اختصاصی بسپار/ شهرهای بدون پسماند پلاستیکی؛ مدل جدیدی برای مهار پلاستیک در کشورهای در حال توسعه
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر بحران جهانی پسماند پلاستیکی هر روز ابعاد گستردهتری پیدا میکند. برآوردها نشان میدهد سالانه حدود ۱۲ میلیون تن پلاستیک وارد اقیانوسها میشود و اگر روند کنونی ادامه یابد، این رقم تا سال ۲۰۴۰ بیش از دو برابر خواهد شد. در این میان، کشورهای جنوب صحرای آفریقا و بخشهایی از آسیا به دلیل رشد سریع جمعیت، شهرنشینی و افزایش مصرف بستهبندیهای پلاستیکی، بیشترین سهم را در تولید پسماندهای مدیریتنشده خواهند داشت.
در بسیاری از این کشورها، مدیریت پسماند همچنان بر دفن روباز یا سوزاندن کنترلنشده متکی است؛ رویکردی که علاوه بر تشدید آلودگی محیطزیست، شرایط دشواری را برای زبالهگردهای غیررسمی ایجاد کرده است. این افراد بخش عمده جمعآوری و جداسازی مواد بازیافتپذیر را بر عهده دارند، اما معمولا از امنیت شغلی، درآمد مناسب و حمایتهای اجتماعی برخوردار نیستند.
در پاسخ به این چالش، Yunus Environment Hub (YEH) برنامهای با عنوان Zero Plastic Waste Cities را در چند کشور جهان اجرا کرده است. هدف این برنامه، توسعه مدلهای کسبوکار اجتماعی برای بهبود سامانههای مدیریت پسماند شهری و کاهش ورود پلاستیک به محیطزیست است.
این طرح شهرهایی را هدف قرار میدهد که در نزدیکی رودخانهها یا دریا قرار دارند، میزان ورود پسماند پلاستیکی در آنها بالاست، جمعیتی بین ۱۰۰ هزار تا یک میلیون نفر دارند و از همکاری دولت محلی و شرکای اجرایی قابل اعتماد برخوردارند.
برنامه «شهرهای بدون پسماند پلاستیکی» بر چهار محور اصلی استوار است: توانمندسازی زبالهگردهای غیررسمی، توسعه سامانههای جداسازی و جمعآوری هوشمند پسماند، ایجاد مراکز پیشفراوری پسماند و گسترش راهکارهای بازیافت در چارچوب اقتصاد چرخشی. این ساختار به گونهای طراحی شده که هر بخش متناسب با شرایط هر شهر بهصورت مستقل قابل اجرا باشد.
این برنامه تاکنون در کشورهایی مانند هند، ویتنام، کنیا و اتیوپی به اجرا درآمده است. در هند و ویتنام، تمرکز بر افزایش بازیافت پلاستیکهای کمارزش، ایجاد اشتغال پایدار و بهبود شرایط کاری فعالان غیررسمی این حوزه بوده است. در کنیا نیز ایجاد مراکز بازیابی مواد (Material Recovery Facilities – MRFs) و آموزش خانوارها برای جداسازی پسماندهای خشک و تر در دستور کار قرار گرفته است. در اتیوپی نیز با توسعه سامانههای پرس سیار (Mobile Baling)، حجم پسماندهای پلاستیکی پیش از ترابری کاهش یافته و هزینههای جمعآوری و انتقال به میزان قابل توجهی کم شده است.
برگزارکنندگان این طرح معتقدند مقابله با آلودگی پلاستیکی تنها با توسعه فناوری امکانپذیر نیست و باید راهکارها متناسب با شرایط اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی هر منطقه طراحی شوند. از این رو، این برنامه تلاش میکند با ترکیب اقتصاد چرخشی، کسبوکارهای اجتماعی و مشارکت جوامع محلی، الگوی پایدارتری برای مدیریت پسماند پلاستیکی در شهرهای در حال توسعه ارائه دهد.
