این ماده باید با مقررات تعیین‌شده توسط نهادهای سلامت مانند FDA و ISO مطابقت داشته باشد تا ایمنی و اثربخشی آن در کاربردهای پزشکی در بالاترین سطح تضمین شود. اگرچه لاستیک سیلیکونی استاندارد به‌طور گسترده در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما همواره با الزامات قانونی خاص مطابقت ندارد.

لاستیک سیلیکونی پزشکی هم‌چنین به‌گونه‌ای طراحی شده است که در برابر روش‌های مختلف سترون‌سازی، از جمله دم‌فشار (autoclave)، پرتودهی گاما و سترون‌سازی با اتیلن ‌اکسید، بدون تخریب ساختاری مقاومت داشته باشد. این ویژگی برای حفظ یکپارچگی ماده در عین تضمین ایمنی آن در استفاده‌های چندباره در پزشکی اهمیت دارد. سایر ترکیبات سیلیکونی ممکن است از مقاومت کافی در برابر این فرایندهای سترون‌سازی برخوردار نباشند و همین موضوع می‌تواند کاربرد آن‌ها را در حوزه‌هایی از پزشکی که نیازمند سترون‌سازی هستند، محدود کند.

صنعت پزشکی چگونه از لاستیک سیلیکونی استفاده می‌کند؟

صنعت پزشکی از لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی در طیف گسترده‌ای از کاربردها بهره می‌برد؛ دلیل این امر، ویژگی‌های چند منظوره و زیست‌سازگاری زیاد این ماده است. یکی از کاربردهای اصلی آن در ساخت کاشتینه‌هاست، از جمله ضربان‌سازهای قلب (pacemakers)، شنت‌های هیدروسفالی (hydrocephalus shunts) و کاشتینه‌های سینه. زیست‌سازگاری و دوام زیاد این ماده، آن را به گزینه‌ای ایده‌ال برای کاشت‌های بلندمدت در بدن انسان تبدیل کرده است. لاستیک سیلیکونی هم‌چنین به‌طور گسترده‌ای در تولید میزآب‌ها (catheters) و لوله‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ وسایلی حیاتی که در بسیاری از فرایندهای پزشکی برای انتقال و تخلیه‌ی مایعات نقش کلیدی دارند.

علاوه بر این، در ساخت دسته‌ها و بخش‌های نگهدارنده‌ی ابزارهای جراحی نیز از لاستیک سیلیکونی استفاده می‌شود. این ماده با فراهم‌سازی ویژگی‌های ارگونومیک، موجب افزایش راحتی و دقت در حین انجام عمل‌های جراحی می‌گردد. طراحی دسته‌های سیلیکونی، به‌ویژه در ابزارهای ارتوپدی و جراحی دقیق، به گونه‌ای است که کنترل بهتر، کاهش خستگی دست و مقاومت زیاد در برابر سترون‌سازی مکرر را تضمین می‌کند.

لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی نقش مهمی در سامانه‌های دارورسانی ایفا می‌کند. این ماده در سازوکارهای دارورسانی با رهایش کنترل‌شده، مانند وصله‌های (patch) تراپوستی و وسایل قابل کاشت، مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ کاربردهایی که در آن‌ها پایداری و زیست‌سازگاری آن، تضمین‌کننده‌‌ی اثربخشی و ایمنی در تجویز دارو است. ساختار شیمیایی منحصر به ‌فرد سیلیکون، امکان تنظیم تغییرات دارورسانی، کاهش تحریک پوستی و سازگاری زیاد با مواد موثره دارویی را فراهم می‌سازد. این ویژگی‌ها، آن ‌را به گزینه‌ای ایده‌ال برای دارورسانی غیرتهاجمی و بلندمدت تبدیل کرده‌اند. لاستیک سیلیکون گونه پزشکی به دلیل ویژگی‌های چسبندگی ملایم و غیر تحریک‌کننده، در محصولات مراقبت از زخم مانند زخم‌پوش‌ها بسیار سودمند است. این خصوصیات، آن‌ را به ماده‌ای ایده‌ال برای استفاده بر روی پوست‌های حساس یا آسیب‌دیده تبدیل کرده‌اند، به‌ گونه‌ای که ضمن تسهیل فرایند ترمیم، ناراحتی بیمار را به حداقل می‌رساند. زخم‌‌پوش‌‌های سیلیکونی با حفظ رطوبت مناسب، کاهش تنش بر پوست هنگام تعویض و جلوگیری از آسیب به بافت‌های تازه تشکیل ‌شده، محیطی مطلوب برای بهبود زخم فراهم می‌سازند.

مزایای لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی

این ماده مزایای متعددی را ارائه می‌دهد که آن را به گزینه‌ای منتخب در صنعت مراقبت‌های پزشکی تبدیل کرده است. اگرچه لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی دارای ویژگی‌های منحصر به ‌فردی برای کاربردهای پزشکی است، برخی از این مزایا با سایر ترکیبات سیلیکونی که دارای ویژگی‌های فیزیکی مشابه هستند نیز مشترک می‌باشند. لاستیک سیلیکونی پزشکی هم‌چنین زیست‌سازگاری را ارائه می‌دهد. یعنی این ماده با بافت‌ها و مایعات بدن انسان سازگاری زیادی دارد و می‌تواند خطر واکنش‌های نامطلوب مانند تحریک، سمیت یا پاسخ‌های حساسیت‌زا را بکاهد. این ویژگی برای کاربردهای پزشکی که شامل تماس مستقیم با بدن انسان هستند، مانند کاشتینه‌ها، میزآب‌ها و محصولات مراقبت از زخم، اهمیت دارد.

مزیت دیگر بیش‌تر ترکیبات سیلیکونی، دوام آن‌هاست. لاستیک سیلیکونی مقاومت در برابر سایش و پارگی و دماهای بسیار زیاد را نشان می‌دهد که کارکرد طولانی‌ مدت آن را در کاربردهای مختلف پزشکی تضمین می‌کند. چه در کاشتینه استفاده شود یا در یک وسیله‌ی برسازه‌ای (prosthetic)، لاستیک سیلیکونی یکپارچگی و کارکرد خود را در طول دوره‌های طولانی حفظ می‌کند تا نتایج قابل ‌اعتماد و یکنواخت ارائه دهد.

انعطاف‌پذیری یکی دیگر از مزایای فیزیکی بیش‌تر ترکیبات سیلیکونی است. این ماده انعطاف‌پذیری و کشسانی خود را در دامنه‌ی وسیعی از دماها حفظ می‌کند، بنابراین برای کاربردهای پویا که نیاز به خم شدن، کشیده شدن و حرکت بدون شکستگی دارند، مناسب است. این انعطاف‌پذیری به‌ویژه در کاربردهایی مانند لوله‌ها، میزآب‌ها و ابزارهای جراحی ارزشمند است، جایی که سازگاری برای کارکرد و راحتی بیمار ضروری است.

بیش‌تر ترکیبات سیلیکونی را می‌توان در طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها تولید کرد. این شامل ترکیبات ترانما (transparent) نیز می‌شود که می‌تواند در برخی کاربردهای خاص، مانند لوله‌ها و برخی کاشتینه‌ها، یک مزیت باشد. این ترانمایی امکان پایش بصری جریان مایعات و سایر فرایندهای داخلی را فراهم می‌کند تا لایه‌ای اضافی از کارکرد ارائه دهد که مراقبت از بیمار و نتایج درمانی را بهبود می‌بخشد.

معایب لاستیک سیلیکونی گونه‌ی پزشکی

(ادامه دارد …)

مهندس مهسا حکانی www.wireiran.com

متن کامل این مقاله را در شماره 277 ماهنامه بسپار که در نیمه آبان ماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.