اختصاصی بسپار/ صادرات کامپاند در رینگ بورس کالا؛ شفافیت در برابر پیچیدگی‌های اجرایی
بسپار/ ایران پلیمر پنجمین نشست کمیسیون صادرات انجمن تولیدکنندگان مستربچ و کامپاند ایران با محوریت بررسی ابلاغیه عرضه صادراتی کامپاند در بورس کالای ایران، با حضور اعضای هیئت‌مدیره و رئیس هیئت‌مدیره انجمن، سه نفر از کارشناسان بورس کالا و نمایندگانی از چند کارگزاری برگزار شد. در این نشست، جزئیات اجرایی مصوبه، فرآیند پذیرش و عرضه کالا، الزامات معاملاتی و چالش‌های پیش روی صادرکنندگان مورد بررسی قرار گرفت.
این مصوبه که از سال گذشته با هدف تنظیم بازار محصولات پتروشیمی و شفاف‌سازی معاملات صادراتی مطرح شده بود، به‌دلیل شرایط خاص کشور با تأخیر در اجرا مواجه شد و پس از تمدید دوباره، زمان اجرای آن تا اول دی‌ماه ۱۴۰۵ به تعویق افتاد. بر اساس ابلاغیه، برخی گروه‌های کالایی کامپاند از جمله پلی‌اتیلن با چهار کد تعرفه، PVC با دو کد تعرفه و پلی‌پروپیلن با دو کد تعرفه مشمول این سازوکار شده‌اند. در حالی که محصولاتی مانند پلی‌استایرن و ABS در فهرست مشمولان قرار ندارند.
انجمن تولیدکنندگان مستربچ و کامپاند از زمان طرح این مصوبه، نسبت به نحوه ابلاغ و برخی جزئیات اجرایی آن ملاحظاتی داشته که بخشی از ابهامات در پی جلسات و تعاملات کارشناسی برطرف شده و شکل اجرای مصوبه نیز تغییراتی داشته است. هدف اصلی انجمن در این پیگیری‌ها، کاهش اختلال در روند صادرات اعضا بود.
در این نشست، آقایان مهری، دنیا‌دیده و نقدی از کارشناسان بورس کالا، مراحل ورود به این سازوکار را از ثبت‌نام و دریافت کد معاملاتی تا پذیرش کالا و عرضه در رینگ صادراتی تشریح کردند. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، تولیدکنندگان دارای پروانه بهره‌برداری باید در سامانه بورس کالا ثبت‌نام کنند و امکان ورود به فرآیند صادراتی، حتی بدون عرضه فیزیکی محصول در رینگ داخلی، برای آن‌ها پیش‌بینی شده است. همچنین عرضه در این بستر به تولیدکنندگان محدود نیست و بازرگانان نیز می‌توانند با رعایت ضوابط مربوط در جایگاه عرضه‌کننده حضور داشته باشند. در سمت تقاضا نیز علاوه بر بازرگانان و فعالان تجاری، مصرف‌کنندگان داخلی امکان خرید کالا را دارند. عرضه‌کننده و خریدار باید از طریق کارگزاری اقدام کنند و کارگزاری دو طرف معامله نیز باید متفاوت باشد.
از دیگر موضوعات مطرح‌شده، تفاوت شرایط عرضه ریالی و دلاری بود. در عرضه دلاری، ثبت محصول باید دست‌کم دو روز کاری پیش از عرضه انجام شود و ارائه ضمانت‌نامه برای انجام تعهدات نیز ضروری است. در عرضه دلاری، میزان ضمانت‌نامه متناسب با ارزش محصول تعیین می‌شود. اما در معاملات ریالی، با توجه به امکان خرید نقدی یا اعتباری، شرایط ضمانت‌نامه می‌تواند متفاوت باشد. در معاملات دلاری، خریداران ایرانی و خارجی امکان حضور دارند، در حالی که خرید ریالی عمدتاً از سوی فعالان داخلی دارای کارت بازرگانی انجام می‌شود. کارشناسان همچنین درباره مراحل پذیرش کالا، دریافت کد بورس و الزامات ثبت و عرضه توضیحاتی ارائه کردند. فرآیندی که به‌دلیل تعدد مراحل اداری و معاملاتی می‌تواند برای برخی تولیدکنندگان زمان‌بر باشد، به‌ویژه شرکت‌هایی که قصد صادرات مستقیم دارند.
با وجود اهدافی مانند شفافیت معاملات و سامان‌دهی صادرات، فعالان صنعت نسبت به برخی پیامدهای اجرایی این مصوبه ملاحظاتی دارند. یکی از این موارد، محدودیت احتمالی در فروش محصولات سفارشی است. تولیدکنندگان کامپاند گاهی محصولی با فرمولاسیون و مشخصات فنی اختصاصی برای یک مشتری خارجی تولید می‌کنند. اما عرضه در بستر رقابتی بورس می‌تواند امکان خرید همان محصول توسط سایر متقاضیان را نیز فراهم کند و با تعهدات تجاری تولیدکننده در برابر مشتری مشخص، هم‌خوانی نداشته باشد. از سوی دیگر، طولانی بودن فرآیند ثبت، پذیرش، انتخاب کارگزاری و ارائه ضمانت‌نامه نیز می‌تواند هزینه و زمان بیشتری به فعالیت صادراتی واحدهای تولیدی تحمیل کند.
آنچه در این نشست بیش از هر چیز مورد توجه قرار گرفت، ضرورت ایجاد تعادل میان اهداف تنظیم بازاری و واقعیت‌های عملیاتی صنعت مستربچ و کامپاند بود. شفافیت در معاملات صادراتی و مشخص بودن مسئولیت عرضه‌کننده، اهدافی قابل دفاع هستند، اما تحقق آن‌ها نیازمند سازوکاری است که تنوع محصولات، تولید سفارشی، شیوه فعالیت بازرگانان و تعهدات صادرکنندگان در بازارهای خارجی را نیز در نظر بگیرد. با توجه به فرصت باقی‌مانده تا اول دی‌ماه، به نظر می‌رسد رفع ابهامات اجرایی و هماهنگی بیشتر میان بورس کالا، کارگزاری‌ها و انجمن می‌تواند در کاهش هزینه‌های تطبیق با مصوبه و جلوگیری از اختلال در روند صادرات تولیدکنندگان نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
