اختصاصی بسپار/ یکصد و سه میلیون دلار واردات ماشین‌آلات پلیمری در ۹ ماه/ صنعت پلیمر کجا سرمایه‌گذاری کرد؟

بسپار/ایران پلیمر آمار تجارت خارجی ۹ ماهه نخست ۱۴۰۴ نشان می‌دهد صنعت پلیمر ایران برای توسعه خطوط تولید خود بیش از ۱۰۳ میلیون دلار صرف واردات سه گروه اصلی ماشین‌آلات – تزریق، اکسترودر و دمشی – کرده است. رقمی که به‌خوبی جهت‌گیری سرمایه‌گذاری و سطح وابستگی تکنولوژیک این صنعت را آشکار می‌کند.

مهندس گلرخ ذوالفقاری، دانشجوی دکتری مهندسی پلیمر

اکسترودرها

بیشترین واردات در بخش فرآیندهای پلیمری به اکسترودرها اختصاص یافته است.
بیش از ۲.۷ هزار تن اکسترودر به ارزش ۴۷.۴ میلیون دلار وارد کشور شده، در حالی که صادرات این بخش تنها ۴۴ هزار دلار ثبت شده است. نسبت واردات به صادرات در این حوزه بیش از هزار برابر است. عددی که عملاً از نبود توان رقابتی در طراحی و ساخت خطوط پیشرفته اکستروژن خبر می‌دهد. 

این یعنی توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در بخش هایی همچون لوله‌های پلیمری، آمیزه‌سازی، بازیافت و … خصوصا در بخش های فناورتر تقریباً به طور زیادی به تامین‌کنندگان خارجی متکی است.

قالب گیری دمشی

ماشین‌آلات دمشی نیز شرایطی مشابه اکسترودر دارند. ۱۰.۶ میلیون دلار واردات در برابر ۱۰۵ هزار دلار صادرات به ثبت رسیده است. اختلاف ۱۰۰ برابری واردات و صادرات، نشان می‌دهد خطوط تولید بطری و ظروف توخالی PET و HDPE همچنان متکی به تامین‌کنندگان خارجی‌اند. هر چند واحدهای فعالی نیز در سالهای اخیر توانسته اند خود را در فضای رقابت به مشتریان ثابت کنند.

قالب گیری تزریقی
در ۹ ماهه ۱۴۰۴ بیش از  ۹.۸ هزار تن دستگاه تزریق به کشور وارد شده است. رقمی که به‌تنهایی حدود سه‌چهارم کل وزن ماشین‌آلات پلیمری وارداتی را تشکیل می‌دهد. ارزش این واردات ۴۵.۵ میلیون دلار ثبت شده است.

هر کیلوگرم دستگاه وارداتی تزریق حدود ۴.۶ دلار قیمت دارد. عددی که در مقایسه با اکسترودر (۱۷ دلار/کیلو) یا دمشی (۱۶ دلار/کیلو) به‌مراتب پایین‌تر است. این عدد نشان می‌دهد بازار تزریق ایران عمدتاً به سمت ماشین‌های میان‌رده و اقتصادی، تناژهای پایین تا متوسط و ماشین‌های عمومی، نه تخصصی حرکت کرده، نه تجهیزات تمام‌الکتریک و های‌تک. یعنی استراتژی سرمایه‌گذاری صنعت بیشتر «افزایش ظرفیت تولید با حداقل هزینه» است تا «جهش تکنولوژیک».

در مقابل، ۱۳۶ تن صادرات ماشین های تزریقی و معادل ۴۳۶ هزار دلار بوده که از نظر ارزشی بیش از ۱۰۰ برابر کمتر از واردات است. بنابراین حتی در این بخش نیز تراز تجاری همچنان به نفع واردات سنگین است.

این شکاف قیمتی پیام روشنی دارد:
ایران دستگاه‌های ساده، سبک یا کارگاهی صادر می‌کند، اما ماشین‌های دقیق، سروو، تمام‌الکتریک، پرسرعت و مناسب قطعات مهندسی و پزشکی را وارد می‌کند. به بیان دیگر، ایران در تزریق ماشین‌ساز پایه است، نه ماشین‌ساز فناوری‌محور.

پول صنعت کجا می‌رود؟

از مجموع واردات ۱۰۳ میلیون دلاری:

• ۴۶٪ اکسترودر
• ۴۴٪ تزریق
• ۱۰٪ دمشی

جمع‌بندی

داده‌های گمرکی یک پیام روشن دارند:
صنعت پلیمر ایران در حال نوسازی و توسعه ظرفیت تولید است، اما از ماشین سازی فاصله دارد. این امر معلول عوامل مختلفی از جمله عدم ثبات اقتصادی در کشور، رانت های ارزی، زنجیره تامین معیوب در کشور، کمبود نیروی انسانی متخصص، محدودیت ها در دستیابی به تامین از خارج و بازارسازی های بین المللی، نبود حمایت های حاکمیتی موثر و … است.
اکستروژن و دمشی وابستگی وارداتی زیادی دارند و در قالب گیری تزریقی نشانه‌های ساخت داخل بیشتر دیده می شود. هرچند هنوز در سطح فناوری فاصله با نمونه‌های وارداتی به صورت جدی وجود دارد.

اگر این شکاف تکنولوژیک در سال‌های آینده با سرمایه‌گذاری در طراحی، مهندسی و بومی‌سازی جبران نشود، هر موج توسعه صنعتی، ما را به لحاظ تکنولوژی از سطح دنیا دورتر و دورتر می کند.