اختصاصی بسپار/ گفت و گو با محمدعلی بندگیان، مدیرعامل آرین شیمی اسپادانا: چگونه تحریم و محاصره برنامه های تولید و صادرات را متوقف می کند …

بسپار/ایران پلیمر گروه تولیدی بازرگانی آرین شیمی اسپادانا در سال ۱۳۸۵ با هدف صادرات مواد شیمیایی تاسیس شد و مدیر این شرکت ادعا می کند که تا سال ۱۳۹۰ به بیش از ۱۶ کشور دنیا محصول ایرانی را صادر کرده است، اما از سال ۱۳۹۰ و شروع تحریم‌ها، این روند متوقف و هر سال رشد اقتصادی کشور کمتر از گذشته شده. رویکرد گروه نیز متناسب با آن به واردات تغییر کرده است.

بندگیان: شرکت از سال ۱۳۹۰ واردات مواد اولیه صنایع رنگ و رزین، صنایع آرایشی بهداشتی و صنایع شوینده و صنایع غذایی را در دستور کار خود قرار داد و تا امروز توانسته است با اخذ نمایندگی‌های مختلف از شرکت‌های گوناگون امکان تامین محصولات را در زمان تحریم نیز فراهم آورد. گروه آرین در زمینه حلال‌ها رزین‌های گوناگون و سورفکتانت ها توانسته نیاز قسمتی از صنایع رنگ و رزین را تامین کند. در سال ۱۳۹۴ با سرمایه‌گذاری بزرگی در زمینه تولید حلال استون آب اکسیژنه ۳۵ درصد، شرکت صنایع پتروشیمی مهان بین الملل را تاسیس کردیم و توانستیم برای اولین بار محصول استون و هیدروژن پروکساید را به عنوان اولین صادر کننده از گمرک اصفهان به ۵ کشور مختلف صادر کنیم. امروز بازار تامین مواد اولیه صنایع رنگ و رزین بازار بسیار فعالی است که نسل جوان در آن فعالیت دارند. با توجه به پیشرفت تکنولوژی و دانش روز محصولات بسیار جدیدی جایگزین شده و بسیاری از محصولات خارجی گذشته، امروز در کشور تولید می‌شود اما قوانین خود تحریمی مانع بسیار بزرگی بر واردات و صادرات کشور است که همگی ما در صنعت امروز از نزدیک آن را لمس و مشاهده می‌کنیم.

بسپار- سال گذشته کانتینر آرین شیمی در حادثه بندر شهید رجایی از بین رفت. این حادثه چه میزان به شرکت خسارت وارد کرد و اولین واکنش شما چه بود؟

بندگیان: بله متاسفانه انفجار ناخواسته‌ای که در گمرک شهید رجایی بندرعباس اتفاق افتاد، منجر به فوت بسیاری از شهروندان شد و خسارات بسیاری هم به کالاهای وارداتی شرکت‌ها زد. شرکت ما  طبق روال معمول بنا به نیاز داخلی اقدام به واردات مواد اولیه کرده بود که همانگونه که مستحضرید روند ثبت سفارش واردات کالا و تخصیص ارزان بسیار پیچیده شده است و برای واردات یک کالا از هفت خوان رستم باید گذشت. متاسفانه روند ثبت سفارش و اخذ مجوزهای لازم بسیار زمانبر است و تخصیص ارز و فرایند دریافت آن یچیده‌تر، کالای وارداتی ما طبق روال وارد گمرک بندرعباس شد و به دلیل اتمام تاریخ ثبت سفارش  اخذ مجوزهای مختلف از سازمان‌های مختلف به مدت سه ماه در گمرک بندرعباس توقف داشت. پس از طی کردن مراحل گمرکی و پرداخت همه هزینه‌ها و اعلام زمان بارگیری انفجار مهیبی در گمرک شهید رجایی اتفاق افتاد که آن فاجعه عظیم را به جا گذاشت و امروزه هیچ کسی از فوت اشخاصی که در آن روز از دست رفتند صحبت نمی‌کند و حتی کسی جوابگوی خسارات وارده به واردکننده نیست! ما پس از این اتفاق به شرکت بیمه مراجعه کردیم و شرکت بیمه شرط پرداخت خسارت را منوط به مهلت دو ماهه ورود کالا کرد، در صورتی که با بروکراسی اداری و شرایط نامفهومی که برای تولیدکننده و واردکننده مهیا شده همه کالاها حداقل ۲ماه در گمرک شهید رجایی رسوب دارند یعنی قانونی را فراهم کردند که خود باعث تعلل در اجرای آن قانون است! وارد کننده ملزم به رعایت قانونی است که کالای خود را از دست بدهد و این قانون است که اجازه می‌دهد خسارت وارد شود. با توجه به افزایش نرخ ارز ارزش اسمی این کانتینر حدود ۶ میلیارد تومان بوده است که ما حتی یک ریال هم نتوانستیم پس از پیگیری‌های بسیار دریافت کنیم.

بسپار- مدیریت بحران را چگونه انجام دادید؟ برای تأمین مجدد محموله و جلوگیری از اختلال در تعهدات شرکت چه کردید؟

بندگیان: در حال حاضر فعالیت در صنعت کشور چه واردات و چه تولید با بحران‌های بسیاری مواجه است که متاسفانه مدیران وقت شاید به خیلی از این بحران‌ها اشراف ندارند و همه چیز را منوط به دستورالعمل‌های قابل اجرا می‌دانند. در صورتی که کشوری که در شرایط جنگی و تحریمی به سر می‌برد باید از طرف مدیران وقت صنعت پشتیبانی و مشاوره جدی داشته باشد. طی این سال‌ها نشان داده شده که با حرف و ادعا نمی‌توان به رشد اقتصادی رسید. نمی‌توان ایجاد شغل کرد. نمی‌توان برای سال آینده برنامه‌ریزی نمود. بسیاری از نمی‌توان‌هایی که متأسفانه بی‌جواب ماندند.

این شرکت با پیگیری برای برون رفت از بحران‌های روزانه در هر زمینه‌ای اقدام کرده است منتها جهت جبران این خسارت ها به این شرکت و بسیاری از شرکت‌های دیگر کسی پاسخگو نیست. به عنوان مثال انباری که کالای ما در گمرک شهید رجایی بندرعباس نگهداری می‌شده، گفته که تا روز قبل از انفجار شما باید تمامی هزینه انبار را پرداخت کنید و در این خصوص اقدام قانونی کرده است. حال اینکه اگر ما اقدام قانونی بکنیم برای جبران خسارت شرکت، هیچ کسی پاسخگو نیست و تاکنون نتوانسته‌ایم خسارت خود را دریافت کنیم. اصلاً مشخص نیست مقصر این حادثه چه کسی بوده و چه کسی باید این خسارت را پرداخت نماید. همه سازمان‌ها کلیه هزینه‌های خود را دریافت کرده اند اما وقتی صحبت از جبران خسارت می شود، همه اظهار بی تقصیری می کنند.

شرکت‌های بیمه هم که بیشتر به فکر دریافت حق بیمه هستند. از ابتدا تمامی مواد قانونی را رعایت می‌کنند تا در زمان بروز اتفاق به هر شکل ناممکنی از پرداخت خسارت تمرد کنند.

بسپار- حادثه بندر رجایی نشان داد یک محموله وارداتی حتی پس از خرید، حمل و ورود به کشور، تا زمان تحویل در انبار همچنان در معرض ریسک‌های جدی است. از نگاه شما مهم‌ترین ریسک‌هایی که امروز یک شرکت واردکننده مواد اولیه رنگ و رزین در مسیر تأمین با آن مواجه است چیست؟ آیا مسیرهای حمل یا شیوه تأمین را تغییر دادید؟

بندگیان: در خصوص سوال شما باید به عرض برسانم که روال واردات کالا طی چند سال گذشته تغییر کرده است. با توجه به زمان طولانی تایید ثبت سفارش و محدودیت‌های بسیار زیاد از قبیل سقف سفارش، مقدار ارز تخصیصی و غیره،  اکثر واردکنندگان اقدام به خرید کالا و حمل آن می‌کنند و پس از آن ثبت سفارش  و درخواست تخصیص ارز. مستحضرید که دریافت پروفرم و اعتبار آن برای خرید یک کالا، نهایت ۳ الی ۵ روز است حال چگونه می‌توان فروشنده خارجی را متقاعد کرد که ما درگیر ثبت سفارش مجوزهای لازم تخصیص ارز و اجازه واردات هستیم! در نتیجه قیمت خرید کالا نوسان دارد. واردکنندگان برای جلوگیری از نوسان قیمت مجبور به پرداخت ارز قیمت آزاد و حمل کالا و به موازات آن سلسله مراتب واردات هستند.

یک نکته را به عنوان تفاوت الگوهای اقتصادی در کشورهای اروپایی خدمتتان عرض کنم. ما در زمینه  محصولات و مواد اولیه صنایع غذایی و آرایشی به اروپا صادرات داریم. جالب است که شرکت خریدار پس از ارائه مدارک حمل توسط گمرک، ترخیص آن را در مقصد انجام داده و هزینه ترخیص را پرداخت کرده و اتلاف وقت در مرز ورودی کمتر از ۶ ساعت است! من عقیده دارم اگر نمی‌توانیم الگوهای روز دنیا را ایجاد کنیم حداقل می‌توانیم به مواردی را که قبلا مورد آزمون و خطا در کشور قرار گرفته، توجه و از تکرار آنها خودداری کنیم.

بسپار- با توجه به محدودیت‌های فعلی حمل‌ونقل دریایی، آرین شیمی اسپادانا الان چه تمهیداتی برای واردات دارد؟ آیا از مسیرها و بنادر جایگزین یا روش‌های حمل دیگری استفاده می‌کنید؟

بندگیان: در خصوص این سوال به عرضتان برسانم که با توجه به محدودیت‌های واردات از طریق گمرک شهید رجایی بندرعباس و بقیه گمرکات کشور، الان فقط دو مرز کشور ترکیه و کشور پاکستان برای حمل دریایی میسر است که متاسفانه بسیاری از شرکت‌ها به دلیل ترانزیت تایم بالا و رسوب کانتینری بسیار بالا در گمرک مرسین ترکیه و یا گمرک بندر کراچی پاکستان اصلاً حاضر به اعلام قیمت نیستند. به خاطر اینکه برگشت کانتینرها با تاخیر بالا انجام می‌شود و آنها هم وارد این چرخه سردرگمی نمی‌شوند. لذا بسیاری از تامین کننده‌های ما هم اکنون حاضر به تامین و فروش کالا به ایران نیستند و قاعدتاً موجودی کالای مذکور پس از مدتی به اتمام خواهد رسید و ماحصل آن افزایش قیمت بسیار شدید کالای داخلی است. اگر مدیران و مسئولان وقت به فکر این معضل نباشند بعد از مدتی بسیاری از تولیدکنندگان کشور به دلیل عدم تکمیل مواد اولیه کافی مجبور به تعطیلی واحد تولیدی خود می‌شوند.

بسپار- این محدودیت‌های لجستیکی چه اثری بر قیمت و زمان تحویل مشخصا مواد اولیه رنگ و رزین گذاشته است؟ آیا تولیدکنندگان داخلی این افزایش ریسک را در قیمت تمام‌شده خود احساس می‌کنند؟

بندگیان: قطعاً نرخ تمام شده کالاهای وارداتی افزایش چندین برابری خواهد داشت. به عنوان مثال یک کانتینر معمولی که از کشور چین به بندرعباس با ترانزیت تایم ۱۷ الی ۲۰ روز وارد می‌شد، هزینه حملی معادل ۱۶۰۰ دلار داشت.  اکنون با توجه به بالا رفتن زمان حمل کالا این قیمت برای دریایی به ۱۵ هزار دلار و برای حمل ریلی با مدت انتظار ۲ تا ۳ ماه به ۱۰ هزار دلار رسیده است که قطعاً هزینه‌های جانبی بسیار زیادی به این موارد اضافه خواهد شد. در نتیجه قیمت تمام شده کالای آماده فروش بسیار افزایشی خواهد بود و مصرف کننده با توجه به رکود بازار توان خرید در مقایسه با سال قبل را نخواهد داشت. این گام دیگری در کاهش رشد اقتصادی کشور است. البته دولت هم در افزایش قیمت‌ها بی‌تقصیر نیست و همزمان با افزایش نرخ ارز تخصیصی به وارد کنندگان اقدام به افزایش نرخ محاسبه ترخیص کالا کرده است در صورتی که به نظر بنده اگر دولت قصد کاهش هزینه‌های واردات را داشت، برای مدتی نرخ ارز محاسبه وارداتی را کنترل  یا کاهش می‌داد. این روندها قطعاً تورمی است.

بسپار- با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از مواد اولیه تخصصی رنگ و رزین همچنان به واردات وابسته است، آیا مدل فعلی بازرگانی مواد اولیه در ایران نیازمند تغییر است؟ به نظر شما شرکت‌های بازرگانی باید صرفا واردکننده و توزیع‌کننده باشند یا لازم است به سمت موجودی‌سازی، خدمات فنی، تأمین چندمسیری و حتی سرمایه‌گذاری در زنجیره تأمین حرکت کنند؟

بندگیان: ادبیات تجارت خارجی و فصول آن در دنیا دچار تغییر بسیار بزرگ شده‌ است که اگر ما خود را با آن تطبیق ندهیم، قطعاً از بازارهای دنیا حذف خواهیم شد. البته ایران به عنوان یکی از مصرف کنندگان اصلی بازار دنیا و یکی از بهترین بازارهای بکر وارداتی برای کل دنیا می‌باشد. شرکت پتروشیمی مهان بین‌الملل با این هدف در ایران سرمایه‌گذاری شد که بتواند نیاز کل استون ۹۹ درصد صنعت را تامین کند و در فاز ۲ با قابلیت صادرات دو برابری بتواند به عنوان محصول ایرانی به کشورهای مختلف حضور داشته باشد. اما به دلیل وجود قوانین دست و پاگیر امروز متوقف گردیده و منتظر بهبود شرایط ارزی و اقتصادی کشور است. این را به این دلیل عرض کردم که حتی وقتی بخش خصوصی در جهت عدم وابستگی به محصول خارجی در خصوص تولید داخل گام برمی‌دارد، تمام ارگان‌ها تلاش خود را در جهت توقف آن مجموعه می کنند!

در پایان این نکته را به عرض می‌رسانم که صنعت ایران برخلاف کشورهای دیگر نیازمند نگاه و توجه مدیران و مسئولان کشور است و در غیر این صورت نتیجه آن بر همگان معلوم و مشهود خواهد بود.

(ادامه دارد …)

متن کامل این گفت و گو را در شماره 287 ماهنامه بسپار که در نیمه شهریورماه 1405 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.