اختصاصی بسپار/ گفت و گو با دکتر برمک قنبرپور، رییس هیات مدیره انجمن صنایع بازیافت بسپار: در حال رایزنی هستیم تا طرحهای فنی جایگزینی مواد بازیافتی به جای مواد اولیه بکر را پیادهسازی کنیم
بسپار/ایران پلیمر در حالی که جهان وارد دورهای جدی از “اقتصاد چرخشی” شده و سازمان ملل هشدار میدهد تنها ۹ درصد پلاستیک تولیدشده در دنیا واقعاً بازیافت میشود، بسیاری از کشورها بازیافت پلیمر را از یک فعالیت خدماتی به یک صنعت استراتژیک تبدیل کردهاند؛ صنعتی که امروز همزمان به امنیت مواد اولیه، کاهش وابستگی به منابع فسیلی و کنترل بحران محیطزیست گره خورده است.
در ایران نیز در میانه جنگ و تنشهای فزاینده آمریکا و اسرائیل علیه ایران، حالا یکی از کمتر دیدهشدهترین تبعات بحران، خود را در بازار جهانی پلیمر و مواد اولیه نشان داده است؛ جایی که اختلال در زنجیره تأمین نفت، گاز و محصولات پتروشیمی، قیمت رزینها و مواد پلیمری را در جهان افزایش داده و بسیاری از صنایع را با کمبود مواد اولیه روبهرو کرده است. علاوه بر این، در شرایط رشد پسماندهای پلاستیکی و ناکارآمدی ساختار سنتی جمعآوری و تفکیک، حالا نشانههایی از یک تغییر رویکرد دیده میشود؛ تغییری که میخواهد بازیافت را از چرخه غیررسمی و پراکنده خارج کرده و به بخشی از سیاست صنعتی کشور تبدیل کند.
انجمن صنایع بازیافت بسپار که بهتازگی تأسیس شده، در همین نقطه وارد میدان شده است؛ با هدف استانداردسازی مواد بازیافتی، اتصال حلقههای زنجیره ارزش، تعریف شاخصهای کیفی و تبدیل پسماندهای پلیمری به یک منبع اقتصادی پایدار.
امروز بازیافت پلیمر دیگر فقط یک دغدغه محیطزیستی نیست؛ بلکه به موضوعی مرتبط با امنیت صنعتی، تابآوری اقتصادی و کاهش وابستگی به مواد اولیه بکر و به بخشی از معادله تابآوری صنعتی کشور تبدیل شده است.
گفت و گوی بسپار با دکتر برمک قنبرپور، رییس هیات مدیره انجمن صنایع بازیافت بسپار را در ادامه می خوانید:
بسپار- آقای دکتر در ابتدا بسیار مختصر از روال شکل گیری و اهداف انجمن بازیافت پلیمر بفرمایید.
دکتر قنبرپور: انجمن صنایع بازیافت بسپار در آبانماه ۱۴۰۴، با هدف سازماندهی زنجیره ارزش بازیافت پلیمر و بسترسازی برای شکلگیری صنعتی منسجم و استانداردمحور تأسیس شد و به عضویت اتاق بازرگانی ایران و فدراسیون بازیافت ایران درآمد. این انجمن در سه رسته تخصصی پلاستیک، لاستیک و نساجی (الیاف) سازماندهی شده است تا بتواند تنوع گسترده پلیمرها و کاربردهای صنعتی آنها را به طور کامل پوشش دهد.
بسپار- مهمترین پنج برنامه ای که انجمن، در آغاز تاسیس در دستور کار دارد چیست؟
دکتر قنبرپور: از آنجا که بازیافت در کشور هنوز به یک صنعت رسمی و فراگیر تبدیل نشده و بخش عمدهای از آن به صورت غیررسمی و فاقد استانداردهای یکپارچه جریان دارد، تمرکز اصلی ما بر استانداردسازی فرآیندها، ارتقای کیفی مواد بازیافتی و شفافسازی سازوکارهای عملیاتی است. هدف غایی ما، ایجاد ارزش اقتصادی پایدار، حفاظت از محیط زیست، جلب اعتماد فعالان صنعت و کاهش تعارضات میان ذینفعان زنجیره ارزش است.
بسپار- این روزها نه با الزامات زیست محیط دوستانه صرفا، بلکه به دلایل تا حدی اقتصادی (پساجنگ) اقبال به مواد بازیافتی رشد زیادی داشته. چالش این عرصه را چه می دانید؟ و فرصت آن را؟
دکتر قنبرپور: یکی از رسالتهای اصلی انجمن، اصلاح الگوی مصرف پلاستیک و ترویج استفاده مسئولانه از مواد پلیمری است. در شرایطی که تأمین مواد اولیه بکر به دلیل آسیبهای وارده به صنایع پتروشیمی دچار چالش شده، ما در حال رایزنی با شرکت ملی صنایع پتروشیمی و وزارت صمت هستیم تا طرحهای فنی جایگزینی مواد بازیافتی به جای مواد اولیه بکر را در شرایط اضطرار جنگ پیادهسازی کنیم.
انجمن، این تهدیدها را فرصتی طلایی برای همافزایی ذینفعان جهت توسعه نهادینه صنعت بازیافت در کشور میداند.
بسپار- یکی از مشکلات جدی بازیافت، حوزه جمع آوری پسماند، تفکیک و ورودی های آن به کارگاه های بازیافت است… چه راهکارهایی را در این بخش احتمالا پیشنهاد کرده و راهبری می کنید؟
دکتر قنبرپور: اگرچه تفکیک پسماند از مبدأ وظیفه ذاتی شهرداریهاست، اما انجمن با رویکرد صنعتمحور به مدیریت پسماند نگاه میکند. در همین راستا، از سال گذشته پیگیر زیرساختهای لازم هستیم؛ از جمله اصلاح و تخصیص کدهای آیسیک (ISIC) برای مواد بازیافتی و اعطای مجوزهای صنعتی به واحدهای فعال در کل زنجیره مدیریت پسماند، منطبق با آییننامههای مواد ۵ و ۶ قانون کمک به ساماندهی پسماندهای عادی.
بسپار- استانداردسازی صنعت بازیافت را چه قدر لازم می دانید و چگونه باید اجرایی شود؟
دکتر قنبرپور: هیئتمدیره انجمن، استانداردسازی را پیشنیاز حیاتی و زیرساخت اصلی توسعه این صنعت میداند. خلأ استاندارد منجر به نوسان کیفیت، بیاعتمادی صنایع مصرفکننده، اختلافات تجاری، کاهش صادرات، بیمیلی به سرمایهگذاری و در نهایت اختلال در اقتصاد چرخشی میشود.
انجمن هماکنون در حال تدوین شاخصهای کیفی مواد بازیافتی بر اساس نوع پلیمر و کاربرد است که پس از نهاییسازی با مشارکت متخصصان فنی، جهت تبدیل به استانداردهای ملی به سازمان ملی استاندارد ارائه خواهد شد.
بسپار- بازنگری در استانداردهای محصولات نهایی را تا چه حد نیازمند اصلاح و به روز رسانی می دانید؟ تا شرایط استفاده از مواد بازیافتی فراهم شود؟
دکتر قنبرپور: قطعاً با تدوین استانداردهای جدید برای مواد اولیه بازیافتی، استانداردهای محصولات نهایی نیز نیازمند بازبینی هستند. البته این مهم مستلزم استقرار زیرساختهای مهندسی پیشرفته و طراحی محصولات جدید مبتنی بر ظرفیتهای بازیافت است.
بسپار- میزان پسماند پلاستیک در کشور سالانه چه قدر است؟ چند درصد بازیافت می شود؟ و آیا برنامه ای برای کاهش پسماند از یک سو و افزایش بازیافت از سوی دیگر وجود دارد؟
دکتر قنبرپور: بر اساس برآوردهای موجود، سالانه حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون تن پسماند شهری و عادی در ایران تولید میشود که نزدیک به ۷ تا ۸ درصد آن را پسماندهای پلاستیکی تشکیل میدهند.
علاوه بر این، برخی گزارشهای تخصصی و محیط زیستی، میزان کل پسماند پلاستیکی کشور را حدود ۳ تا ۴ میلیون تن در سال برآورد میکنند. با این حال، به دلیل نبود نظام یکپارچه پایش و آمار رسمی شفاف، اعداد دقیق در منابع مختلف متفاوت است. بر اساس دادههای منتشرشده، نرخ بازیافت واقعی پلاستیک در ایران بین ۱۰ تا ۲۰ درصد برآورد میشود و بخشی از این بازیافت نیز بهصورت غیررسمی و سنتی انجام میگیرد. در مقابل، بخش قابلتوجهی از پسماندهای پلاستیکی یا دفن میشوند، یا وارد محیطزیست و اکوسیستمهای طبیعی می شوند.
در سالهای اخیر، موضوع کاهش مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف، توسعه تفکیک از مبدأ و افزایش ظرفیت بازیافت، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و سازمان حفاظت محیطزیست، شهرداریها و برخی تشکلهای صنعتی اقداماتی را در این زمینه آغاز کردهاند. با این حال، همچنان چالشهایی مانند ابهام در مالکیت پسماند، ضعف زیرساخت تفکیک و جمعآوری، اقتصاد غیرشفاف بازیافت، پایین بودن سرمایهگذاری صنعتی و نبود سیاستهای الزامآور و پایدار، مانع شکلگیری یک زنجیره مدرن و کارآمد مدیریت پسماند در کشور شده است. به همین دلیل، اگرچه ظرفیت فنی و صنعتی برای توسعه بازیافت در ایران وجود دارد، اما رسیدن به استانداردهای جهانی نیازمند اصلاحات ساختاری، مشوقهای اقتصادی و تدوین سیاستهای اجرایی بلندمدت است.
بسپار- این صنعت چه قدر نیازمند سرمایه گذاری های توسعه ای و فناور است؟
دکتر قنبرپور: همانطور که پیش تر اشاره شد بازیافت مواد پلیمری در نهایت باید منجر به استفاده از این مواد در محصول نهایی گردد. حیات این صنعت در گرو بهکارگیری دانش فنی و ماشینآلات پیشرفته است. بازیافت بدون فناوری، صرفاً یک اقدام ابتدایی است؛ اما بازیافت مبتنی بر فناوریهای نوین میتواند همتراز با استانداردهای جهانی، اهداف محیطزیستی و اقتصادی را محقق سازد.
بسپار- ایجاد ارتباط در زنجیره صنعت بازیافت چگونه در حال چینش است؟
دکتر قنبرپور: ما در حال عضوگیری از تمامی ذینفعان زنجیره بازیافت پلیمر هستیم و همزمان از طریق فدراسیون بازیافت ایران، با سایر انجمنهای تخصصی (لجستیک معکوس و اقتصاد چرخشی، نفت و گاز و پتروشیمی، کاغذی و سلولزی، مواد فلزی و غیر فلزی) در تعامل تنگاتنگیم تا رویکردی جامع و کلنگر در اقتصاد چرخشی ایجاد کنیم.
دکتر قنبرپور: و در آخر؟
هدف غایی ما فعالسازی ظرفیتهای عظیم کشور در حوزه بازیافت پلیمر است. بازیافت امروز، نه یک انتخاب، بلکه استراتژی اولویتدار برای توسعه پایدار و مدیریت منابع است. این صنعت کلید دستیابی به استقلال اقتصادی، کاهش وابستگی به منابع فسیلی و تبدیل تهدیدها به فرصتهایی برای شکوفایی ملی است.
متن کامل این گفت و گو را در شماره 284 ماهنامه بسپار می خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است.
