داستان اسباب بازی ها در روزهای جنگ/ اگر نفروشند سود میکنند؟!
بسپار/ایران پلیمر در تقاطع اقتصاد و فرهنگ، صنعت اسباببازی ایران این روزها بیش از هر زمان دیگری با یک دوگانگی جدی روبهروست؛ از یکسو فشار فزاینده هزینههای تولید و بیثباتی بازار پس از جنگ اخیر و از سوی دیگر نگاههای سیاستیای که هنوز میان فرهنگ و صنعتی بودن در نوسان است و همین تعلیق، مسیر رشد این حوزه را با پرسشهای جدی مواجه کرده است؛ موضوعی که دبیر هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان اسباببازی به آن میپردازد.
کوروش اسلامی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به چالشهای پیش روی صنعت اسباببازی پس از جنگ تحمیلی سوم، بیان کرد: تولیدکنندگان در ماههای اخیر با افزایش شدید قیمت مواد اولیه، بهویژه در حوزه پلیمری و مواد پلاستیکی، مواجه شدهاند؛ بهطوریکه قیمت این اقلام در برخی موارد تا حدود سه برابر رشد داشته، اما در عین حال، همین مواد با وجود اعلام قیمت، بهسختی در بازار یافت میشود.
او افزود: در کنار گرانی و کمبود مواد اولیه، نوسانات قیمت در حوزۀ بستهبندی نیز فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است؛ بهگونهای که برخی اقلام بستهبندی طی مدت کوتاهی با افزایش قیمتهای بالایی روبهرو شدهاند. این شرایط باعث شده حتی با کاهش حاشیه سود، قیمت نهایی محصول همچنان روندی افزایشی داشته باشد.
اسباببازی کالای ضروری خانوار نیست
اسلامی با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها اظهار کرد: اسباببازی در سبد مصرفی خانوارها کالایی ضروری محسوب نمیشود و همین موضوع در کنار افزایش قیمتها، بازار فروش را با رکود مواجه کرده است. از سوی دیگر، افزایش حدود ۶۰ درصدی حقوق نیز هزینههای تولید را بیش از پیش بالا برده و کار را برای فعالان این حوزه دشوارتر کرده است.
او در ادامه با تشریح ترکیب مواد اولیه در صنعت اسباببازی، توضیح داد: بخش عمده تولیدات این حوزه بر پایه مواد پلیمری است و پس از آن، کاغذ و مقوا؛ بهویژه در بازیهای فکری و بستهبندی، در رتبه دوم قرار دارند؛ در حالی که فلز، پارچه و سایر مواد سهم کمتری در تولید دارند.
آسیب کسب و کارهای کوچک از قطعی اینترنت
دبیر هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان اسباببازی همچنین با اشاره به تأثیر اختلالات اینترنتی بر این صنعت بیان کرد: میزان آسیبپذیری کسبوکارها در این زمینه به اندازه و مدل فعالیت آنها بستگی دارد. مجموعههای بزرگتر که از شبکه توزیع سنتی بهره میبرند، آسیب کمتری از این محل دیدهاند، اما کسبوکارهای کوچک که عمدتا بر بستر فضای مجازی فعالیت میکنند، با از دست دادن کانالهای فروش خود مواجه شدهاند.
او اضافه کرد: در حوزه تولید، اختلالات اینترنتی تأثیر مستقیمی بر فرآیندها نداشته، اما باعث کندی در برخی امور و اتلاف زمان شده است. با این حال، کاهش سرعت تولید بیش از آنکه ناشی از اینترنت باشد، به ابهام در وضعیت بازار و کمبود مواد اولیه بازمیگردد.
اسلامی همچنین با اشاره به وضعیت واردات و قاچاق اسباببازی تصریح کرد: بهطور سنتی، فروردینماه دورهای کمتحرک برای این بازار محسوب میشود و برای ارزیابی دقیقتر تأثیر محدودیتهای اخیر بر واردات و قاچاق، باید منتظر روند بازار در ماههای آینده ماند؛ هرچند به نظر میرسد اتفاقات اخیر حین جنگ بتواند در کوتاهمدت اثراتی بر کاهش ورود کالای قاچاق داشته باشد، اما همچنان مسیرهای جایگزین حملونقلی برای قاچاق فعال است.
خلأ محسوس سیاستگذاری و سندی که هنوز عملیاتی نشده
او با اشاره به ساختار صنعت اسباببازی در کشور افزود: بهدلیل تنوع گستره فعالیتها از صنایع پلیمری تا بازیهای فکری و آموزشی، این حوزه سالها با نبود یک متولی مشخص و واحد برای پیگیری چالشها مواجه بوده است. هرچند برخی نهادها مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان یا دستگاههای فرهنگی در مقاطعی ورود داشتهاند، اما این ورود بیشتر از زاویه نظارت فرهنگی بوده و در بخش صنعتی، خلأ سیاستگذاری و حمایت محسوس است.
دبیر هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان اسباببازی ادامه داد: با ممنوعیت واردات اسباببازی در حدود شش تا هفت سال گذشته، زمینه برای رشد تولید داخلی فراهم شد و بسیاری از فعالان به این حوزه وارد شدند؛ اما این رشد، بهویژه در سالهای ابتدایی، چندان نظاممند و ساختاریافته نبود. بخش قابلتوجهی از تولیدکنندگان بدون برخورداری از کارخانه مستقل فعالیت میکنند و زنجیرۀ تولید بهصورت پراکنده میان کارگاهها و فعالان مختلف، از قالبسازی تا بستهبندی، توزیع شده است.
او افزود: در سالهای اخیر، نهادهای مختلفی از جمله شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درصدد تدوین اسناد و برنامههایی برای این صنعت بودهاند و در نهایت نیز «سند ملی اسباببازی» پس از رفتوآمدهای متعدد، اواخر سال گذشته ابلاغ شد؛ با این حال، این سند هنوز به مرحله اجرا و اثرگذاری عملی نرسیده است.
اسلامی در پاسخ به این پرسش که آیا «سند ملی اسباببازی» میتواند در شرایط فعلی راهگشا باشد، گفت: در حال حاضر بیش از آنکه بتوان به این اسناد تکیه کرد، باید منتظر تحقق اقدامات عملی بود. انجمن نیز تلاش میکند در این فضا نقش فعالتری ایفا کند، اما واقعیت این است که بسیاری از فعالان صنعت در وضعیت بلاتکلیفی بهسر میبرند.
اگر نفروشند سود میکنند؟!
او با توصیف شرایط جاری تولیدکنندگان بیان کرد: برخی تصور میکنند با نگهداشتن کالا و عرضه نکردن، میتوان از افزایش قیمتها منتفع شد، اما در عمل چنین رویکردی به معنای توقف کسبوکار است. تولیدکننده با هزینههای جاری، حقوق کارکنان و تعهدات مالی مواجه است و ناگزیر باید چرخه تولید و فروش را حتی در شرایط دشوار حفظ کند.
ضرورت بازنگری در رویکردهای فرهنگی
دبیر هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان اسباببازی با اشاره به ضرورت بازنگری در نگاه سیاستگذاران تصریح کرد: تمرکز صرف بر ابعاد فرهنگی اسباببازی کافی نیست و باید میان جنبههای فرهنگی و صنعتی این حوزه توازن برقرار شود. نیاز و سلیقه بازار در نهایت تعیینکنندۀ مسیر تولید است و تجربۀ سالهای گذشته نیز نشان داده که بیتوجهی به این واقعیت، صرفا به گسترش مسیرهای غیررسمی و قاچاق منجر میشود؛ در حالی که با سیاستگذاری متوازن، میتوان هم به اهداف فرهنگی دست یافت و هم از ظرفیتهای اقتصادی این صنعت بهرهبرداری کرد.
اسلامی در ادامه با تأکید بر ضرورت بازنگری در رویکردهای فرهنگی حاکم بر صنعت اسباببازی بیان کرد: نباید نگاه صرفا فرهنگی به اسباببازی بهگونهای باشد که مسیر تولید و بازار را محدود کند. اسباببازی و عروسک میتوانند حامل فرهنگ باشند، اما این به آن معنا نیست که تمام این صنعت را صرفا از این زاویه تعریف کنیم.
او با اشاره به ماهیت جهانی بازار اسباببازی اظهار کرد: بخش قابلتوجهی از محصولات موجود در بازارهای مختلف دنیا شباهتهای زیادی با یکدیگر دارند و این نشان میدهد که با نوعی فرهنگ جهانی در این حوزه مواجه هستیم. بسیاری از اقلام مانند ماشینهای اسباببازی، عروسکها یا بازیهای ساده، ماهیتی عمومی دارند و نمیتوان آنها را صرفا در چارچوبهای محدود فرهنگی تعریف کرد.
چالشهای فقدان بازارپردازی فرهنگی مناسب
دبیر هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان اسباببازی با اشاره به محدودیتهای اعمالشده بر برخی محصولات تصریح کرد: در مواردی که تولید یا عرضه برخی شخصیتها بهویژه کاراکترهای انیمیشنهای خارجی ممنوع میشود، باید به این نکته توجه داشت که جایگزین مناسبی برای آنها وجود داشته باشد. بدون تولید محتوای داخلی جذاب و قابلارتباط برای کودکان، این محدودیتها نهتنها به تقویت تولید داخلی منجر نمیشود، بلکه میتواند زمینهساز افزایش تقاضا برای نمونههای قاچاق شود.
او افزود: تولید یک شخصیت بومی موفق، مستلزم شکلگیری زنجیرهای از تولید محتوا، انیمیشنسازی و برندسازی است تا بتواند در ذهن مخاطب جای بگیرد و سپس به تولید محصول منجر شود؛ فرآیندی که در حال حاضر بهطور کامل محقق نشده است. سختگیری بیش از حد در این حوزه، علاوه بر ایجاد بازار غیررسمی، رقابت را نیز برای تولیدکننده داخلی دشوار میکند، چراکه امکان تولید برخی محصولات پرتقاضا را از دست میدهد.
افزایش کیفیت اسباببازی داخلی
اسلامی در پایان خاطرنشان کرد: تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که بازار بهتدریج در حال پذیرش تولیدات داخلی است و نگاه منفی پیشین نسبت به کیفیت اسباببازی ایرانی تا حد زیادی تعدیل شده است. امروز در مواردی مشاهده میشود که مصرفکنندگان پس از خرید، از داخلی بودن محصول شگفتزده میشوند؛ موضوعی که نشاندهندۀ ارتقای کیفیت تولید داخل است. از اینرو، بهجای محدودیتهای گسترده، میتوان با نظارت هدفمند بر موارد خاص و ایجاد تعادل میان الزامات فرهنگی و واقعیتهای بازار، مسیر توسعه این صنعت را هموارتر کرد.
