اختصاصی بسپار/ گفت و گو با دکتر شاهین کاظمی، نایب رییس هیئت مدیره انجمن صنایع نساجی ایران و نایب رییس هیئت مدیره گروه صنعتی لایکو: 23 درصد پلیمرهای تولیدشده دنیا در صنعت نساجی به مصرف می رسد

بسپار/ایران پلیمر سنگ بنای انجمن صنایع نساجی ایران که در ابتدا تحت نام سندیکای صنایع نساجی پنبه ای و الیاف مصنوعی ایران خوانده می شد، در ششم اردیبهشت ماه سال 1340 به کوشش روانشادانی چون کاشانی پور، کورس، مقدم، تفضلی، لاجوردی، فرقانی و بسیاری دیگر از نامداران این صنعت گذاشته شد تا مکانی برای هم اندیشی و همکاری صنعتگران این مرز و بوم باشد. اکنون با گذشت سالها از تاسیس این تشکل و با تلاش بی وقفه بزرگان و دست اندرکاران این صنعت، نهال نوپای اولیه که با ده عضو ایجاد شده بود به صورت تشکلی توانمند با نزدیک به چهارصد عضو اصلی و صدها واحد تولیدی تحت پوشش قد برافراشته و گستره تولیدات اعضای این انجمن از صرف نخهای پنبه ای، به طیف وسیعی از انواع محصولات نساجی گسترش یافته است.
هیات مدیره این انجمن که یکی از قدیمی ترین صنایع کشور را نمایندگی می کند، متشکل از 15 عضو اصلی و 5 عضو علی البدل است.

دکتر شاهین کاظمی که خود از صاحبان نام بین المللی در دانش و صنعت نساجی ست، در قالب یکی از اعضای هیات مدیره انجمن یادشده، پاسخگوی سوالات خبرنگار بسپار بود. گفت و گویی که به درخواست این رسانه با شرحی از تحصیلات و تجربیات وی آغاز شد.

دکتر کاظمی: تحصیلاتم را تا مقطع دکتری در رشته “مهندسی شیمی نساجی و علوم الیاف” در دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران) طی کردم و پروژه دکتری را به صورت تخصصی در حوزه تولید الیاف مصنوعی خاص به صورت مشترک با دانشکده “مهندسی مواد آلی و پلیمری” انیستیتو تکنولوژی توکیو (ژاپن) تحت نظارت و راهنمایی اساتید ایرانی و ژاپنی اجرا کردم (که جزییات آن در مصاحبه مجله بسپار شماره 112 – آذر 1390 منتشر شده است).
تقریباً بیش از 20 سال سابقه صنعتی فعالیت در حوزه نساجی و مخصوصاً بخش تولید الیاف مصنوعی و منسوجات بی بافت در شهرهای مختلف کشور و کمی هم به صورت مختصر در خارج از ایران دارم و در حال حاضر نایب رئیس هیئت مدیره “گروه صنعتی لایکو” (متشکل از 3 شرکت تولیدی مستقل) در تبریز که به صورت تخصصی در حوزه تولید و فروش زنجیره ای منسوجات خانگی (کالای خواب، کالای حمام و کالای آشپزخانه) فعالیت می کند، هستم و در کنار آن در چند مجموعه تخصصی دیگر در حوزه نساجی و پلیمر نظیر نفیس نخ مشارکت دارم و به صورت استاد مدعو با تدریس حداقل یک درس در هر ترم ارتباط خودم را با فضای دانشگاهی مخصوصاً دانشگاه صنعتی امیرکبیر که به نوعی خانه دوم من هست در حداقل حالت حفظ کرده ام.
با توجه به اینکه بسپار مجله تخصصی حوزه صنایع پلیمر می باشد از بین سوابق کاری خودم در شرکتهای مختلف، می توانم به 2 سال فعالیت به عنوان مشاور مدیرعامل پتروشیمی شهیدتندگویان در ماهشهر اشاره کنم که تجربه منحصر به فردی در اختیار من قرار داد که تا امروز هم از آن در حال استفاده هستم.
در حوزه فعالیت های گروهی و تشکیلاتی، به مدت 6 سال (دو دوره 3 ساله) از سال 1391 الی 1397 عضو هیات مدیره “جامعه متخصصین نساجی ایران” بودم و از سال 1397 تاکنون هم عضو هیات مدیره “انجمن صنایع نساجی ایران” هستم و در دوره نوزدهم هیئت مدیره انجمن از سال 1400 تاکنون افتخار این را دارم که به عنوان نایب رئیس هیات مدیره و عضو هیات رئیسه انجمن در خدمت فعالان این حوزه از صنعت باشم و امیدوارم که این دوره فعالیت مورد رضایت صنعتگران این حوزه قرار گرفته باشد.

بسپار- ضمن سپاس از این معرفی، لطفا برای خوانندگان ما در خصوص تاریخچه ارتباط صنایع نساجی و صنایع پلیمر کمی مشروح تر بفرمایید.
دکتر کاظمی: با توجه به اینکه برطبق آمار میزان تولید جهانی پلیمرهای نو تقریباً 362 میلیون تن، و پلیمرهای بازیافتی تقریباً 38 میلیون تن در سال است، لذا تقریباً بیش از 23% پلیمرهای تولیدشده در دنیا به نوعی در صنعت نساجی مورد استفاده قرار می گیرند و از این لحاظ در هم تنیدگی و اشتراکات زیادی بین این دو صنعت وجود دارد و ارتباطات متقابل خیلی خوبی بین این دو حوزه صنعتی در داخل کشور برقرار می باشد.

الیاف مهمترین ماده اولیه صنعت نساجی می باشند که با توجه حجم تولید و مصرف می توان آنها را در 3 گروه اصلی طبقه بندی نمود:
– الیاف طبیعی نظیر پنبه، پشم، ابریشم و …
– الیاف بشرساخت از مواد مصنوعی (پلیمرهای مشتقات نفتی) نظیر: پلی استر، پلی پروپیلن، پلی آمید، اکریلیک و …
– الیاف بشرساخت از مواد طبیعی (پلیمرهای طبیعی مانند سلولز یا پروتئین) نظیر ویسکوز، استات و …
اصولاً امروزه در صنعت نساجی پلیمرها یکی از مهمترین مواد اولیه تولید الیاف مصنوعی می باشند و هم اکنون 67% تولید الیاف جهان در گروه الیاف مصنوعی پلیمری قرار دارد و مابقی بین الیاف طبیعی یا الیاف بشرساخت از پلیمرهای طبیعی تقسیم شده است.
در تاریخ صنعت جهان، اولین تلاش ها در حوزه تولید تجاری پلیمرها به جهت ساخت الیاف بشرساخت (خصوصاً ابریشم مصنوعی) بوده است و پس از آن بود که استفاده از دانش پلیمر در ساخت بسیاری از قطعات در کاربردهای مختلف گسترش یافت. هرچند سابقه استفاده از پلیمرهای طبیعی مانند سلولز برای تولید ابریشم مصنوعی به صورت تجاری به سالهای دهه 1850 میلادی در اروپا بازمی گردد، اما در حدود یکصد سال پیش با افزایش تقاضا برای منسوجات به عنوان یکی از 3 نیاز اصلی بشر (خوراک، پوشاک و مسکن) شرکتهای بزرگی مانند دوپونت آمریکا، بایر آلمان، تورای و تیجین ژاپن بودجه های تحقیقاتی قابل توجهی به جهت تولید الیاف مصنوعی پلیمری اختصاص دادند که نتیجه آنها کشف و سنتز تجاری پلیمرهایی مانند پلی آمید، پلی استر، اکریلیک و … در اوایل قرن بیستم گردید که نقش بسیار مهمی در تحول صنایع نساجی و متعاقباً پلیمر دنیا داشتند.
به عنوان مثال در 28 فوریه سال 1935، نایلون 66 به عنوان اولین پلیمر گرمانرم (ترموپلاست) که قابلیت تولید تجاری پیدا کرد در یک پروژه تحقیقاتی در شرکت دوپونت که در سال 1927 توسط آقای کاروترز آغاز شده بود سنتز گردید و بلافاصله برای تولید جوراب زنانه و پس از آن با آغاز جنگ جهانی دوم انحصاراً برای تولید لباس نظامیان، چتر نجات، طناب و کوله پشتی و … سربازان آمریکایی مورد استفاده قرار گرفت.
متاثر از همین روند جهانی اولین کارخانه های دارای واحد پلیمریزاسیون تجاری (پتروشیمی های در مقیاس متوسط) در ایران نیز در همین حوزه صنایع نساجی و سالها قبل از راه اندازی واحدهای پلیمری بزرگ در شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران تاسیس شدند.
شرکت الیاف تهران در سال 1345 (1966 میلادی) با سرمایه گذاری مشترک شرکت آلاید کمیکالز (Allied Chemical Co.) آمریکا تاسیس و فاز اول آن در سال 1348 (1969 میلادی) با ظرفیت 10 تن در روز نخ پلی آمید 6 (نایلون) به بهره برداری رسید و در سال 1349 (1970 میلادی) سهام شرکت آمریکایی به شرکت بایر (Bayer) آلمان غربی واگذار گردید و فازهای دوم و سوم این شرکت به ترتیب در سالهای 1352 (1973 میلادی) و 1354 (1975 میلادی) با ظرفیت 8 تن در روز و 13 تن در روز نخ نایلون به بهره برداری رسیدند، و پس از آن شرکتهایی نظیر پلی اکریل اصفهان به جهت تولید الیاف استیپل و نخ فیلامنت پلی استر و الیاف اکریلیک با سرمایه گذاری مشترک شرکت دوپونت (DuPont) آمریکا در سال 1353 و همچنین شرکت پارسیلون خرم آباد به جهت تولید نخ نایلون با مشارکت شرکت زیمر (Zimmer) آلمان در سال 1353 تاسیس گردیدند.
این در حالی است که هرچند با راه اندازی بنگاه کود شیمیایی شیراز در دهه 1340 شمسی، به نوعی شرکت صنایع ملی پتروشیمی ایران شکل گرفت (تاسیس 6 دی 1343) ولی سالها بعد در طی دهه 1350 شمسی به تدریج واحدهای پلیمری نظیر: PVC در پتروشیمی آبادان یا پلی اتیلن و پلی پروپیلن پتروشیمی بندرامام (ایران-ژاپن) به بهره برداری رسیدند و منجر به توسعه صنایع پلیمری در ایران شدند.

بسپار- انجمن صنایع نساجی ایران با چه اهدافی شکل گرفته و شامل چه کارگروه هایی است؟ کدام گروه ها مستقیم در ارتباط و پیوند با صنعت پلیمر قرار دارند؟
دکتر کاظمی: انجمن صنایع نساجی ایران، یکی از قدیمی‌ترین تشکل‌های کارفرمایی کشور است که در ۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ با نام «سندیکای صنایع نساجی پنبه‌ای و الیاف مصنوعی ایران» به همت چهره‌های شاخص صنعتی چون اکبر لاجوردیان (گروه صنعتی بهشهر)، حسن طاهری، حسن تفضلی، مصطفی فرمان‌آرا، علی کاشانی‌پور، قاسم هاشمی و حسین عمومی به جهت ایجاد فضایی برای هم‌افزایی صنعتگران و رفع مشکلات صنعت نساجی بنیان نهاده شد و با شماره 458 در وزارت کار و امور اجتماعی به ثبت رسید و پس از انقلاب به عضویت اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران نیز در آمد و هم اکنون با رتبه A در اتاق نیز به فعالیت مشغول است و به زودی در سال 1405 جشن 65 سالگی فعالیت مستمر خود را برگزار خواهد کرد.
انجمن در حال حاضر دارای بیش از 1000 کد عضویت می باشد که تقریباً نیمی از آنها را اعضای پیوسته حائز شرایط رای دهی در مجمع عمومی تشکیل می دهند و احتمالاً در شهریورماه انتخابات دوره بیستم هیئت مدیره 3 ساله این انجمن (با کمی تاخیر به دلیل شرایط خاص کشور) برگزار خواهد شد. این انجمن دارای 15 عضو اصلی هیئت مدیره و 5 عضو علی البدل هیئت مدیره است که بدون استثنا روزهای یکشنبه به صورت یک هفته در میان به صورت حضوری جلسات هیئت مدیره خود را در ساختمان مرکزی انجمن برگزار می کنند و علاوه بر این افراد روسا و دبیران 14 کارگروه تخصصی انجمن (28 نفر) نیز در کنار سایر مهمانان مدعو در جلسات هیئت مدیره حضور دارند.
اسامی کارگروه های تخصصی انجمن به شرح ذیل می باشند:
1. کارگروه الیاف استیپل (Staple)
2. کارگروه نخ فیلامنت (Filament)
3. کارگروه تکسچرایزینگ و نخ فانتزی
4. کارگروه ریسندگی الیاف کوتاه (پنبه ای)
5. کارگروه ریسندگی الیاف بلند (اکریلیک)
6. کارگروه بافندگی
7. کارگروه رنگرزی، چاپ و تکمیل
8. کارگروه فرش ماشینی
9. کارگروه موکت و نخ BCF
10. کارگروه منسوجات بی بافت
11. کارگروه منسوجات خانگی
12. کارگروه پوشاک
13. کارگروه رنگ و مواد کمکی
14. کارگروه صادرات

در حوزه فعالیت انجمن صنایع نساجی ایران، علاوه بر تعامل با نهادهای عمومی دخیل در فضای صنعت نظیر وزارت صمت، وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مجلس شورای اسلامی و … به دلیل ماهیت گسترده این صنعت نیازمند ارتباطات گسترده با سایر وزارتخانه ها نظیر وزارت جهاد کشاورزی (به دلیل موضوعات الیاف طبیعی مانند پنبه، پشم و …)، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (به دلیل موضوعات مرتبط با مد و پوشاک)، وزارت نفت (به دلیل موضوعات مرتبط با محصولات پتروشیمی) و … نیز می باشد که این موضوع با کمک کارشناسان خبره و تخصصی دبیرخانه انجمن در کنار کارگروه های تخصصی انجام می پذیرد.
از بین کارگروه های مذکور، چیپس یا گرانول پلیمری (پلی استر، پلی پروپیلن، پلی اتیلن، پلی آمید) محصول شرکتهای پتروشیمی به عنوان ماده اولیه مستقیم تولید الیاف استیپل، نخ فیلامنت، منسوجات بی بافت اسپان باند و ملت بلون و همچنین نخ BCF کفپوش های ماشینی در 4 کارگروه اصلی انجمن مورد استفاده قرار می گیرد و در سایر کارگروه ها نظیر کارگروه رنگ و مواد کمکی نیز شرکتهای شیمیایی و تولیدکنندگان محصولات پلیمری نظیر مستربچ حضور دارند. به این ترتیب می توان گفت که 5 کارگروه انجمن به صورت مستقیم و بی واسطه با صنایع پتروشیمی و پلیمری در ارتباط هستند و با توجه به اینکه ساختار کارگروه های انجمن به صورت عمودی است و محصول یک کارگروه تخصصی، به عنوان ماده اولیه کارگروه بعدی مورد استفاده قرار می گیرد، زنجیره کاملی از تغییر در مواد اولیه پلیمری تا رسیدن به محصول نهایی جهت مصرف کننده عمومی (مانند فرش ماشینی، پوشاک و …) در انجمن وجود دارد، که به جهت تعامل بهتر کارگروه های تخصصی انجمن نیز به صورت تخصصی هر فصل یک جلسه مجزا با اعضای خود در محل انجمن برگزار می کنند.

بسپار- آقای دکتر متوجه هستیم که مساله ارتباطات بین المللی تحت تاثیر عوامل زیادی از جمله فضای سیاسی ست. با اینحال به نظر می رسد در چارچوب های علمی و تشکل های صنفی تا حدودی ممکن و دست کم زیرساخت پذیر باشد. در این زمینه بفرمایید آیا تجربیاتی چه شخصی و چه در انجمن داشته اید؟ ارزیابی شما از دستاوردها چه بوده است؟
دکتر کاظمی: خوشبختانه از ابتدای دوره اخیر هیئت مدیره انجمن، توجه ویژه ای به حوزه روابط بین الملل داشتیم که علی رغم تمام مشکلات و موانع موجود در این حوزه، فکر کنم گزارش کار قابل قبولی داشته ایم که شرح آن در گزارش های منتشر شده در نشریه رشته ها و بافته ها (ماهنامه تخصصی انجمن) به صورت مداوم منتشر شده است.
اگر بخواهم به صورت خیلی خلاصه و فهرست وار به تعدادی از آنها در این بخش اشاره کنم، می توان به حضور مداوم در نمایشگاه های خارجی نظیر نمایشگاه بین المللی ماشین آلات نساجی ITMA در میلان ایتالیا، نمایشگاه بین المللی ماشین آلات نساجی ITM در استانبول ترکیه، نمایشگاه بین المللی ماشین آلات نساجی ITMA ASIA در شانگهای چین، نمایشگاه جهانی کفپوش ها DOMOTEX در هانوفر آلمان، دموتکس آنتالیا ترکیه و دموتکس دبی امارات متحده عربی، نمایشگاه جهانی منسوجات خانگی HEIMTEXTIL در فرانکفورت آلمان، نمایشگاه جهانی پلاستیکها K-SHOW در دوسلدورف آلمان، نمایشگاه بین المللی منسوجات بی بافت INDEX در ژنو سوئیس و … اشاره کنم.
در کنار حضور در نمایشگاه های بین المللی و مشارکت در اعزام گروه های تخصصی به رویدادهای مذکور، خوشبختانه همکاری بسیار خوبی با سازمانهای برگزارکننده نمایشگاه های بین المللی داشته ایم که به عنوان مثال همکاری با شرکت دویچه مسه آلمان (بزرگترین شرکت نمایشگاهی دنیا) اشاره کرد که منجر به اخذ شرایط بسیار خاص برای حضور شرکتهای تولیدکننده فرش و موکت انجمن در رویدادهای این نمایشگاه شده است و این همکاری در سطحی است که در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه به عنوان نماینده انجمن و ایران در حوزه فرش ماشینی سخنرانی نیز داشته ایم.
در کنار این موضوع عقد تفاهم نامه با شورای عالی توسعه تجاری نساجی چین (CNTAC معادل وزارت نساجی چین) داشته ایم که پیرو آن در اجلاس های جهانی نظیر نشست توسعه همکاری های کشورهای عضو پیمان BRICS در حوزه صنایع نساجی، یا کنفرانس یک کمربند – یک جاده نساجی چین (شهر کچیائو) نیز به عنوان سخنران از سمت ایران حضور داشته ایم.
در ادامه این روند در طی دو دوره گذشته اجلاس جهانی تولیدکنندگان نساجی جهان ITMF که هر سال به میزبانی یک کشور برگزار می شود، به عنوان نماینده ایران در دو اجلاس چین و ازبکستان نیز حضور داشتیم و امیدواریم با بهبود شرایط در اجلاس آتی در کشور اندونزی نیز حاضر شویم و سطح روابط انجمن با سایر نهادهای متناظر در جهان را توسعه دهیم.
البته گزارش این فعالیتها بسیار مفصل تر از این چند مورد می باشد که در پایگاه اینترنتی انجمن قابل دریافت است.

بسپار- مدل فعالیت این انجمن تا حدی یک کلاس آموزش تشکلی است … با توجه به رشد جهانی استفاده از الیاف پلی‌استر در صنعت مد و پوشاک، در صنعت نساجی ایران چه سهمی از الیاف مصرفی وارداتی مربوط به انواع پلی‌استر است و چالش‌های اصلی داخلی‌سازی این گروه محصولات چیست؟ به‌طور مشخص، نیاز صنعت نساجی کشور به چه نوع گریدهای پلیمری وابسته است؟

(ادامه دارد …)

متن کامل این گفت و گو را در شماره 274 ماهنامه بسپار که در نیمه مردادماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.