مقاله ای از دکتر عبدالرسول ارومیه ای/ نقش زنان در صنعت پلیمر ایران
بسپار/ ایران پلیمر صنعت پلیمر به عنوان یکی از بخشهای حیاتی اقتصاد جهانی جایگاهی ویژه در توسعه صنعتی و فناورانه کشورها دارد.
در این میان نقش زنان در این صنعت طی دهه های اخیر به شکل چشمگیری افزایش یافته است زنان با ورود به حوزه های
تخصصی مهندسی، آزمایشگاههای کنترل کیفیت، تحقیق و توسعه و حتی مدیریت های کلان کشور سهم قابل توجهی در رشد و پایداری صنعت پلیمر ایفا کرده اند. با گسترش شرکتهای دانش بنیان و فرصتهای برابر حضور زنان در این صنعت نیز ابعاد تازه ای پیدا کرده است.
نویسنده: دکتر عبدالرسول ارومیه ای- موسس و مدیرعامل خاتم پلیمر/ عضوهیات علمی پژوهشگاه پلیمروپتروشیمی ایران
- علاقه زنان به رشته مهندسی پلیمر
ایجاد رشتهمهندسی پلیمر در ایران به دهه ۱۳۵۰ بازمیگردد. اولین دورههای آموزش مهندسی پلیمر در ایران از سال ۱۳۵۳ در دانشگاه صنعتی امیرکبیر شروع شد. اولین دانشکده مهندسی پلیمر و رنگ در دانشگاه صنعتی امیرکبیر در سال ۱۳۶۸ تأسیس شد و توسعه این رشته تا دهه ۶۰ شمسی ادامه داشته است. همچنین پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران در سال ۱۳۶۵ با هدف تحقیق و توسعه علوم پلیمر تأسیس شده است که در رشد این رشته نقش قابل توجهی داشته است.
با افزایش اهمیت پلیمر در صنایع مختلف، علاقه زنان به رشته مهندسی پلیمر نیز افزایش یافته است. این رشته هیچ محدودیتی برای جذب زنان ندارد و در بازار کار نیز برای زنان فرصت های خوبی فراهم است. در گذشته به دلایل ذهنیتی و تصورات فرهنگی، حضور زنان در این رشته کمتر بود، اما امروزه این تصورات کمرنگ شده و زنان بیشتری وارد این حرفه شده اند.
- تاریخچه و جایگاه زنان در صنعت پلیمر
حضور زنان در رشته های فنی و مهندسی در گذشته با موانع فرهنگی و ذهنیتی روبه رو بود اما طی دو دهه اخیر این
نگاه ها تغییر کرده و زنان توانسته اند در رشته هایی همچون مهندسی پلیمر و پتروشیمی جایگاه تثبیت شده ای پیدا کنند. در
بسیاری از دانشگاهها سهم قابل توجهی از دانشجویان مهندسی پلیمر را زنان تشکیل می دهند و این روند بیانگر آینده ای
پررنگتر برای آنها در این صنعت است.
در عرصه جهانی نیز نمونه های موفق بسیاری وجود دارد؛ از زنان پژوهشگری که در توسعه پلیمرهای زیست تخریب پذیر
نقش داشته اند تا مدیران زن در شرکتهای بزرگ پتروشیمی اروپا و آسیا، این روند نشان می دهد که تنوع جنسیتی نه تنها یک
ضرورت اجتماعی بلکه یک مزیت رقابتی برای صنایع به شمار می رود .( خبرگزاری ایسنا 23شهریور1404)
- زنان و توسعه فناوری و نوآوری در صنعت پلیمر
نقش زنان در توسعه فناوریهای نوین پلیمر قابل توجه است. آنان در حوزه های زیر حضوری پررنگ دارند:
- توسعه مواد اولیه جدید همچون نانوکامپوزیتها ، پلیمرهای زیست تخریب پذیر وپلیمرهای هوشمند.
- فعالیت در تیم های تحقیقاتی و راهبردی که منجر به افزایش بهره وری و کیفیت نتایج علمی می شود.
- ایجاد استارتاپ ها و شرکتهای دانش بنیان که علاوه بر تأمین نیاز داخلی سهمی در بازارهای صادراتی نیز دارند.
- فعالیت زنان در صنعت پلیمر به عنوان یک نقطه امید برای توسعه اقتصادی و اجتماعی و همچنین برای تغییر پذیرش اجتماعی از حضور زنان در حوزه های صنعتی و فناوری تلقی می شود.
- زنان علاوه بر حضور فنی و مدیریتی، در کاهش مصرف پلاستیک و مدیریت پسماندهای پلاستیکی نیز نقش چشمگیری دارند، به ویژه از طریق آموزش و فرهنگ سازی در خانه و جامعه.
- اهمیت جهانی این موضوع در برگزاری کنفرانس Women in Plastics در نمایشگاه K 2025 آلمان (در حال برگزاری) نمایان است. این رویداد با هدف تقویت نقش زنان در مشاغل فنی و مدیریتی فرصتی برای تبادل تجربه و شبکه سازی بین المللی ایجاد خواهد کرد.
- نمونههایی از زنان اثرگذار در علم و صنعت پلیمر ایران
در دانشگاه ها، پژوهشگاه ها و دیگر مراکز علمی و صنعتی و پتروشیمی ایران تعدادی زیادی از پژوهشگران زن در حال فعالیت هستند. در این مقاله به دلیل محدودیت نگارش فقط چند نمونه از زنان برجستهای و اثرگذار در این حوزه که باعث پیشرفت و توسعه این صنعت شدهاند را نام برده میشوند :.
- خانم دکتر مژگان زندی، (دانشیار پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی) به عنوان پژوهشگر پراستناد یک در صد برتر درسال 1401، (مجله بسپار و روزنامه همشهری بهمن و سایت خبرگزاری برنا)
- خانم دکتر سودابه داوران (دانشگاه تبریز): متخصص شیمی پلیمر و دارورسانی با نانوپلیمرها؛ برنده جایزه یونسکو در زمینه پژوهشهای برتر زنان دانشمند و مدالآور طلای آکادمی مخترعان اروپا در جشنواره «Teknofest ۲۰۲۳ (روزنامه فرهیختگان 2/1394)
- خانم دکتر فاطمه فرجادیان (دانشگاه شیراز): پژوهشگر فعال در حوزه نانوکامپوزیتها و پلیمرهای نوین؛ معرفی شده در میان دانشمندان پراستناد جهان (سایت خبر انلاین 1402)
- خانم مهندس ناهید هاشمی: بانوی کارآفرین برجسته در صنعت پلیمر ایران که نشان سیمرغ بانوی کارآفرین را دریافت کرده است و از فعالان شناخته شده صنعت پلیمر به شمار میرود. (مجله بسپار)
- خانم مهندس تبسم علیزادمنیر: فارغ التحصیل پلیمر و مدیرمسوول رسانه های تخصصی این صنعت به مدت بیش از 25 سال و کارآفرین منتخب انجمن صنفی کارفرمایی مهندسین پلیمر و شیمی
- زنان در آزمایشگاه های کنترل کیفیت
نقش زنان در آزمایشگاههای کنترل کیفیت، روزبهروز پررنگتر شده و آنها سهم قابل توجهی در بهبود کیفیت محصولات دارند. زنان در این حوزه با برخورداری از آموزشهای تخصصی و مهارتهای فنی، در انجام آزمایشها، تحلیل نتایج و تضمین رعایت استانداردهای کیفیت فعال هستند. برنامههای آموزش مداوم و تاکید بر رعایت رویههای عملیاتی استاندارد (SOP) به افزایش کارآیی و دقت آنها کمک میکند. حضور زنان در بخشهای مختلف آزمایشگاهی، از جمله تضمین کیفیت و کنترل کیفیت، باعث ارتقاء فرهنگ مسئولیتپذیری، همکاری و ارتباط موثر در تیم میشود که این موارد برای موفقیت فرآیندهای تولید حیاتی است.
همچنین، زنان متخصص در آزمایشگاههای کنترل کیفیت پلیمر نقش مهمی در پیادهسازی سیستمهای مدیریت کیفیت همچون استاندارد ISO/IEC 17025 دارند و با این نقش خود به بهبود مستمر محصولات و افزایش رقابتپذیری در بازار کمک میکنند. برخی شرکتهای فعال در زمینه پلیمر با جذب کارشناسان زن و فراهمآوردن محیط کاری تخصصی، به ارتقای جایگاه زنان در این صنعت کمک کردهاند. افزون بر این، تحولات فناوری و ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی در آزمایشگاهها فرصتهای جدیدی برای توسعه تخصص زنان در این بخش فراهم کرده است..
بنابراین، زنان با تخصص و دقت در اجرای فعالیتهای آزمایشگاهی، تحلیل دادهها و ارائه راه حلهای بهبود فرآیند تولید، نقش اساسی در تضمین کیفیت محصولات پلیمر در آزمایشگاههای کنترل کیفی دارند و حضور آنان علاوه بر جنبه فنی، به توسعه پایدار و بهبود نظام کنترل کیفیت کمک میکند.نمونه بارز این امر حضور بانوان فعال در شرکت خاتم پلیمر است که با انگیزه و دانش تخصصی حتی در شرایط بحرانی مانند دوران کرونا و آلودگی های اخیر توانسته اند مسئولیتهای حساس را با موفقیت به انجام رسانند.
- آموزش توانمندسازی و آینده زنان در صنعت پلیمر
آموزشهای تخصصی و فنی مهمترین عامل توانمندسازی زنان در این صنعت محسوب میشود این آموزشها منجر به :
- افزایش دانش درباره استانداردها و فناوریهای نوین کنترل کیفیت
- بهینه سازی فرآیندهای آزمایشگاهی و کاهش خطاهای احتمالی
- تقویت توان تصمیم گیری فنی و مدیریتی
- رشد مهارتهای ارتباطی و همکاری بین بخشی
- مشارکت در توسعه استانداردها دستور العملها و آموزشهای داخلی
پژوهش ها نشان میدهد که ارتباط مستقیمی میان آموزشهای مستمر و بهبود عملکرد زنان در صنعت پلیمر وجود دارد. آینده
این صنعت نیز در گرو حضور فعال تر زنان در حوزه هایی همچون بیوپلیمر مواد هوشمند و فناوری های مبتنی بر هوش
مصنوعی خواهد بود.
- نقش زنان در آموزش و توسعه حرفه ای در حوزه آزمایشگاههای کنترل کیفی شامل موارد زیر است:
- شرکت در دوره های تخصصی و کارگاه های آموزشی در زمینه آزمایشگاه های کنترل کیفیت پلیمر، شامل آزمونهای فیزیکی، شیمیایی و مکانیکی پلیمرها که به ارتقای دانش فنی و مهارتی کمک میکند.
- بهره گیری از برنامه های آموزش مداوم برای آشنایی با فناوری ها و تجهیزات نوین آزمایشگاهی و استانداردهای روز دنیا در صنعت پلیمر.
- فرصتهای کوچینگ و منتورینگ برای تقویت مهارتهای مدیریتی، رهبری و افزایش اعتماد به نفس در نقشهای کلیدی آزمایشگاهی.
- شرکت در همایش ها، نمایشگاه ها و رویدادهای تخصصی که امکان تبادل تجربیات، شبکه سازی و آشنایی با تازه های صنعت و نوآوری ها را فراهم میکند.
- دسترسی به برنامه های توسعه فردی و شغلی توسط سازمان ها و نهادهای تخصصی که به ویژه بر توان مندسازی زنان در محیط های کاری صنعتی و آزمایشگاهی تمرکز دارند.
- فعالیت در انجمن ها و گروه های تخصصی زنان فعال در صنعت پلیمر و آزمایشگاه ها که فضای حمایتی و آموزشی مناسبی ایجاد میکنند.
- حمایت نهادهای دولتی و خصوصی برای افزایش آموزش های کیفی و تخصصی در مناطق کمتر توسعه یافته جهت ارتقای سطح مهارت های زنان فعال در کنترل کیفیت.
این فرصت ها باعث میشود زنان ضمن ارتقای تخصص علمی و فنی، نقش مؤثری در بهبود کیفیت محصولات و نوآوری در صنعت پلیمر ایفا کنند و همچنین به رشد حرفه ای و مدیریتی دست یابند.
- تاثیر آموزش های فنی بر توانایی زنان در بهبود روندهای کنترل کیفیت
- آموزشهای فنی باعث افزایش دانش تخصصی زنان درباره استانداردها، روشها و فناوری های نوین در کنترل کیفیت می شود، که این دانش، زمینه ساز شناسایی دقیق تر مشکلات و ارائه راهکارهای بهبود می گردد.
- با یادگیری مهارتهای فنی، زنان توانایی بهینه سازی فرآیندهای آزمایشگاهی و کنترل کیفیت محصولات را پیدا میکنند که منجر به افزایش دقت و کاهش خطاهای کیفیتی می شود.
- آموزش موجب افزایش اعتماد به نفس و توانمندی در تصمیم گیریهای فنی میشود که نقش مهمی در بهبود شیوه های کنترل کیفیت دارد.
- زنان آموزش دیده می توانند بهتر با تیمها و بخشهای مختلف همکاری کنند و فرآیندهای تضمین کیفیت را به شکل مؤثرتری مدیریت و مستندسازی نمایند.
- این آموزشها، ضمن ارتقاء مهارت های ارتباطی و مدیریتی، کمک میکند تا زنان در ایجاد دستورالعمل های عملیاتی، توسعه استانداردها و آموزشهای داخلی نیز فعال باشند.
- پژوهش ها نشان میدهد ارتباط مثبت و معناداری بین آموزش های فنی و توانمندسازی زنان وجود دارد که بر بهبود عملکرد و کیفیت خروجی ها تأثیرگذار است.
بنابراین، آموزشهای فنی به عنوان یک راهکار کلیدی، زنان را قادر می سازد روندهای کنترل کیفیت را بهبود بخشیده و به افزایش کارایی، کیفیت و نوآوری در تولید محصولات پلیمر کمک کنند. این روند از آموزشهای فنی تخصصی در شرکت دانش بنیان خاتم پلیمر که داشتن مجوزهای برگزاری دوره های تخصصی از سازمان غذا ودارو، سازمان ملی استاندارد ایران، سازمان فنی وحرفه ای و سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان تهران با ارائه گواهینامه معتبر انجام می گردد.
نتیجه گیری تجربه موفق خاتم پلیمر
شرکت دانش بنیان خاتم پلیمر نمونه ای شاخص از نقش آفرینی زنان در صنعت پلیمر ایران است. بخش عمده نیروی انسانی این مجموعه را بانوان متخصص و متعهد تشکیل میدهند. آنان در سالهای اخیر به ویژه در شرایط حساس دوران کرونا، جنگ تحمیلی اخیر و حتی در زمان آلودگیهای شدید هوا و سرما با صلابت در خط مقدم فعالیت باقی ماندند.
تجربه موفق شرکت خاتم پلیمر در صنعت پلیمر ایران را میتوان بهعنوان الگویی موفق در حوزه آزمایشگاههای کنترل کیفیت و توسعه فناوری به حساب آورد. این شرکت دانشبنیان که از سال ۱۳۸۴ فعالیت خود را آغاز کرده، با بهرهگیری از نیروی انسانی مجرب، تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته و رعایت استانداردهای بینالمللی مانند ISO/IEC 17025 و استانداردهای سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) و اتحادیه اروپا (EU Directive) توانسته ضمن ارائه دقیقترین خدمات آزمایشگاهی، نقش مهمی در ارتقاء کیفیت محصولات پلیمری و بستهبندیهای مواد غذایی، دارویی و بهداشتی ایفا کند.
خاتم پلیمر نهتنها در حوزه کنترل کیفیت، بلکه در انجام امور تحقیقاتی، آموزشی و مشاورهای تخصصی نیز فعال است و بهعنوان همکار سازمان غذا و دارو و مرکز ملی تایید صلاحیت ایران، خدمات خود را در سطح علمی و صنعتی ارائه میدهد. این شرکت با ارائه گواهینامههای تاییدیه کیفی مطابق با استانداردهای ملی و بینالمللی، به تولیدکنندگان داخلی و صادراتی کمک میکند تا محصولاتشان کیفیت و ایمنی مورد نیاز بازارهای جهانی را داشته باشند. همچنین، خاتم پلیمر در برگزاری دورههای تخصصی آموزشی و پژوهشهای علمی کاربردی دخیل بوده و توانسته به عنوان یکی از پیشگامان توسعه دانش فنی و ارتقاء فناوری در صنعت پلیمر کشور شناخته شود.
در نتیجه، تجربه خاتم پلیمر نشاندهنده اهمیت ترکیب تخصص فنی، تجهیزات مدرن آزمایشگاهی، استانداردسازی دقیق و آموزشهای مستمر برای رسیدن به موفقیت در صنعت پلیمر و آزمایشگاههای کنترل کیفیت در ایران است.
