رئیس انجمن صنفی صنعت تایر ایران و مدیرعامل کویرتایر: از پیشران بالادستی خودرو تا چالشهای ساختاری صنعت تایر در کشور
بسپار/ ایران پلیمر مهندس سید محمدحسین زینلی، رئیس انجمن صنفی صنعت تایر ایران و مدیرعامل کویرتایر، در همایش لاستیک و صنایع وابسته با مروری جامع بر وضعیت صنعت خودرو در ایران و جهان بهعنوان پیشران بالادستی صنعت تایر، تأکید کرد که هرگونه تحلیل واقعبینانه از صنعت تایر، بدون درک روندهای صنعت خودرو، تحلیلی ناقص خواهد بود.
وی در ادامه افزود:
تصویر جهانی صنعت خودرو، تمرکز فزاینده بر آسیا
بر اساس آمار ارائهشده، تولید جهانی خودرو در سال ۲۰۲۴ به حدود ۹۲.۵ میلیون دستگاه رسیده است. توزیع جغرافیایی این تولید بهروشنی نشان میدهد که مرکز ثقل صنعت خودرو – و به تبع آن صنعت تایر – بیش از پیش به سمت آسیا، بهویژه چین، متمایل شده است.
سهم مناطق مختلف جهان از تولید خودرو در سال ۲۰۲۴ به شرح زیر است:
چین با تولید حدود ۳۱.۳ میلیون دستگاه و سهم ۳۳.۸ درصدی، همچنان بزرگترین تولیدکننده خودرو در جهان است.
اروپا با تولید ۱۷.۳ میلیون دستگاه و سهم ۱۸.۶ درصدی، جایگاه دوم را دارد.
آمریکای شمالی با تولید ۱۶.۱ میلیون دستگاه، سهمی حدود ۱۷.۴ درصد از تولید جهانی را به خود اختصاص داده است.
کرهجنوبی و ژاپن مجموعاً با تولید ۱۲.۳ میلیون دستگاه و سهم ۱۳.۳ درصدی، از بازیگران کلیدی صنعت خودرو محسوب میشوند.
آسیای جنوب شرقی (شامل استرالیا، هند، اندونزی، مالزی، میانمار، فیلیپین، تایلند و ویتنام) با تولید ۱۰.۰۵ میلیون دستگاه، سهم ۱۰.۸۷ درصدی دارد.
آمریکای جنوبی با تولید ۳.۰۸ میلیون دستگاه، سهم ۳.۳۳ درصدی را به خود اختصاص داده است.
خاورمیانه و آفریقا (شامل آفریقا، پاکستان و ایران) با تولید ۲.۳۸ میلیون دستگاه، تنها ۲.۵۸ درصد از تولید جهانی خودرو را در اختیار دارند.
روند تولید خودرو در جهان و ایران
در ادامه، روند تولید خودرو در جهان و ایران از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ مورد بررسی قرار گرفت.
طبق این دادهها، تولید جهانی خودرو علیرغم نوسانات مقطعی، عمدتاً در بازه ۷۷ تا ۹۸ میلیون دستگاه در نوسان بوده و برای سال ۲۰۲۵ عددی حدود ۹۱.۶۷ میلیون دستگاه (برآورد بر اساس عملکرد ۹ ماهه) پیشبینی شده است. در مقابل، تولید خودرو در ایران در همین بازه، عمدتاً در محدوده ۰.۷ تا ۱.۶ میلیون دستگاه قرار داشته و نوسانات آن بسیار شدیدتر بوده است. بر اساس برآورد ارائهشده، تولید خودرو ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۲۳ میلیون دستگاه پیشبینی شده است.
بازار جهانی تایر، رشد پایدار پس از کرونا
مهندس زینلی با پیوند دادن این دادهها به صنعت تایر اعلام کرد:
میزان فروش تایر جهان در سال ۲۰۲۴ برابر با ۱۹۵.۹۳ میلیارد دلار بوده است. و انتظار میرود این عدد تا پایان سال ۲۰۲۵ به ۲۰۲.۸۳ میلیارد دلار برسد. نرخ رشد سالانه مرکب بازار (CAGR) معادل ۴.۲ درصد برآورد شده است.
بر اساس پیشبینیها، ارزش بازار جهانی تایر در سال ۲۰۲۹ به ۲۳۸.۹۱ میلیارد دلار خواهد رسید.
در ادامه، رئیس انجمن صنفی صنعت تایر به معرفی ۱۰ شرکت برتر تایرسازی جهان پرداخت که شامل: Michelin، Bridgestone، Goodyear، Continental، Pirelli، Sumitomo، Hankook و سایر بازیگران بزرگ جهانی هستند. شرکتهایی که بخش عمده بازار جهانی تایر را در اختیار دارند.
همچنین در بخش دیگری از سخنرانی، شرکتهای تایرسازی ایران پیش و پس از انقلاب نام برده شدند تا سیر تاریخی این صنعت در کشور ترسیم شود.
پیش از انقلاب: کیان تایر (لاستیک البرز) با سرمایهگذاری شرکت گودریچ آمریکا – سال ۱۳۳۷ / ایران تایر با همکاری شرکت جنرال تایر آمریکا – سال ۱۳۴۲/ لاستیک دنا با همکاری شرکت بریجستون ژاپن – سال ۱۳۴۳/ لاستیک پارس با همکاری شرکت پیرلی ایتالیا – سال ۱۳۵۵ /شرکت ایران یاسا تایر (تأسیس پس از انقلاب) – سال ۱۳۶۷
پس از انقلاب اسلامی: لاستیک بارز – آرتاویل تایر – کویر تایر – یزد تایر- بارز کردستان – سبلان رازی
وضعیت تولید تایر در ایران
تناژ تولید صنعت تایر ایران از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ رشد ۶.۷ درصدی داشته و به ۳۱۴,۱۵۱ تن رسیده است. اما از سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴، صنعت تایر رشد منفی ۲.۸ درصدی را تجربه کرده و در عملکرد ۹ ماهه سال ۱۴۰۴، تولید به ۲۲۸,۲۵۱ تن رسیده است.
روند واردات تایر از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ افزایشی بوده است.
در سال ۱۴۰۳ میزان واردات ۲۵۸,۸۹۵,۸۶۵ کیلوگرم به ارزش ۹۲۶,۱۷۷,۴۷۳ دلار بوده است.
اما در سال ۱۴۰۴ (برآوردی) میزان واردات به ۱۵۲,۱۵۲,۲۶۸ کیلوگرم به ارزش ۵۳۳,۷۰۴,۷۳۶ دلار رسیده است که کاهش حدود ۳۹۲ میلیون دلاری را نشان میدهد. موضوعی که به گفته مهندس زینلی، قدردانی از وزارت صمت را به همراه دارد.
صادرات تایر، سهم محدود اما رو به رشد
سال ۱۴۰۲ سهم صادرات ۳.۶ درصد تولید و سال ۱۴۰۳ سهم صادرات ۴ درصد تولید اما سال ۱۴۰۴ (برآوردی) سهم صادرات ۴.۳ درصد تولید بوده است.
در سال ۱۴۰۴ (برآوردی): صادرات ۱۳,۱۲۵,۹۷۸ کیلوگرم به ارزش ۳۱,۷۴۴,۶۰۸ دلار
در سال ۱۴۰۳: صادرات ۱۲,۲۲۷,۴۲۹ کیلوگرم به ارزش ۲۹,۴۸۳,۶۰۴ دلار
بیشترین سهم صادرات تایر ایران مربوط به تایر موتورسیکلت است.
مقایسه عملکرد ۱۴۰۳ با پیشبینی ۱۴۰۴ (۹ ماهه)
تولید:
۱۴۰۳: ۳۱۴,۱۸۱ تن
پیشبینی ۱۴۰۴: ۳۰۵,۲۵۱ تن
تغییر: منفی ۲.۸۴ درصد
واردات:
۱۴۰۳: ۲۵۸,۸۹۶ تن
پیشبینی ۱۴۰۴: ۱۵۲,۱۵۲ تن
تغییر: منفی ۴۱.۲ درصد
صادرات:
۱۴۰۳: ۱۲,۲۲۷ تن
پیشبینی ۱۴۰۴: ۱۳,۱۲۶ تن
تغییر: مثبت ۷.۳۵ درصد
ظرفیت صنعت تایر، مسئله کمبود نیست، مسئله فعالسازی است
مهندس زینلی با تأکید ویژه اعلام کرد: برآورد تولید کل محصولات تایر در سال ۱۴۰۴: ۳۰۵,۲۵۱ تن
مجموع ظرفیت منصوبه صنعت تایر ایران: ۴۵۵,۳۳۷ تن
به این ترتیب، حدود ۳۳ درصد ظرفیت صنعت تایر کشور راکد است.
وی تصریح کرد: پیام اصلی این آمارها روشن است؛ مسئله صنعت تایر ایران کمبود ظرفیت نیست، بلکه فعالسازی ظرفیت موجود است.
در همین راستا، از وزارت صمت درخواست شد با حمایت هدفمند، به فعال شدن این ظرفیت راکد کمک کند.
مهمترین عامل افت تولید در سال ۱۴۰۴ مشکلات تخصیص ارز بوده است.
چالشهای ساختاری صنعت تایر ایران
رئیس انجمن صنفی صنعت تایر مهمترین چالشها و محدودیتهای این صنعت را بهصورت شفاف برشمرد:
محدودیت ارزی و بیثباتی در تأمین ارز – قیمتگذاری دستوری – ناترازی انرژی – مطالبات معوق از خودروسازان – فرسودگی ماشینآلات – بیثباتی مقررات – چالش سرمایه انسانی – الزامات اقتصاد چرخشی
وی تأکید کرد که با وجود ناترازی انرژی، صنعت تایر رشد داشته، اما در صورت تأخیر در تخصیص ارز، کاهش تولید اجتنابناپذیر است.
فناوری و سرمایه انسانی، دو گلوگاه جدی
مهندس زینلی خاطرنشان کرد:
برخی شرکتهای تایرسازی ایران تا ۵۹ درصد بومیسازی را محقق کردهاند. اما با ماشینآلات ۳۰ ساله نمیتوان تایر روز دنیا تولید کرد و این موضوع یک مانع ساختاری برای تولید در کلاس جهانی است.
چالش سرمایه انسانی بهعنوان یک «چالش خاموش اما هشداردهنده» مطرح شد. کمبود نیروی متخصص و ماهر، تهدیدی جدی برای آینده صنعت است.
یکی از راهکارها، پرداخت مبتنی بر مهارت بهجای صرفاً سنوات عنوان شد.
در پایان، رئیس انجمن صنفی صنعت تایر تأکید کرد که در فعالیتهای انجمنی، باید اصل ترجیح منافع ملی بر منافع صنفی همواره مدنظر قرار گیرد.
مهندس گلرخ فرد ذوالفقاری
