اختصاصی بسپار/ گفت و گو با نادر نامور، رییس هیات مدیره راسپینا و سینا واثقی، متخصص صنعت پنجره و لمینیت: معماری و صنعت ساختمان، اقبال بیشتر به پلیمرها در امروز و آینده (بخش اول) 

بسپار/ ایران پلیمر برای ورود به بحث های مطرح شده در این نشست تخصصی لطفا یادداشت این لینک را در ابتدا بخوانید.

حاضرین در نشست: نادر نامور، دانش آموخته پلیمر، معماری و  رییس هیات مدیره راسپینا
سینا واثقی، متخصص صنعت پنجره و لمینیت
تبسم علیزادمنیر، سردبیر بسپار

بسپار- اگر به عقب برگردیم، سیاست کاهش مصرف انرژی در ساختمان در ایران از چه نقطه‌ای به‌صورت جدی وارد مقررات شد و مبحث ۱۹ چه نقشی در رواج پنجره‌های دوجداره و پروفیل‌های عایق داشت؟ آیا اساساً می‌توان گفت بازار امروز پنجره UPVC محصول مستقیم سیاست‌های مدیریت انرژی ساختمان بوده است؟

نامور: اولین بار در سال 1352 قانونی مصوب می‌شود به اسم «قانون نظام معماری و ساختمان» که اشاراتی داشته به اینکه به‌طور کلی ساختمان در ایران چگونه باید ساخته شود.

در سال ۶۸ دفتری در معاونت شهرسازی وزارت راه و شهرسازی تأسیس می‌شود به نام «دفتر تدوین مقررات ملی ساختمان». اینها کل مسائل یک ساختمان را در ۲۲ مبحث خلاصه کردند؛ یعنی مسائل را جدا کردند و گفتند مثلاً درباره حریق، مبحث سوم؛ درباره بارهای وارده به نمای ساختمان، مبحث ششم؛ درباره فونداسیون، مبحث هفتم؛ درباره تأسیسات برقی و مکانیکی، مباحث سیزدهم و چهاردهم و به همین ترتیب، هر موضوعی در یک مبحث قرار گرفت و قوانین آن جاری شد.

دو مبحث ۱۸ و ۱۹ نیز به عایق‌بندی صوتی و حرارتی مربوط می‌شدند. مبحث ۱۹ در ویرایش‌های جدیدتر، از «عایق‌بندی حرارتی» به «مدیریت انرژی» تغییر عنوان پیدا کرد.

در ابتدا ۲۲ مبحث وجود داشت که در سال‌های اخیر دو مبحث ۲۳ و ۲۴ نیز به آنها اضافه شد. مبحث ۲۳ درباره الزامات ترافیکی عبور و مرور است و مبحث ۲۴ درباره انطباق؛ یعنی اینکه ساختمان شما نسبت به همسایه‌ها و ساختمان‌های مجاور، از نظر طبقه، تراکم، ارتفاع و زیربنا و مواردی از این دست، چه مشخصاتی باید داشته باشد.

از طرفی سازمان بهینه سازی هم نقش داشت. سال ۷۹ سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت تأسیس شد. آن زمان، در دو بازه زمانی، یکی بین سال‌های ۸۰ تا ۸۶، به تولید، تسهیلات دادند. شرکت‌ها می‌رفتند وام می‌گرفتند، دستگاه می‌خریدند و تولید می‌کردند. رویکرد این بود که هرچه تولید بیشتر شود، بالاخره تولیدکنندگان می‌خواهند محصولشان را بفروشند.

بعد دیدند این کافی نیست و تولید دارد بیش از اندازه رشد می‌کند، در حالی که مصرف رشد نکرده است. بنابراین آمدند یارانه را به مصرف‌کننده دادند و به مردم وام می‌دادند تا پنجره‌هایشان را عوض کنند که تقریباً عدد آن نیز با تعداد تعویض پنجره‌ها همخوانی داشت.

اما در مورد مبحث 19، در سال ۷۰ ویرایش اول ابلاغ می‌شود. ویرایش اول مبحث ۱۹ می‌گوید که مثلاً باید عایق‌بندی داشته باشیم.

ساختمان از کف، سقف، دیوار و پنجره گرما از دست می‌دهد، می‌گوید این سه مورد را عایق کنید.

سال ۸۱، یعنی ۱۱ سال بعد، ویرایش دوم این مبحث ابلاغ می‌شود. در اینجا به جای اینکه فقط به‌طور کلی بگوید باید عایق‌بندی انجام شود، جزئیات بیشتری درباره مصرف انرژی، نحوه عایق‌کاری و موارد دیگر ارائه می‌شود.

ویرایش سوم در سال ۸۹ ابلاغ می‌شود که در آن درباره شیشه دوجداره صحبت می‌شود. در ویرایش اول اصلاً اشاره‌ای به جنس قاب پنجره نشده بود. در ویرایش دوم، جنس قاب ذکر می‌شود که می‌تواند چوب، UPVC  یا آلومینیوم باشد. اشاره ای به آلومینیوم ترمال‌بریک هم نشده بود؛ یعنی بعضی‌ها آلومینیوم غیرترمال‌بریک یا نرمال استفاده می‌کردند و شیشه دوجداره روی آن قرار می‌گرفت.

در ویرایش سوم که سال ۸۹ بود، شیشه دوجداره نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کند و جزئیات بیشتری درباره آن ارائه می‌شود؛ مثلاً محاسبات ضریب انتقال حرارت و موارد دیگر. همچنین اشاراتی به سایه‌بان می‌شود؛ مثلاً پنجره‌هایی که آفتاب‌گیر شدید هستند، باید از سایه‌بان استفاده کنند.

در ویرایش چهارم که سال ۹۹ ابلاغ شد و مقداری هم جدی‌تر بود، موضوع تخصصی‌تر شد. بحث اقلیم وارد شد، جهت ساخت و جهت پنجره، یعنی شرقی، غربی، شمالی و جنوبی، وارد شد و درباره رده‌بندی ساختمان از نظر انرژی صحبت کردند.

پارسال، یعنی سال ۱۴۰۴، ویرایش متفاوت پنجم ابلاغ شد که به نظر من قانون خوب و روزامدی هم است و به جای طراحی صرف، کل چرخه ی عمر ساختمان شامل طراحی، ساخت و بهره برداری را مورد توجه قرار می دهد و ساختمان را از نظر شدت مصرف انرژی (EUI) به رده های انرژی A تا D تقسیم می کند و پلاک انرژی برای ساختمان ها پیش بینی کرده است.

این ویرایش، به جز اقلیم و جهت جغرافیایی ساختمان و پنجره ها، کمیت های قابل اندازه گیری از قبیل U Value، R VALUE،  SHGC ، VLT و SF را معرفی می کند که به ترتیب ضریب انتقال حرارت، مقاومت حرارتی، ضریب بهره گرمای خورشیدی، ضریب عبور نور مریی و ضریب سایه اندازی هستند و بر اساس چنین شاخص های قابل سنجشی، عملکرد کلی ساختمان را از نظر انرژی ارزیابی می کنند و مشخص می کنند که هر متر مربع از هر ساختمان در طی یک سال چند کیلووات ساعت انرژی مصرف خواهد کرد.

جالب این است که برای رسیدن به این هدف، دو رویکرد قرار داده‌اند. می‌گویند یا باید کاری را که ما می‌گوییم انجام بدهی که به آن «روش تجویزی» می‌گویند، یا می‌گویند هر کاری دوست داری انجام بده، اما در نهایت باید به این خروجی برسی که به آن «روش شبیه‌سازی» می‌گویند.

در یکی از پیوست‌های مبحث ۱۹ کل شهرهای کشور را به ده اقلیم تقسیم کرده‌اند. این تقسیم بندی از یک جهت بر اساس رطوبت و خشکی، با شاخص Aو B و C، و از جهت دیگر بر اساس گرما و سرما با شاخص اعداد 1 تا 5 ست.

مثلاً گفته‌اند 0B  برای مناطق فوق‌العاده گرم و کم‌باران، مثل شهری مانند بندرعباس و اهواز است.  1B خیلی گرم‌ اما نه به اندازه قبلی است، مثل بوشهر، و اقلیم‌های دیگر نیز بر همین منوال دسته‌بندی شده‌اند.

بعد بر اساس این اقلیم‌ها مشخص می‌کنند که چه اتفاقی باید بیفتد. اولاً دیگر نمی‌گویند پنجره مثلاً باید UPVC با شیشه دوجداره باشد؛ می‌گویند پنجره باید ضریب انتقال حرارت مشخصی داشته باشد.

حالا شما می‌خواهید این پنجره را با آهن بسازید، می‌خواهید با چوب بسازید، می‌خواهید UPVC  استفاده کنید، هر کاری می‌خواهید انجام بدهید، ولی ضریب انتقال حرارت باید به این عدد برسد.

بسپار ـ آن زمان، مثلاً در دهه ۱۳۹۰، مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان وجود داشت، مصوب و ابلاغ هم شده بود، اما رعایت نمی‌شد. چند اتفاق باید هم‌زمان بیفتد تا یک قانون اجرایی شود. نخست اینکه باید زیرساخت آن آماده شود. اصلاً تعداد تولیدکنندگانی که در آن زمان، مثلاً شیشه دوجداره تولید می‌کردند، برای اجرای این مقررات کافی بود یا نبود؟ یا تعداد و میزان پروفیلی که تولید می‌شد، یا کارگاه های ساخت پنجره‌. بعد، وقتی زیرساخت آماده شد، فشار را روی ساختمان‌سازها گذاشتند که اگر این کار را نکنی، جواز به تو نمی‌دهیم یا اگر این کار را نکنی، پایان کار به تو نمی‌دهیم.

نامور: بله چیزی که می گویید کاملا درست است و ظرفیت اجرای یک قانون باید قبل از ابلاغ سنجیده شود اما من معتقدم رویکرد، رویکرد درستی هست؛ یعنی شما باید ابتدا قانون را وضع کنید، بعد به‌تدریج از نظر اجرایی آن را جا بیندازید و زیرساختش را هم فراهم کنید و بعد، از یک زمانی به بعد، درباره اجرای آن سخت‌گیری کنید. کمربند خودرو هم سالها قانون بود و اجرا نمی شد تا یک جایی سختگیری شد. اتفاقا تا جایی که من در جریانم، ویرایش ششم مبحث نوزده هم آماده شده و احتمالا به زودی ابلاغ می شود. برای اولین بار، ویرایش جدید، به سمت آسان شدن معیارها پیش رفته و هدف از این کار این بوده که ظرفیت اجرایی صنعت هم سنجیده شده باشد و قوانین سختگیرانه کمی فرصت تطبیق در عمل پیدا کنند.

آلومینیوم نرمال زدن هم الان غیرقانونی است، ولی آن ناظری که برای بازرسی می‌آید، مثل هر کار دیگری، اگر بتوانید او را با خودتان همراه کنید، حل می‌شود! اما قانون چنین اجازه‌ای نمی‌دهد. من هم راستش ندیدم، چون اختلاف قیمت آن‌قدر بزرگ نیست که دور زدن قانون صرفه اقتصادی داشته باشد! بنابراین منطقی نیست که کسی این کار را انجام بدهد. اگر کسی چنین کاری کرده، شاید آگاهانه نبوده یا نمی‌دانم؛ به هر حال، این قانون تا این مرحله پیش آمده است. شاید بشود گفت الان که ویرایش پنجم، ابلاغ شده، ویرایش چهارم دارد رعایت می‌شود و ویرایش پنجم را هم خودشان اعلام کرده‌اند که از پایان سال ۱۴۰۵ اجباری می‌شود.

این یک اتفاق خیلی بزرگ در صنعت پنجره و ساختمان است. موضوع هم فقط پنجره نیست؛ کل ساختمان است. کسی نمی‌تواند بگوید من اینجا شیشه دوجداره گذاشتم، پس دیگر کار من تمام شده است. باید بتواند بگوید مصرف انرژی این ساختمان در طول سال چقدر است.

ممکن است پنجره خیلی خوبی بزند، اما دیوار بدی داشته باشد. ممکن است دیوار خیلی عایقی داشته باشد، اما پنجره بدی بزند. ممکن است شیشه دوجداره با پنجره UPVC یا ترمال‌بریک بزند، اما مساحت پنجره بیش از استاندارد باشد و اتلاف انرژی بالا برود. ممکن است پنجره و دیوار درست باشند، اما عایق‌بندی بین این دو درست نباشد. این‌ها واقعاً چیزهایی هستند که در عمل اتفاق می‌افتند.

حالا، ارتباط این موضوعات با خوانندگان مجله بسپار، آنجایی است که کسی که پروفیل تولید می‌کند، باید خودش را با این قوانین همراه کند. بخش بزرگی از این موضوع، هرچند در شیشه است، اما باز هم در شیشه پلیمرها حضور دارند که باعث می‌شوند شیشه عایق‌تر شود.

اتفاقی که افتاده، به‌طور خلاصه، این است که چند کمیت استاندارد در همه جای دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد و در ایران هم دارند سعی می‌کنند آن‌ها را رایج کنند.

اولین مورد، ضریب انتقال حرارت پنجره است که می‌گوید از هر یک مترمربع از آن، در واحد زمان چه مقدار انرژی تبادل می‌شود. این ضریب به‌نوعی می‌گوید که اگر حتی شیشه ما دوجداره باشد، ولی انتقال حرارت آن بالاتر از استاندارد باشد، دیگر آن شیشه دوجداره قابل قبول نیست.

دومین کمیتی که تعریف می‌شود، SHGC یا ضریب بهره گرمای خورشیدی است. این کمیت نشان می‌دهد که از این پنجره چقدر گرما وارد می‌شود. معادل آن، کمیتی برای عبور نور است که به آنVLT، Visible Light Transmission، می‌گویند؛ یعنی اینکه چقدر نور وارد ساختمان می‌شود.

خیلی ساده است و در عین حال خیلی جالب. مثلاً رایج‌ترین روشی که قدیم برای کنترل گرما در جنوب استفاده می‌شد، این بود که شیشه‌ها را دودی می‌کردند. حتی در ماشین‌ها هم دیده‌اید که همه شیشه‌ها دودی هستند. این روش‌ها در دنیا منسوخ شده‌اند. شما برای اینکه گرما را کنترل کنید، نمی‌توانید نور را کم کنید. این یعنی یک جایی را درست کرده‌اید و جای دیگری را خراب کرده‌اید.

بعد آمدند تمام این کمیت‌ها را عددی کردند و گفتند برحسب اینکه اقلیم شما کجاست و برحسب اینکه در چه جهتی از ساختمان پنجره می‌سازید، شرایط متفاوت است. اگر پنجره رو به غرب باشد، بدترین تابش آفتاب را دارید و حتماً باید بیرون آن لوور یا سایه‌انداز بگذارید که اصلاً آفتاب به پنجره نخورد. اگر سمت شمال باشد، مشکلی ندارید، چون آفتاب نمی‌آید و هرچقدر می‌خواهید پنجره را بزرگ و قدی کنید. اگر سمت شرقی باشد، باید سایه‌بان متحرک داشته باشید، چون فقط در بازه صبح، یکی دو ساعت آفتاب شدید دارید. اگر سمت جنوب باشد، باید سایه‌بان مثلاً یک متر یا یک متر و ۲۰ سانتی‌متر بالای پنجره داشته باشید تا در تابستان سایه ایجاد کند؛ چون آفتاب بالاتر است و اجازه ندهد گرما وارد شود و در زمستان که خورشید پایین‌تر می‌رود، گرما وارد خانه شود و آن را گرم کند.

این اتفاقاتی که افتاده، حالا چه ارتباطی با پلیمر دارد؟

ببینید، ما وقتی می‌خواهیم تمام این معادلات را درست کنیم؛ یعنی ضریب انتقال حرارتمان درست باشد، مقدار گرمایی که وارد خانه می‌شود درست باشد و مقدار نور مرئی هم که وارد خانه می‌شود درست باشد، همه این‌ها با پلیمر اتفاق می‌افتد و این موضوع جالب است.

شما اگر بخواهید شیشه را هم از نظر گرما و هم از نظر نور کنترل کنید، کوتینگ‌های پلیمری وجود دارد که دیگر همه کسانی که در کار شیشه هستند، آن‌ها را می‌شناسند. این کوتینگ‌ها، بسته به اینکه چه نوعی باشند، چه مقداری باشند، چند لایه باشند و در کجای این ساختار، به‌اصطلاح، اعمال شده باشند، می‌توانند مقدار گرما و نور را کنترل کنند.

بسپار ـ ما در ایران تولید می‌کنیم؟

نامور : ساده‌ترین نوع آن که به شیشه Low-E معروف است، تا حدی، یعنی انگار شما پله اول یا دوم را رفته باشید، در ایران تولید می‌شود؛ ولی انواع حرفه‌ای‌تر آن، همه در حال وارد شدن هستند. با این حال، هنوز هم با وجود همه مشکلات، این شیشه‌ها در ایران وجود دارند، منتها به‌شدت گران‌تر از شیشه‌های ایرانی، هستند.

بسپار ـ منبع تامین کجاست؟

نامور : عمدتاً بلژیک. در سال 2023 من جایی خواندم که بیش از 700 هزار متر مربع شیشه از بلژیک وارد ایران شده در حالی که در همان سال واردات شیشه ایران از چین که بزرگترین تولیدکننده شیشه دنیاست، تقریبا یک چهارم این مقدار بوده است.

اگر بخواهیم واقعاً تمام این مبحث ۱۹، ویرایش پنجم، را اجرایی کنیم، وارد کردن شیشه شاید یکی دو سال شدنی باشد. تولیدکنندگان ما، هم آن‌هایی که پروفیل UPVC تولید می‌کنند، هم آن‌هایی که پروفیل آلومینیوم تولید می‌کنند و به‌خصوص آن‌هایی که شیشه تولید می‌کنند، همه باید خود را به‌روز کنند.

علاوه بر کوتینگ شیشه، پروفیل اسپیسر بین دو جدار شیشه هم نقش مهمی دارد؛ در راستای بحث پلیمرها، دو نوع چسب پلی‌بوتیل و پلی‌سولفاید داریم که در این شیشه استفاده می‌شوند. یکی از بغل، اسپیسر را به دو شیشه‌ای که آن را دربر گرفته‌اند می‌چسباند که پلی‌بوتیل است و یکی هم از پشت، یعنی محیط خارجی شیشه، که در حقیقت دو لایه را با یک مقطع مشکی‌رنگ می‌بینید؛ آن چسب پلی‌سولفاید است که در یک سری از ورژن‌ها به جای آن از سیلیکون استفاده می‌شود.

اما خود اسپیسر، حداقل در ایران، همیشه آلومینیومی بوده و در حجم خیلی بالایی هم استفاده می‌شود و یک پل حرارتی بسیار بد ایجاد می‌کند. یعنی شما بهترین پروفیل را گرفته‌اید، شیشه هم بهترین کوتینگ را دارد، اما انتقال حرارت زیادی از اسپیسر بین دو شیشه اتفاق میفتد. این موضوع دو راه‌حل دارد. یا اینکه اسپیسر آلومینیومی با مواد پلیمری پوشش داده شود؛ در نتیجه، به جای اینکه اسپیسر آلومینیومی ببینید، اسپیسرهای مشکی‌رنگ می‌بینید. راه‌حل بهتر این است که اساساً اسپیسر به جای آلومینیومی، پلیمری شود. این موضوع اصلاً می‌تواند یک سوژه سرمایه‌گذاری خوب برای کسانی باشد که مثلاً اکسترودر پلیمری دارند.

برای اینکه اسپیسر Warm Edge تولید کنند، چون من مطمئنم مثلاً پنج سال دیگر، وقتی اجبار مقررات ملی ساختمان شدید شود، این بازار به‌شدت نیاز خواهد داشت؛ به‌خصوص یکی از امیدواری‌هایی که درباره این قانون وجود دارد این است که نیامده دیکته کند و اجبار کند که حتماً باید یک کار مشخص را انجام بدهید. به شما اجازه می‌دهد که پنجره را بزرگ‌تر کنید؛ مثلاً سطح آن را از ۵۰ درصد به ۶۰ درصد ببرید، به شرط اینکه به‌جای آن از شیشه کوتینگ‌دار استفاده کنید، یا شیشه سه‌جداره استفاده کنید، یا سایه‌بان پهن‌تری جلوی آن قرار دهید.

بسپار ـ خب، من برگردم به سوالم؛ الان کنترل آن در حال انجام است؟

نامور :پیش‌بینی خود من این است که ممکن است مثلاً بین سه تا پنج سال طول بکشد تا ویرایش پنجم اجرایی شود؛ هرچند در قانون گفته شده سال ۱۴۰۶، یعنی تا پایان ۱۴۰۵ رعایت ویرایش پنجم مجاز دانسته شده است.

درستش هم همین است. شما از یک جایی شش ماه یا یک سال برای آماده‌سازی صنعت وقت گذاشته‌اید؛ این یک سال در عمل ممکن است بشود دو سال یا سه سال. اینکه چقدر سخت‌گیری شود و اجرایی شود، بستگی دارد به اینکه جنگ کی تمام شود، واردات کی درست شود و اقتصاد چه زمانی بتواند این موضوع را مدیریت کند.

در حال حاضر، ویرایش چهارم توسط شهرداری چک می‌شود. ببینید، مطلق نیست، ولی به‌طور نسبی، آن چیزی که من دارم می‌بینم این است که چون در ویرایش چهارم این تعاریف وجود نداشته، در ویرایش چهارم می‌گوید شما باید یا پنجره UPVC داشته باشید، یا آلومینیوم ترمال‌بریک یا چوب…، شیشه باید دوجداره باشد و سطح پنجره هم از یک عدد مشخص بالاتر نباشد.

این کنترل ساده‌ای دارد و به چشم هم دیده می‌شود و در حال حاضر هم می‌توانم بگویم با دقت خوبی انجام می‌شود. اینکه بخواهید این را تعمیم بدهید به انرژی مصرفی کل ساختمان، برای آن همین الان شرکت‌های زیادی را می‌بینم که فرصت را شروع کرده‌اند و فعالیت خوبی هم دارند؛ برای کسانی که علاقه‌مند هستند، این یک فرصت کاری آینده دار است. یک‌سری شرکت‌های صاحب صلاحیت دارند آموزش می‌بینند و خودشان را تجهیز می‌کنند برای اینکه ممیزی کنند. ساختار آن‌ها به این شکل است که کنترل‌کننده مدل شبیه‌سازی انرژی می‌شوند؛ یعنی در جایی که شما موارد را رعایت نکرده‌اید، ولی ادعا می‌کنید ساختمان من در کل سال این مقدار انرژی مصرف می‌کند، آن‌ها می‌آیند و گواهی می‌کنند که ادعای شما درست بوده یا خیر.

اما اگر روش تجویزی یا روش اول را انتخاب کرده باشید، آنجا دیگر نمی‌گوید UPVC، نمی‌گوید شیشه دوجداره؛ می‌گوید مثلاً در تهران، در این شرایط، باید ضریب انتقال حرارت ۱.۸ را رعایت کنیم.

این اتفاقاً خیلی نکته مهمی است؛ چون الان ما پروفیل‌های UPVC در ایران داریم که ضریب انتقال حرارت آن‌ها بالای ۱.۸ است. پس این‌ها دیگر نمی‌توانند آن موقع فروخته شوند.

از آن مهم‌تر، آلومینیوم ترمال‌برک است. خب، ترمال‌برک باز هم پلیمر است. قطعه ترمال‌برک، الان بین شرکت‌های پروفیل‌ساز آلومینیوم، یک رقابت شدید بر سر کاهش قیمت و پهنای ترمال‌برک ایجاد کرده است. مثلاً اگر پروفیل ۶ یا ۷ سانتی‌متر باشد، پهنای ترمال‌برک یک زمانی سه سانتی‌متر بوده، بعد یک زمانی شده مثلاً دو سانتی‌متر، بعد الان شده یک سانتی‌متر و بعد شده مثلاً هفت یا هشت دهم. این یک مسابقه برای زودتر باختن است.

الان با اجرای مبحث 19 همه این‌ها مردود می‌شوند و شما باید پروفیلی انتخاب کنید که اگر از روش تجویزی استفاده می‌کنید، ضریب انتقال حرارت آن مثلاً ۱.۸ باشد. پس این‌ها همه به پلیمر ارتباط پیدا می‌کنند.

بسپار- طی این چند دهه چه میزان سرمایه‌گذاری، ایجاد کارخانه، انتقال فناوری و ظرفیت تولید در صنعت پروفیل UPVC و پنجره دوجداره در ایران شکل گرفته است؟ امروز ظرفیت اسمی صنعت با مصرف واقعی چه نسبتی دارد؟ آیا بازار به نقطه اشباع رسیده است؟

واثقی: طبق آمار ارایه شده توسط انجمن تولیدکنندگان در و پنجره و فعالان این صنعت، ظرفیت اسمی تولید پروفیل کشور حدود 450 هزار تن هست که کمتر از یک ششم آن یعنی حداکثر 70 هزار تن در حالت خوشبینانه تولید و مصرف می شود. پس به روشنی واضح هست که از نقطه اشباع خیلی وقت هست که گذشته ایم و متاسفانه اتلاف منابع زیادی در این صنعت در بخش سرمایه گذاری و زیرساخت اتفاق افتاده. در حال حاضر این حجم تولید توسط حدود 150 تولیدکننده پروفیل و با بیش از 200 برند به بازار پروفیل UPVC عرضه می شود و به طور میانگین این شرکت ها در هفته یک روز بیشتر تولید قابل فروش ندارند.

تعداد واحدهای تولید در و پنجره در کشور هم حدود 3500 واحد است که مصرف کننده آن 70 هزار تن فرضی هستند. بر این اساس میانگین مصرف هر واحد پنجره سازی ماهانه حدود 1.6 تن پروفیل هست یعنی هر واحد پنجره سازی به طور میانگین روزانه حدود 65 کیلو پروفیل مصرف می کند. میتوان فرض کرد این وزن پروفیل مصرفی معادل حداکثر 5 پنجره در روز هست و فاصله بسیار زیادی حتی با ظرفیت اسمی کوچکترین واحدهای پنجره سازی دارد.

نامور: واقعیت این است که سرمایه‌گذاری اشتباه زیادی انجام شده و هنوز هم انجام می‌شود؛ بیشتر در قالب، نه فقط در خود اکسترودر. کپی‌کردن‌های بی‌منطق و ناآگاهانه باعث شده که ما یک‌سری چیزها را نداشته باشیم و یک‌سری چیزها را اضافه داشته باشیم.

به هر حال، اگر از این موضوع بگذریم، یعنی تنوع فرم، شکل و هندسه پروفیل را کنار بگذاریم و صرفاً بخواهیم به ظرفیت تولید فکر کنیم، به نظر می‌آید که خیلی وقت است از نقطه اشباع رد شده‌ایم. چیز جدیدی هم نیست.

ولی حس من این است که همین مجموعه‌هایی هم که الان هستند، اگر به جای اینکه وارد رقابت قیمتی و پایین آوردن کیفیت شوند ــ که الان اغلب‌شان درگیر آن شده‌اند ــ کمی انرژی روی طراحی قالب‌های درست می‌گذاشتند، شرایط می‌توانست متفاوت باشد.

شما یک پولی را برای خرید اکسترودر هزینه کرده‌اید؛ لااقل یک قالب روی آن بگذارید که بتوانید با محصول حاصل از آن، کار متفاوتی انجام دهید!

مثلاً ما در بخش کشویی، خیلی از شرکت‌های پروفیل ساز الان مشکل محدودیت استحکام و ابعاد و حتی ضخامت شیشه دارند. با این توجیه که پنجره کشویی عایق نیست و نباید روی آن توسعه و تمرکز داشت. حالا در بازار هر مشتری که از راه میرسد به خصوص برای ویلاها، پنجره کشویی نیاز دارند آن هم با ارتفاع سه متر! خب مجبورند بروند سراغ آلومینیوم…

یا پروفیل های داخلی برای ساخت پارتیشن وقتی فشار باد و شرایط جوی خارجی رو ندارند، چرا همیشه باید چوبی یا آلومینیومی باشند؟

یا مثلاً همین هفته پیش، یکی از دوستان ما برای پروژه های بازسازی که معمولاً پروفیل لبه‌دار استفاده می‌شود، توضیح می‌داد که مشکل دارند. اغلب پنجره‌ها در ایران به داخل باز می‌شوند؛ در نتیجه لبه دورکوب قاب پنجره هم به سمت داخل است. اما اگر به هر دلیلی تراسی داشته باشید که بخواهید این لبه را داخل خانه ببینید و بازشو به بیرون باشد، وقتی پروفیل را می‌چرخانید، لبه به بیرون می‌رود در حالیکه ما از داخل ساختمان لبه نیاز داریم. ما خودمان سالهاست که در این موارد از پروفیل مولیون به جای قاب استفاده می کنیم اما فرم و شکل مولیون با پروفیل های بازسازی لبه دار متفاوت هست و گاهی انتطارات کارفرما را جوابگو نیستیم به دلیل هندسه ی نامناسب پروفیل.

این‌ها مسائل ساده‌ای هستند. واقعاً نه تکنولوژی می‌خواهند، نه هوش و نه دانش عجیب‌وغریبی؛ فقط تجربه اجرایی می‌خواهند. قاعدتاً کسی که در ساخت پروفیل سرمایه‌گذاری می‌کند، باید خودش یا کسی که در سیستم او کار می‌کند، این تجربه را داشته باشد.

باز اگر بخواهم مثال بزنم، اصولاً در کشور ما به پنجره‌های بیرون‌بازشو توجه نمی‌شود، در صورتی که همه می‌گویند ما پنجره کشویی می‌خواهیم، به خاطر اینکه پرده مزاحم است. پنجره لولایی برای باز و بسته شدن، با پرده ایجاد مزاحمت می‌کند.

اما وقتی پنجره به بیرون باز می‌شود، هم مزاحمت پرده را ندارید و هم از فضای داخل خانه استفاده می‌کنید. بنابراین می‌تواند رویکرد مثبتی باشد.

البته شیشه را نمی‌شود در پنجره‌های بیرون‌بازشوی تک‌لنگه تمیز کرد. برای همین، در دنیا سال‌ها پیش یراقی ساختند که این پنجره از وسط باز می‌شود، به شکلی که دست می‌تواند از پشت آن رد شود و شیشه را تمیز کند. در تمام آسیای جنوب شرقی از این نوع پنجره استفاده می‌شود و بخش بزرگی از مصرفشان همین است، اما ما در ایران اصلاً چنین چیزی نداریم.

من نگاه می‌کنم و می‌بینم نفر قبلی مثلاً فریمش یک کیلو و ۲۵۰ گرم بوده و حالا نفر بعدی قالبی میسازد که وزنش بشود یک کیلو و ۲۴۰ گرم. این هم مسابقه، برای زودتر باختن است؛ چون بعد از آن یکی می‌رود کربناتش را زیاد می‌کند، دیگری تیتانش را کم می‌کند و همین‌طور این قصه ادامه پیدا می‌کند تا به جایی برسیم که UPVC در افکار عمومی لطمه بخورد.

یعنی مردم بگویند یک محصول بی‌کیفیت است و جواب نمی‌دهد. قبلاً اتهام زردشدن، مثلاً ۲۰ سال پیش، خیلی پررنگ بود، اما الان اشکالات بسیار جدی‌تری پیدا شده است.

بسپار- امروز سهم پنجره‌های UPVC، آلومینیومی و سایر سیستم‌های متداول در بازار ایران تقریباً چقدر است؟

(ادامه دارد … )