اختصاصی بسپار/ صنعت پوشرنگ و اقتصاد چرخشی: آیا ممکن است؟

بسپار/ایران پلیمر اقتصاد را می‌توان به عنوان سامانه‌ای نگریست که جامعه و منابع طبیعی را به شکلی عمیق و وابسته به هم پیوند می‌زند. منابع طبیعی، بقا، رفاه و شکوفایی انسان را پشتیبانی می‌کنند و مدل اقتصادی حاکم، بر توزیع جهانی این منابع و فرصت‌ها و همچنین پیامدهای مرتبط با آن تأثیر می‌گذارد. با رشد جمعیت و افزایش آگاهی نسبت به محدودیت منابع سیاره‌مان، نظام خطی سنتی اقتصاد دیگر به عنوان مدلی پایدار و کارامد عمل نمی‌کند. بنابراین، برای یافتن راه‌های جدید و بهتر مدیریت منابع، سیاست‌گذاران و صنایع شروع به سرمایه‌گذاری در گذار به اقتصاد چرخشی کرده‌اند. صنعت پوشرنگ نیز در میان دیگران، در جستجوی شیوه‌ای بهتر و کارآمدتر برای تولید و راه‌هایی برای حذف پسماندهای خطرناک تولید است. از این رو، این نوشته به بررسی این موضوع می‌پردازد که اقتصاد چرخشی چیست و آیا اتخاذ مدل اقتصاد چرخشی برای صنعت پوشرنگ ممکن و عملی است یا خیر.

اقتصاد چرخشی چیست و چرا اهمیت دارد؟
اقتصاد چرخشی مدلی است که در آن حلقه‌های مواد بسته می‌شوند تا استفاده از منابع برای حداکثر کارایی تضمین شود. مدل اقتصاد چرخشی اساساً از نگرانی‌ها در مورد مصرف ناپایدار منابع طبیعی محدود زمین سرچشمه گرفته که در مکاتب فکری مانند زیست‌همانندسازی (تقلید از طبیعت)، گهواره تا گهواره، اقتصاد آبی، بوم‌شناسی صنعتی و اقتصاد عملکردی بیان شده‌اند. هدف اقتصاد چرخشی تغییر روش تولید از طریق تغییر راهبردهای کسب‌وکار و طراحی محصول است، جایی که محصولات بادوام‌تر بر محصولات با عمر کوتاه ارجحیت دارند؛ به این معنی که پس از استخراج مواد خام، استفاده از ارزش آن‌ها باید تا حد امکان طولانی شود. اقتصاد چرخشی، در صورت اجرای صحیح، به ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی توسعه پایدار کمک می‌کند.
بنیاد الن مک‌آرتور در حال حاضر سازمان تحقیقاتی است که به توسعه و ترویج اقتصاد چرخشی اختصاص یافته است. به گفته آنان، اقتصاد چرخشی بر اصولی استوار است که از نظام‌های طبیعی الهام گرفته‌اند. پنج اصل اقتصاد چرخشی عبارتند از:
۱. حذف پسماند از طریق طراحی
۲. تاب‌آوری از طریق تنوع
۳. گذار به منابع انرژی تجدیدپذیر
۴. تفکر سامانه‌ای و آبشاری
اگر نظام تولید بر اساس منابع تجدیدپذیر کار کند و تمام منابع مورد استفاده در تولید، امکان بازیافت کامل بدون تلفات کمی را فراهم کنند، آن زمان است که مدل اقتصاد چرخشی می‌تواند عمل کند. علاوه بر این، اقتصاد چرخشی بر اهمیت تولید محصولات بادوام‌تر که می‌توانند برای دوره‌های زمانی طولانی‌تری استفاده شوند تأکید دارد، در نتیجه نیاز به تولید محصولات جدید و هزینه کردن منابع کاهش می‌یابد.
اقتصاد چرخشی به شدت بر مسئولیت تولیدکنندگان متمرکز است و بیان می‌کند که مراحل اولیه طراحی محصول و فرآیندهای تولید، بنیان چرخه عمر بعدی محصول و تأثیرات مرتبط با آن را می‌گذارند.
بهبودهای طراحی محصول منجر به دست‌یابی به محصولات بادوام‌تری می‌شود که قابل تعمیر، ارتقا و بازتولید هستند. در مدل اقتصاد چرخشی، محصولات به گونه‌ای طراحی می‌شوند که امکان جداسازی و بازگرداندن اجزای ارزشمند به نظام تولید فراهم باشد. چارچوب طراحی سازگار با محیط‌زیست برای طراحی محصول در اقتصاد چرخشی ، مهم است. طراحی محصول در اقتصاد چرخشی، مشارکت تولیدکنندگان در پذیرش مسئولیت بیشتر برای مرحله پایان عمر محصول را پیشنهاد می‌دهد.
فرآیندهای تولید در مدل اقتصاد چرخشی نیز باید با دقت طراحی شوند و بر حداکثرسازی استفاده کارآمد از مواد خام متمرکز باشند و این شامل تأمین مسئولانه‌ای است که عوامل اجتماعی و زیست محیطی مرتبط با استخراج مواد خام را به رسمیت می‌شناسد. تولید در مدل اقتصاد چرخشی، نوآوری‌هایی را به همراه دارد که امکان همزیستی تولید محصولات مختلف را فراهم می‌کنند، جایی که پسماند یک چرخه تولید می‌تواند به منبعی برای چرخه‌ای دیگر تبدیل شود.
اقتصاد چرخشی، خطی و بازمصرف
برای درک بهتر تفاوت‌های نظام‌های اقتصادی و تأثیرات آن‌ها، می‌توان اقتصاد چرخشی را در مقایسه با اقتصاد خطی و همچنین مدل اقتصاد بازمصرف بررسی کرد (شکل ۱).
اقتصاد خطی، سنتی‌ترین مدل اقتصادی است که مسیر «برداشت، تولید و دورریزی» را دنبال می‌کند و با فشار روزافزون عوامل مربوط به مسائل زیست محیطی و اجتماعی، ذی‌نفعان و همچنین مصرف‌کنندگان به دنبال راه‌های بهتر و بهبودیافته‌ای برای توسعه و مصرف محصولات هستند. به زبان ساده، در مدل اقتصاد خطی، تولید با مقدار قابل توجهی پسماند همراه است که به معنای نه تنها اتلاف منابع طبیعی، بلکه زیان‌های مالی نیز هست. بنابراین، شرکت‌های بیشتری به طور فزاینده‌ای مدل اقتصاد چرخشی را سودمند و برای سرمایه‌گذاری ارزشمند می‌دانند. در حالی که اقتصاد بازمصرف بار پسماند را کاهش می‌دهد، حلقه تولید را به اندازه کافی کارآمد نمی‌بندد و بخشی کوچک‌تر اما همچنان قابل توجه از منابع (پسماند غیرقابل بازیافت) به مراکز دفن زباله فرستاده می‌شود. اقتصاد چرخشی با پیروی از اصول طراحی سازگار با محیط زیست می‌کوشد تا مدل اقتصاد خطی و بازمصرف را با بستن حلقه تولید و محدود کردن هرگونه اتلاف منابع بهبود بخشد.

مترجم: دکتر معصومه کاویانی دارانی، فارغ‌التحصیل مهندسی رنگ، پژوهشگاه رنگ

(ادامه دارد …)

متن کامل این مقاله را در شماره 285 دوماهنامه پوشرنگ از گروه مجلات بسپار که در نیمه تیرماه 1405 منتشر میشود، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.