اختصاصی بسپار/ پیروزی‌های کوچک برای بطری‌های پلاستیکی: واقعیت‌هایی که همه را غافلگیر کرد/ بطری‌های شیشه‌ای، آلوده‌تر از پلاستیکی؟

گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر در میان موج نگرانی‌های جهانی درباره ریزپلاستیک‌ها (Microplastic) و آلودگی دریاها، دو مطالعه‌ تازه‌ منتشرشده دیدگاه متفاوتی از نقش بطری‌های پلاستیکی ارائه داده‌اند؛ یافته‌هایی که ممکن است در نگاه اول خلاف جریان غالب به‌نظر برسند، اما برای صنعت بسپار حامل نکاتی کلیدی و اثرگذارند.

مطالعه‌ای از فرانسه: بطری‌های شیشه‌ای، آلوده‌تر از پلاستیکی؟
در مطالعه‌ای که در تاریخ ۸ مه ۲۰۲۵ توسط پژوهشگران فرانسوی منتشر شد، محتویات مایع در بسته‌بندی‌های مختلف از نظر میزان ریزپلاستیک بررسی شد. نوشیدنی‌ها شامل آب، کولا، چای، لیموناد، آبجو و شراب بودند و در انواع بسته‌بندی از جمله بطری پلاستیکی، بطری شیشه‌ای، قوطی فلزی، بسته‌بندی‌های پاکتی و بسته‌های نرم مکعبی شکل موسوم به cubitainer بسته‌بندی شده بودند.
نتایج، شگفتی زیادی به‌همراه داشت: بطری‌های شیشه‌ای بالاترین میزان ریزپلاستیک را در خود داشتند. پژوهشگران مشکوک‌اند که منبع اصلی آلودگی، سایش درب بطری‌ها هنگام باز شدن باشد. به‌عنوان تایید این فرضیه، تنها نوشیدنی بسته‌بندی‌شده در بطری شیشه‌ای که میزان پایینی از ریزپلاستیک داشت، شراب بود که با درپوش چوب‌پنبه‌ای (احتمالا طبیعی) بسته شده بود.
این یافته در تضاد با این فرض رایج است که شیشه همواره گزینه‌ای پاک‌تر و ایمن‌تر نسبت به پلاستیک است. انتشار شجاعانه‌ی این نتایج توسط محققان فرانسوی، نقطه‌ی عطفی در بازنگری بر باورهای رایج در صنعت بسته‌بندی به‌شمار می‌رود.

از لوله‌های شهری تا اقیانوس؛ بطری‌هایی که حرکت نمی‌کنند
در مطالعه‌ای دیگر که توسط دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی (North Carolina State University) انجام شد، پژوهشگران برای بررسی سرنوشت بطری‌های پلاستیکی در زیست‌بوم‌های آبی، دست به آزمایشی جالب زدند: رهاسازی کنترل‌شده‌ی بطری‌های پلاستیکی مجهز به GPS در رودخانه‌های محلی.
این بطری‌ها با برچسب‌های رنگی و اطلاعاتی شفاف درباره هدفشان، در یکی از رودهای شهر Raleigh رها شدند. مسیر این رود به Crabtree Creek و سپس به Neuse River می‌رسد که در نهایت به خلیج پاملیکوی (Pamlico Sound) و سپس اقیانوس اطلس ختم می‌شود. کل این مسیر بیش از ۲۵۰ مایل (حدود ۴۰۰ کیلومتر) طول دارد.
اما نتایج آزمایش، بار دیگر همگان را شگفت‌زده کرد: تنها یکی از بطری‌ها توانست طی حدود سه ماه، ۵۲ کیلومتر مسیر را طی کند. یازده بطری کم‌تر از ۸ کیلومتر حرکت کرده‌اند و بقیه در فواصل مختلف متوقف شده‌اند. بیش‌تر بطری‌ها به شاخه‌ها، زباله‌ها یا موانع طبیعی گیر کرده‌اند.
با توجه به این یافته‌ها، فرضیه‌ای که می‌گوید رهاسازی یک بطری پلاستیکی در رودخانه به‌معنای رسیدن حتمی آن به اقیانوس است، با چالش جدی مواجه شده است.

تاثیرات کاربردی برای صنعت بسپار
این دو مطالعه، در نگاه نخست ممکن است خبرهای خوبی برای طرفداران محیط‌زیست نباشد، اما برای فعالان صنعت بسپار حامل نکات کلیدی است: اول اینکه بطری‌های پلاستیکی می‌توانند میزان ریزپلاستیک کم‌‌تری نسبت به بطری‌های شیشه‌ای به مایع منتقل کنند، به‌ویژه در صورت بهینه‌سازی طراحی درپوش‌ها و استفاده از سامانه‌های بسته‌بندی پیشرفته؛ و دوم اینکه برخلاف باور عمومی، بطری‌های پلاستیکی به‌راحتی مسیر رودخانه‌ها را طی نمی‌کنند؛ به‌عبارتی، آن‌ها همیشه به اقیانوس نمی‌رسند. این پژوهش‌ها یادآوری می‌کند که در مسیر رسیدن به زیست‌پایداری، هیچ‌چیز نباید بدیهی یا قطعی فرض شود. داده‌ها، وقتی دقیق و بی‌طرفانه تحلیل شوند، می‌توانند راه را برای راهبردهای خلاقانه و نوآورانه در صنعت بسپار هموار کنند.

آینده بطری‌های پلاستیکی: فرصت نو برای طراحی پایدار
با این داده‌های جدید، تولیدکنندگان بسپار و بسته‌بندی می‌توانند به بهبود ویژگی‌های مکانیکی، شیمیایی و کارکردی بطری‌های پلاستیکی فکر کنند. استفاده از زیست‌بسپارها (Biopolymers)، طراحی درپوش‌های جدید با حداقل سایندگی و توسعه‌ی سامانه‌های بازیافت هوشمند می‌تواند در جهت تقویت جایگاه بطری‌های پلاستیکی به‌عنوان گزینه‌ای نوین و موثر باشد.