اختصاصی بسپار/ شوک نفتی جنگ علیه ایران، صنعت پلیمر آسیا را به مرز بحران رساند
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر جنگ ایران و اختلال در عبور نفت و مواد خام از تنگه هرمز، حالا تنها بازار انرژی را متاثر نکرده، بلکه به بحران جدی در زنجیره تامین مواد اولیه صنعت بسپار در آسیا تبدیل شده است؛ بحرانی که از بستهبندی مواد غذایی تا تجهیزات پزشکی را درگیر کرده و بسیاری از صنایع را با کمبود مواد و جهش قیمت روبهرو ساخته است.
آسیا حدود هفتاد درصد نفتا (Naphtha) مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد میکند. نفتا یکی از اصلیترین خوراکهای پتروشیمی برای تولید بسپارهایی مانند پلیاتیلن (Polyethylene/PE) و پلیاتیلن ترفتالات (Polyethylene Terephthalate/PET) است؛ موادی که در تولید بستهبندی مواد غذایی، بطری نوشیدنی، کیسههای پلاستیکی، ظروف آرایشی و تجهیزات پزشکی کاربرد گسترده دارند.
با آغاز جنگ ایران و محدود شدن دسترسی به مواد خام در تنگه هرمز، قیمت این مواد اولیه بهسرعت افزایش یافته و زنجیره تامین بسیاری از صنایع آسیایی را دچار تنش کرده است.
چن پینگ-کوئو، استاد مهندسی صنایع و مدیریت در دانشگاه Ritsumeikan Asia Pacific University ژاپن، میگوید:
«ثبات پلاستیک بهعنوان یکی از پایهایترین مواد صنعتی دچار لرزش شده است.»او هشدار میدهد که وابستگی بالای جوامع آسیایی به پلاستیک باعث میشود این اختلال بهسرعت در کل زنجیره تامین گسترش پیدا کند.
کمبود سرنگ و تجهیزات پزشکی در آسیا
در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، نهادهای نظارتی کره جنوبی تحقیقاتی سراسری را درباره احتکار سرنگ و دیگر تجهیزات پزشکی آغاز کردند. سرنگ، سوزن و دستکشهای پزشکی عمدتا از مواد شیمیایی مشتقشده از نفت تولید میشوند و اکنون کمبود آنها به یکی از نگرانیهای اصلی نظام سلامت تبدیل شده است.
جنگ ایران باعث شده برخی تحلیلگران از شکلگیری راهبرد «خاورمیانه بهعلاوه یک» (Middle East Plus One Strategy) سخن بگویند؛ راهبردی مشابه سیاست «چین بهعلاوه یک» که پس از همهگیری کرونا برای کاهش وابستگی شرکتها به تولید چین مطرح شد.
لی دونگ، متخصص مهندسی زنجیره تامین از دانشگاه Nanyang Technological University سنگاپور، معتقد است اگر این اختلال بیش از یک سال ادامه پیدا کند، تولیدکنندگان غیر وابسته به تنگه هرمز، بهویژه چین، نفوذ بیشتری در بازار جهانی پیدا خواهند کرد.
صنایع غذایی در خط مقدم بحران
کارشناسان معتقدند صنعت غذا شاید بیشترین آسیب را از بحران فعلی ببیند. در بسیاری از کشورهای آسیایی، بستهبندی پلاستیکی نقش مهمی در جبران ضعف سامانه زنجیره سرد دارد و باعث افزایش ماندگاری محصولات غذایی میشود.
لی دونگ توضیح میدهد: «وقتی بستهبندی کمیاب یا گران میشود، فساد مواد غذایی افزایش پیدا میکند، هزینه لجستیک بالا میرود و در نهایت این افزایش قیمت به مصرفکننده منتقل میشود.» در همین شرایط، شرکت لبنیاتی Farm Fresh مالزی اعلام کرده کمبود بسپار PET دلیل اصلی ناپدید شدن برخی محصولات شیر این برند از قفسه فروشگاهها بوده است. PET یکی از مهمترین مواد اولیه تولید بطری نوشیدنی و بستهبندی مواد غذایی بهشمار میرود. بر اساس گزارش Straits Times، قیمت برخی کالاهای پلاستیکی در تایوان تا چهل درصد افزایش یافته است.
جهش قیمت بسپار بازیافتی
یکی از پیامدهای غیرمنتظره این بحران، رشد شدید تقاضا برای پلاستیک بازیافتی و بستهبندیهای جایگزین مبتنی بر کاغذ، بامبو و باگاس بوده است. طبق اعلام دانشگاه NTU سنگاپور، قیمت پلاستیک بازیافتی از حدود ۴۰۰ دلار به ازای هر تن پیش از بحران، اکنون به حدود ۱۶۰۰ دلار رسیده است. همزمان قیمت پلاستیک نو نیز از حدود ۹۵۰ دلار به بیش از ۱۸۰۰ دلار در هر تن افزایش یافته است. چن پینگ-کوئو معتقد است کاهش فاصله قیمتی میان پلاستیک نو و بازیافتی، منطق سرمایهگذاری در صنعت بازیافت را در آسیا تغییر داده است. به گفته او، در گذشته قیمت پایین مواد نو، مانع توسعه بازار پلاستیک بازیافتی میشد، اما اکنون شرایط در حال تغییر است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند صنعت بازیافت پلاستیک هنوز با مشکلات جدی مانند سامانههای جمعآوری پراکنده، آلودگی مواد و هزینههای زیاد فرایند بازیافت روبهرو است.
فشار بیشتر بر شرکتهای کوچک
تحلیلگران میگویند شوک نفتا بیشتر از همه به شرکتهای کوچک و متوسط آسیب خواهد زد. شرکتهای بزرگ معمولا ابزارهایی مانند قراردادهای بلندمدت، ذخیرهسازی مواد، پوشش خطر و سرمایهگذاری روی مواد جایگزین در اختیار دارند، اما بسیاری از تولیدکنندگان کوچک چنین امکاناتی ندارند. در صورت ادامه بحران، احتمال تعطیلی یا ادغام گسترده شرکتهای کوچک در صنایع کمحاشیه سود مانند بستهبندی پلاستیکی، اسباببازی و کالاهای مصرفی پایه افزایش خواهد یافت.
کارشناسان همچنین تاکید میکنند اثرات این بحران محدود به آسیا نخواهد ماند و افزایش هزینه مواد پتروشیمی و پلاستیک در نهایت به بازارهای اروپا و آمریکا نیز منتقل میشود؛ موضوعی که میتواند هزینه تامین کالا و خطر تاخیر در تحویل را در سطح جهانی افزایش دهد.
