اختصاصی بسپار/ گفت و گو با فرید سماوات، رئیس کمیسیون توسعه پایدار و محیط زیست در انجمن ملی صنایع پلیمر: صنعت بازیافت پلاستیک کشور در حال پوست اندازی ست/ پاییز امسال انجمن بازیافت پلاستیک متولد می شود
بسپار/ایران پلیمر کمیسون توسعه پایدار و محیطزیست انجمن ملی صنایع پلیمر ایران بهعنوان نهادی تخصصی در حوزه پسماند و بازیافت پلاستیک، طی دو سال گذشته تلاش کرده است تا زیرساختهای فنی، صنفی و پژوهشی این صنعت را ساماندهی کند. گفتوگوی بسپار با فرید سماوات، رئیس کمیسیون توسعه پایدار و محیطزیست، نگاهی به دستاوردها، چالشها و برنامههای آینده این کمیسیون دارد.
بسپار- از زمان تأسیس کمیسیون توسعه پایدار و محیطزیست در انجمن ملی صنایع پلیمر (حدود دو سال پیش که البته مدت زمان زیادی برای به نتیجه رسیدن امور زیربنایی نیست)، مهمترین دستاوردها در صنعت بازیافت پلاستیک کشور چه بودهاند؟
سماوات: بنده به عنوان مدیر تحقیق و توسعه در شرکت طب پلاستیک طی سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، آغاز به کار کردم. این مجموعه همچون دیگر واحدهای بزرگ تولیدی بهمنظور جلوگیری از لطمه به هسته اصلی کسبوکار، اقدام به ایجاد ساختارهایی تحت عنوان Spin-off با هدف توانمند سازی شرکت های کوچک و هستههای فناور با ساختاری چابک و هوشمند کرد.
از سال ۱۳۹۷، با شکلگیری شرکت ویرا بسپار در هلدینگ طب پلاستیک، واحد تحقیق و توسعه این شرکت فعالیتهایی نظیر تعامل با پتروشیمیها، توسعه گریدهای جدید مواد پلیمری، رسیدگی به شکایات مشتریان، طراحی محصولات جدید و بهینهسازی فرمولاسیون مواد را در دستور کار قرار داد.
در همین دوره، ارتباطات پیشین من با پژوهشگاه پلیمر نیز به مسیر تازهای هدایت شد. در آن زمان، آقای دکتر احسانی بهعنوان مدیر مرکز رشد و آقای دکتر احمدی بهعنوان رئیس پژوهشکده پتروشیمی مطرح کردند که جای خالی یک شتابدهنده تخصصی پلیمر در کشور احساس میشود. با توجه به منطق موضوع، محل طبیعی ایجاد چنین شتابدهندهای یا پژوهشگاه پلیمر بود یا دانشگاه صنعتی امیرکبیر. در این راستا، بخش خصوصی وارد عمل شد و شتابدهندهای پلیمری راهاندازی گردید.
در همان مقطع، ستاد نانو نیز فعالیت مشابهی را با همکاری شرکت نانوپل آغاز کرده بود و بدین ترتیب، دو شتابدهنده موازی شکل گرفت، یکی با تمرکز بر پروژههای نانومقیاس و دیگری با عنوان پلیتک که دامنه وسیعتری از پروژههای حوزه پلیمر را پوشش میداد. با این حال، فعالیت شتابدهنده پلیتک به دو دلیل عمده نتوانست با شتاب مطلوب ادامه یابد: نخست، شیوع کرونا در سال ۱۳۹۸ و دوم، فضای بسته و رقابتی صنعت پلیمر کشور که برخلاف حوزه IT، از شفافیت و همکاری گسترده بیبهره است.
با وجود این محدودیتها، پروژههای ارزشمندی وارد شتابدهنده شدند. از جمله، طرح دانشبنیان و نوآورانه «رنگبری سپر خودرو» که با هدف بازیافت قطعات پلاستیکی اجرا شد و توانست سرمایهگذار جذب کند. این تجربه جرقهای بود برای ورود جدیتر شرکت طب پلاستیک به حوزه بازیافت پلاستیک، هم از منظر مسئولیت اجتماعی و هم بهعنوان یک مدل کسبوکار پایدار با مزایای اقتصادی، از جمله معافیتهای مالیاتی.
بازیافت پلاستیک بهعنوان حلقه مفقوده در زنجیره ارزش صنایع بستهبندی، در طب پلاستیک جدی گرفته شد. طی فرآیند Benchmarking، نمونههای موفق داخلی و خارجی بررسی شدند. از جمله، شرکت «کاله» که بهطور گسترده درگیر بازیافت پلاستیک است. با وجود نگرانی واحد فروش نسبت به اثر احتمالی استفاده از مواد بازیافتی بر بازار محصولات، نمونههای داخلی مانند شرکت «راتا شمال» نشان دادند که میتوان بهصورت صنعتی و با رشد قابل توجه، از پلیپروپیلن، پلیاتیلن و سایر پلیمرها بازیافت انجام داد.
همچنین، بازدید از مجموعههایی نظیر شیمیپلاست و چندین هلدینگ فعال در صنایع تکمیلی نشان داد که زمان شکوفایی صنعت بازیافت پلاستیک در کشور فرا رسیده است. این روند در سطح جهانی نیز با برگزاری نمایشگاههای معتبری همچون K و Chinaplas مورد توجه قرار گرفت و بازیافت بهعنوان یکی از ترندهای اصلی صنعت پلاستیک مطرح شد.
تحولات اخیر، از جمله تغییر رویکرد سازمانهای محیط زیست جهان از «نه به پلاستیک» به «آری به بازیافت»، افزایش قیمت مواد اولیه و قابلیت بالای بازیافت قطعات صنعتی بهویژه در صنعت خودرو، همگی محرکهای مهمی برای توسعه این حوزه بودند. در همین راستا، حدود دو سال و نیم پیش، کمیسیون توسعه پایدار در انجمن ملی تشکیل شد که با استقبال گسترده فعالان مواجه گردید و نشان داد که نبود متولی مشخص در این بخش، آسیبهای جدی به صنعت وارد شده است.
از منظر فنی، بازیافت ارتباط نزدیکی با صنعت کامپاندینگ دارد، چرا که بخش قابل توجهی از تولیدکنندگان، از مواد بازیافتی در فرمولاسیون خود استفاده میکنند. همزمانی این تحولات با قوانین جدید اتحادیه اروپا که از سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ الزام میکند حداقل ۳۰ درصد مواد بازیافتی در محصولات پلیمری باشند، نشان میدهد که آینده این حوزه بهسرعت در حال شکلگیری است. در این مدت، تمرکز جدی بر تولید محتوای تخصصی و ترویج آگاهی نسبت به این موضوع انجام شده است.
بسپار- چه اقداماتی برای بهبود زیرساختهای بازیافت و استانداردسازی کیفی محصولات بازیافتی انجام شده یا در دست اجراست؟
سماوات: با گذر زمان و پیشرفت فعالیتها، بهتدریج مشخص شد که چالشهای ساختاری جدی در مسیر توسعه صنعت بازیافت پلاستیک وجود دارد. نخستین مسئله، نبود استانداردهای جامع و منسجم در این حوزه بود؛ استانداردهایی که بتوانند کیفیت، ایمنی و قابلیت اطمینان محصولات بازیافتی را تضمین کنند. در ادامه، فقدان آزمایشگاههای مرجع معتبر بهعنوان یکی دیگر از موانع اساسی نمایان شد؛ آزمایشگاههایی که نقش حیاتی در کنترل کیفیت و ارزیابی علمی مواد بازیافتی دارند.
همچنین، نبود یک متولی واحد و مسئولیتپذیر برای هدایت، نظارت و سیاستگذاری این بخش، باعث ایجاد فاصله میان آنچه در عمل اتفاق میافتد و آنچه بهعنوان اهداف و الزامات این صنعت تعریف شده است. این شکاف میان واقعیت و برنامه، نهتنها بهرهوری را کاهش میدهد، بلکه مانع شکلگیری یک اکوسیستم منسجم و رقابتی در صنعت بازیافت پلاستیک کشور میشود.
بسپار- تعامل کمیسیون با سایر نهادها (مانند سازمان محیط زیست یا شهرداریها) در حوزه بازیافت چگونه پیش رفته است؟ در ابعاد بین المللی چه طور؟
تشکیل یک انجمن جدید در حوزه بازیافت که توسط شما پیگیری می شد، به کجا رسیده است؟
سماوات: سال گذشته، درخواست تشکیل انجمن صنایع بازیافت به اتاق بازرگانی ایران ارائه شد، موضوعی که به دلیل همپوشانی و تداخل با اتحادیه بازیافت، وارد فاز بررسی و بحثهای حقوقی و صنفی شد. پیشینه این مسئله به سال ۱۳۸۰ بازمیگردد، زمانی که اتحادیه بازیافت فعالیت خود را با محوریت پلاستیک، سلولز و فلز آغاز کرد. در سال ۱۳۸۶ نیز این اتحادیه موافقت اصولی فعالیت در حوزه پلاستیک را دریافت نمود، اما این روند به شکل جدی پیگیری نشد.
با این حال، از سال ۱۳۹۷، رویدادهای جدیدی در این حوزه رخ داد و موجب شد که اتاق بازرگانی ایران با دو درخواست همزمان مواجه شود؛ هر دو درخواست نیز از منظر متقاضیان، استدلال و مبنای منطقی خود را داشت. پرسش اصلی این بود که آیا صنعت بازیافت پلاستیک باید ذیل انجمن پلیمر تعریف شود، یا ذیل انجمن و فدراسیون بازیافت؟!
این موضوع به اختلاف نظر منجر گردید و بررسی آن زمانبر شد. در نهایت، هیئت رئیسه اتاق بازرگانی تصمیم گرفت یک دبیرخانه موقت در اتاق ایران ایجاد شود تا با رویکردی عادلانه و بیطرفانه، فراخوانی عمومی برای تمامی فعالان دارای پروانه بازیافت پلاستیک منتشر شود. بر اساس این فراخوان، در مهرماه امسال مجموعهای با هیئتمؤسس منتخب شکل خواهد گرفت تا آرزوی دیرینه تأسیس انجمن صنایع بازیافت تحقق یابد؛ اقدامی که میتواند تأثیر بسزایی در ساماندهی این بخش داشته باشد.
هرچند فدراسیون پلیمر هنوز به طور رسمی تشکیل نشده است، اما انتظار میرود در نهایت این مجموعه یعنی انجمن بازیافت یا ذیل فدراسیون پلیمر فعالیت کند یا ذیل فدراسیون بازیافت.
آنچه اهمیت دارد، ایجاد یک ساختار مشخص و منسجم برای صنعت بازیافت پلاستیک است. بازیافت، ماهیتی میانرشتهای دارد. اگر زنجیره بازیافت را از نقطه آغاز بررسی کنیم، این مسیر از جمعآوری آغاز میشود، جمعآوری میتواند از منازل، کارخانهها یا شرکتها صورت گیرد. این مواد سپس باید در یک مکانیزم سازمانیافته، تفکیک، شستوشو و آسیاب شوند تا به شکل پرک یا کندر درآیند. پس از این مرحله، وارد بخشهای تخصصیتر پلیمری میشویم. برای مثال، پرک پلیپروپیلن ممکن است مستقیماً وارد فرآیند اکستروژن شود یا به گرانول تبدیل شده و در تولید محصولاتی چون کیسه زباله، قالپاق خودرو یا بهعنوان بخشی از یک کامپاند مهندسی به کار رود که در آن، بدون افت خواص، عملیات طراحی و فرمولاسیون انجام شده باشد.
در واقع، بخشهای ابتدایی زنجیره از جمعآوری تا تولید پرک یا کندر ماهیتاً فرآیندهای پلیمری محسوب نمیشوند، اما از این نقطه به بعد، نقش دانش پلیمری و استانداردسازی پررنگ میشود. حتی در مراحل اولیه، تدوین استانداردهای دقیق برای تفکیک صحیح و کارآمد، میتواند کیفیت محصول نهایی را بهطور چشمگیری ارتقاء دهد. با توجه به تنوع ذینفعان و سازمانهای فعال در این حوزه، حل مسائل ساختاری و صنفی نیازمند رویکردی هماهنگ و مشارکتی است. رویکردی که تنها از طریق شکلگیری انجمن و تعریف جایگاه دقیق آن در صنعت امکانپذیر خواهد بود.
بسپار- آیا کمیسیون تاکنون پیشنهادی برای سیاستگذاریهای کلان (مثلاً تعرفه گمرکی، مشوق مالی، یا قوانین تولیدکننده-مسئول) به دولت ارائه داده است؟ و پاسخ آن چه بوده؟
سماوات: اگر شهرداری، برخلاف رویههای پیشین که با مداخلات غیرتخصصی و قراردادهای غیرمنصفانه عمل می کرد، اینبار با اعتماد به بخش خصوصی و در چارچوب قراردادهای شفاف و کارشناسی وارد عمل شود، ایجاد شهرک بازیافت میتواند نقطه آغاز و جدی برای تحول در صنعت بازیافت پلاستیک باشد. این اقدام، اگر همزمان با شکلگیری انجمن تخصصی و ساماندهی ساختاری بازیافت در کشور انجام گیرد، ظرفیت بالایی برای ایجاد تحول واقعی خواهد داشت.
در همین راستا، آقای دکتر نبی به یک اتفاق مثبت در استان مازندران اشاره کردند. حدود هفت تا هشت ماه پیش، یک متخصص پزشکی با رویکرد محیطزیستی و با مأموریت مشخص از سوی رئیسجمهور، مسئولیت بهبود وضعیت زیستمحیطی مازندران را بر عهده گرفت. بر اساس گزارشها، شخص رئیسجمهور بهطور جدی خواستار ساماندهی شرایط محیط زیستی این استان شده و خوشبختانه مسئول منصوبشده نیز دیدگاه مثبتی نسبت به موضوع دارد.
در همین دوره، ایده ایجاد شهرک بازیافت پلاستیک در آمل نیز مطرح شده است؛ اقدامی که در صورت اجرا، مازندران را به دومین استان پس از تهران تبدیل خواهد کرد که چنین طرحی را عملیاتی میکند. در جلسهای که با ایشان برگزار شد، بر لزوم اتکای این طرح به بخش خصوصی شناسنامهدار تأکید گردید، بخش خصوصیای که ثبت رسمی در سامانه بهینیاب و سازمان امور مالیاتی داشته و در صنایع تکمیلی فعال باشد. این مجموعهها، بهعنوان فعالان اقتصادی معتبر، مالیات خود را پرداخت کرده و تجربه صنعتی قابلاتکایی دارند .مدیر پسماند در این نشست برای تبیین ضرورت آموزش و ظرفیتسازی در صنعت بازیافت، از تمثیلی استفاده کرد: «ما نمیتوانیم فردی را که تا دیروز کارتنخواب بوده، یکباره به پنتهاوس ببریم. او باید مرحله به مرحله مهارتهای لازم، از رعایت بهداشت فردی و پوشش مناسب تا شیوه زندگی در آپارتمان را بیاموزد.» اگر بخش خصوصی و انجمنهای تخصصی در این مسیر همکاری کنند و با حذف مراکز غیرکارآمدی چون کهریزک، سالانه حتی ۱۰ درصد به کیفیت و ظرفیت بازیافت پلاستیک کشور افزوده شود، میتوان به چشماندازهای بلندمدت این صنعت امیدوار بود.
بسپار- در مصاحبه قبلی با بسپار به اهمیت ارتقای دانش فنی و کاهش نگاه سطحی به بازیافت اشاره داشتید. در این راستا چه برنامههایی در دستور کار شما در کمیسیون توسعه پایدار بوده است؟
سماوات: از منظر تخصصی خودم در صنعت پلیمر و بهویژه در حوزه بستهبندی، همواره ترکیه را بهعنوان Benchmark قابل اعتماد در نظر گرفتهام. این انتخاب به چند دلیل مهم است؛ نخست اینکه ترکیه از نظر جغرافیایی به ما نزدیک است و از نظر فرهنگی نیز اشتراکات فراوانی با ما دارد. همچنین، ترکیه پس از آلمان، در جایگاه دوم اروپا قرار دارد که این خود نشاندهنده پتانسیل بالای آن در صنعت پلیمر است .در طول ارتباطات حرفهایام، به یاد دارم که حدود هفت یا هشت سال پیش، انجمن ترکیه تمرکز ویژهای بر موضوع بازیافت داشت. آنها با استفاده از رویدادهایی که در مناطق ساحلی برگزار میشد، آموزشهای لازم را به کودکان و نوجوانان میدادند تا نحوه جمعآوری و تفکیک اقلام باارزش را بیاموزند. در واقع، توجه به آموزش از مهدکودکها و مدارس یکی از نقاط قوت این رویکرد بود .ترکیه همچنین دارای سه نمایشگاه مستقل در این حوزه است؛ یکی مشابه نمایشگاه پلاستیک ما، دیگری مخصوص بستهبندی و اخیراً نمایشگاه «ریپلاست» که در دو سال اخیر راهاندازی شده و مختص بازیافت است. تفاهمنامهای در دست امضا داریم که هدف آن بهینهسازی و شخصیسازی کردن تجربیات ترکیه برای شرایط و نیازهای خودمان است. این فرآیند نیازمند تطبیق محتوا و فرهنگسازی است که از اهمیت بسزایی برخوردار است.
باور دارم اگر بتوانیم این مسئله را از درون خانوادهها آغاز کنیم، مانند کمربند بستن و رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی که والدین به کودکانشان یاد می دادند، موفق خواهیم شد .اکنون زمان تمرکز بر این موضوع رسیده است. خوشبختانه، برخی مدارس غیرانتفاعی و بخشی از بدنه آموزشوپرورش نیز علاقهمند به همکاری در این زمینه هستند. قطعاً نکته کلیدی در این مسیر، شکلگیری فرهنگ تفکیک از مبدا است که باید با جدیت دنبال شود.
بسپار- اخیراً با تشدید روند اخراج مهاجران غیرقانونی افغان، برخی فعالان صنعت بازیافت از کمبود نیروی انسانی به ویژه در حلقههای ابتدایی زنجیره بازیافت (جمعآوری، تفکیک، شستوشو) می گویند. نظر شما چیست؟ و آیا این اضطرار به ایجاد ساختار جدید در این صنعت مبتنی بر دانش و آموزش منتهی خواهد شد؟ شکل جدیدی از صنعت بازیافت در کشور؟
سماوات: قیمت واقعی کارگر بازیافت ممکن است در کوتاهمدت با افزایش مواجه شود و کمبودی نیز رخ دهد، اما همانطور که به درستی اشاره کردید، پذیرش این واقعیت ضروری است. باید بپذیریم که زبالهگردها، بهخصوص در برخی مناطق که حضور افغانیها قابل توجه است، باید ساماندهی شوند. تجربهای که دوستانم در ساوه داشتند گویای این امر است؛ آنها با هماهنگی نیروی انتظامی کمپهایی را مدیریت کردند و پس از مدتی موفق به ساماندهی شدند.
اگر ما در زنجیره تولید و بازیافت پلاستیک حضور فعال داشته باشیم، باید در نظر بگیریم که حق پسماندی به میزان یک در هزار به ما تعلق میگیرد. همچنین، اگر پروانه بازیافت داشته باشیم و شفاف عمل کنیم، فروش واقعی ما ثبت شده باشد و مالیات واقعی پرداخت کنیم، در این صورت میتوانیم از معافیتهای مالیاتی و مزایای صندوق محیط زیست بهرهمند شویم که امتیازات قابل توجهی برای ما فراهم میکند.
از همه مهمتر، دستگاههای شستشو و تفکیک ما تکنولوژی پیچیدهای ندارند، که این خود نشاندهنده پتانسیل رشد و بهبود است .به نظرم تمام اجزا و اضلاع این مسئله فراهم است تا یک بازی عادلانه و واقعی شکل بگیرد. تنها مسئله باقیمانده این است که دولت و بخش خصوصی به یکدیگر اعتماد کنند، دخالتهای بیجا و قیمتگذاریهای دستوری را کاهش دهند و از تجارب ناموفق گذشته درس بگیرند. با توجه به این موضوع، توسعه صادرات میتواند نقش بسیار مهمی در ارزآوری و پیشرفت این صنعت ایفا کند.
بسپار_ در مصاحبهای که قبلا در بسپار با شما داشتیم، اشاره کرده بودید که حدود ۴۰٪ از پلاستیکهای مصرفی در ایران بازیافت میشود. آیا آمار بهروزی از این شاخص دارید؟ آیا روند روبهرشدی را شاهد هستیم؟
سماوات: متأسفانه میزان بازیافت زیر ۲۰ درصد است و البته این روند در دو سال اخیر سرعت گرفته است. این موضوع تا حد زیادی تحت تأثیر مسائل مرتبط با برق، اداره دارایی و همچنین پیچیدگیهای حضور شرکتهای غیررسمی بوده است. اما با شکلگیری شفافیت و اجرای نظام تکدفتر مالیاتی، انتظار میرود بهتدریج این مشکلات مرتفع شود. باور دارم اگر انجمنی تخصصی در این حوزه تشکیل شود، میتوانیم ظرف پنج سال آینده به حدود ۴۵ درصد بازیافت برسیم. هرچند که این هدف ممکن است کمی خوشبینانه باشد، اما در صورتی که تمام اعضا و ذینفعان بهصورت هماهنگ همکاری کنند و مهمتر از همه، مهندسین پلیمر وارد این عرصه شوند، دستیابی به این هدف دور از دسترس نخواهد بود. تخصص علم پلیمر و بهبود خواص مواد دقیقاً متعلق به این متخصصان است که بتوانند با دانش خود بر این حوزه اثرگذار باشند. البته من با بسیاری از اساتید این رشته صحبت کردهام و علیرغم علاقهمندی آنان، صنعت تاکنون استقبال کافی نشان نداده است.
به عنوان مثال دکتر مهرانپور را که در همایش مستربچ دیدم، گفتند که هفت سال پیش پروپوزالی برای طرح شهرک بازیافت ارائه داده بودند. شاید یکی از دلایل عدم توسعه این حوزه، کمتحرکی یا بیتمایلی از سوی دولت و حاکمیت بوده است. بسیاری از مهندسین و اساتید ما که بیش از ۵۰ درصد از روندها و ترندهای نمایشگاههای خارجی آگاهند، یا در خارج تحصیل کردهاند، از لحاظ دانش پلیمر عقب نیستند؛ اما شاید احساس میکردند که اینجا جایی برای توسعه نیست.
از سوی دیگر، هلدینگ های صنعتی بزرگ که در صنایع تکمیلی فعالاند و در زمینه خودرو، بستهبندی و لوازم خانگی دارای ظرفیت و توانمندی هستند، باید وارد حوزه بازیافت شوند. حضور آنها نهتنها موثر است، بلکه میتواند چراغ راهی برای سایرین باشد. بسیاری از کارخانجاتی که قطعات پلیمری تولید میکنند، در خود کارخانه اکسترودر و تجهیزات شستشو دارند اما پروانه بازیافت ندارند؛ این موضوع نیازمند توجه و همت است.
مطمئنم افراد با تجربه حتی بدون تحصیلات دانشگاهی نیز میتوانند در این صنعت جایگاه خوبی پیدا کنند. شهرک بازیافت که ایجاد شود، میتواند پذیرای این هلدینگها باشد و مسیر را هموارتر کند. همچنین، در مسائل مالی و تامین تجهیزات، شرکتهای بزرگ میتوانند نقش کلیدی ایفا کنند؛ زیرا دسترسی به منابع مالی، اعطای تسهیلات بانکی و پشتیبانی از صندوقهای محیط زیست را برای این صنعت فراهم میآورند.
موضوع شفافیت و اطلاعرسانی دقیق، از اهمیت ویژهای برخوردار است و باید رسانهها با مصاحبههایشان در این زمینه فعالتر حاضر شوند تا فضیلت بازیافت بهطور کامل برای همه روشن شود. نگرانیهای گذشته در مورد کار در این حوزه که از ۱۰ تا ۱۵ سال پیش مطرح بود و افراد از بیان محل کار خود خودداری میکردند، اکنون این باید پشت سر گذاشته شود. رسیدن به نرخ بازیافت ۴۰ تا ۴۵ درصد، هدفی دستیافتنی و نقطه عطفی در این صنعت خواهد بود.
بسپار- از نظر شما ایران چه سهمی از بازیافت پسماندهای پلاستیکی دارد؟
(ادامه دارد …)
متن کامل این گفت و گو را در شماره 275 ماهنامه بسپار که در نیمه شهریور ماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است.
