گفت و گو با فربد خدابنده لو مدیرعامل هلدینگ فرانگر زرفام: آنچه ما را متمایز میکند قبل از فناوری، چارچوبهای ذهنی ماست
بسپار/ ایران پلیمر کامپوزیتها به یکی از تکنولوژیهای تحولساز در صنایع مختلف تبدیل شدهاند، از خودرو و نفت و گاز تا معدن، ساختمان و تجهیزات صنعتی. در شرایطی که وزن کم، مقاومت بالا و پایداری محیطی اهمیت بیشازپیش یافته، شرکتهایی موفقاند که از «قطعهسازی» عبور کرده و به «ارائه راهکارهای مهندسی» برسند. به سراغ یکی از مجموعههای فعال در این حوزه رفتیم و با مدیرعامل هولدینگ فرانگر زرفام درباره مسیر رشد، نوآوریها و نگاه راهبردی این مجموعه گفتوگو کردیم.
خدابندهلو: هولدینگ فرانگر زرفام مجموعهای متشکل از هفت شرکت است که در حوزههای مختلف از جمله تولید قطعات کامپوزیتی، خدمات پیمانکاری، تولید مصالح نوین ساختمانی، تحقیق و توسعه و سرمایهگذاری فعالیت میکنند. شرکت فرانگر زرفام در سال ۱۳۸۴ به صورت رسمی ثبت شد و مأموریت اولیه آن ارائه خدمات رنگآمیزی قطعات پلیمری و کامپوزیتی بود.رنگآمیزی این قطعات به واسطه رفتار پلیمر و کامپوزیت با چالشهایی مانند چسبندگی، دمای پخت و نیز گازهایی که هنگام پخت رنگ از قطعات کامپوزیتی متصاعد میشود، همراه است و چالشهایی را در فرایند رنگآمیزی به وجود میآورد.
ما کار خود را در یک سوله اجارهای آغاز کردیم و فرایندهای تولید را بهکار گرفتیم. این فرایند را برای شرکتهای خودروسازی مانند سایپا دیزل و ایرانخودرو دیزل آغاز کردیم. به مرور روند کاری ما با تجربهای که کسب کردیم توسعه یافت. در آن زمان متوجه شدیم قطعات کامپوزیتی که فرایند رنگآمیزی آنها را انجام میدهیم از خارج از کشور تأمین میشوند. در آن سالها صنعت خودروهای سنگین بسیار رونق داشت و خودروسازان با برندهای ولوو، اسکانیا و بنز شراکت تجاری داشتند. این قطعات تولید و مونتاژ میشد. قطعات بسیار بزرگ بودند و چون فلزی ساخته نمیشدند، بستهبندی شده و وارد ایران میشدند. پس از آن رنگ و آماده استفاده بودند.
همین موضوع ما را به فکر تولید داخلی این قطعات انداخت. بهتدریج وارد فرآیند تولید شدیم و با توسعه خط تولید توانستیم به گرید A قطعهسازی برسیم. اما در سالهای ۸۸ و ۸۹ و با وقوع تحریمها، شریکان خارجی همکاری را قطع کردند و تولید خودروهای سنگین متوقف شد. این اتفاق یک شوک بزرگ برای مجموعه ما بود. از خط تولید تا مواد اولیه و نیروی انسانی.
در ادامه، با توجه به رشته تحصیلیام که مدیریت استراتژی است، یک سؤال راهبردی از خود پرسیدیم: آیا ما فقط تولیدکننده قطعات خودرویی هستیم؟ وقتی به این سوال و پاسخ آن فکر کردیم، به این نتیجه رسیدیم که ما قطعات کامپوزیتی تولید میکنیم اما این قطعات فقط در صنعت خودرو کاربرد دارند؟ پاسخ قطعاً خیر بود.
کامپوزیتها در صنایع و بخشهای دیگر نیز قابل استفادهاند. گرایش کامپوزیت یکی از پرکاربردترین حوزههای علم مواد است. پس بررسی کردیم که چه حوزههایی از صنعت نیاز به قطعات کامپوزیتی دارند. با این سوال، دنیایی از کاربردها به روی ما گشوده شد و متوجه شدیم چه گنجینهای در اختیار داریم. مأموریت شرکت تغییر کرد و در آن سال تیم بازاریابی و فروش تشکیل شد. کاربردهای مواد مهندسی کامپوزیتی را برای حوزههای مختلف صنعت کشف کردیم. به عنوان مثال، در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی بزرگترین چالش، خوردگی است. سیالات شیمیایی دائماً در مخازن در جریان هستند و بنابراین مشکل اصلی همان خوردگی است. یا در معادن متوجه شدیم مشکل اصلی فرسایش و استهلاک دستگاهها از ریزخوردایشهایی است که در معدن اتفاق میافتد و ما میتوانیم با پوششهای کامپوزیتی این چالش را مرتفع کنیم. وارد حوزههای مختلف شدیم و این موضوع سرنوشت کار ما را نیز تغییر داد. چیزی که متوجه آن شدم این بود که مأموریت ما تولید قطعه خودرویی نیست، بلکه تولید دانش فنی در حوزههای مختلف صنعت کامپوزیت است. بنابراین ما از قطعهسازی به ارائه راهکار به شرکتها در بخش تولید انواع کامپوزیت تبدیل شدیم. در ادامه، چون وسعت فعالیتمان گسترده شد، بهمرور هفت شرکت زیرمجموعه برای حوزههای متفاوت ایجاد شد.
بسپار- چه فناوریها و فرایندهای ساخت کامپوزیتی در شرکت شما استفاده میشود؟ آیا اخیراً نوآوری فنی خاصی در خط تولید ایجاد کردهاید؟
خدابندهلو: آنچه ما را متمایز میکند، پیش از فناوری، چارچوبهای ذهنی ماست. فناوری را میتوان خرید یا ایجاد کرد، اما تحول واقعی در سطح بالاتری رخ میدهد. نوع تفکر ما، ما را متمایز کرده است. باید تدبیر و راهکار داشته باشیم. سال ۲۰۰۹ یک ابرچالش در اقتصاد دنیا ایجاد شد. ورشکستگی شرکتهای بیمهای در آن زمان اقتصاد آمریکا را تکان داد و بهتبع آن بازارهای پولی دنیا دچار چالش شدند. در آن بحران، پنجاه شرکت از بزرگترین شرکتهای دنیا دعوت شدند و یک مصاحبه عمیق با آنها انجام شد با این پرسش که بزرگترین چالش شما در بحرانها چیست؟ پاسخها متفاوت بود، اما یکی از مهمترین چالشها «پیچیدگی» مطرح شد. وقتی چیزی پیچیده است، نمیتوانیم مؤلفههای آن را بشناسیم و طبیعتاً نمیتوانیم تدبیر داشته باشیم.
در ادامه پرسیده شد راهکار خروج از این چالش چیست؟ پاسخ قابل تأمل بود: «نوآوری».
پس با کلید نوآوری میتوانیم هر چالشی را با اعتمادبهنفس مرتفع کنیم. با نگرشهای پیشین نمیتوانیم چالشهای آتی را حل کنیم. پس نیاز به نوآوری داریم. رسالت شرکت ما نیز از همینجا میآید. نوآوری خود شامل پنج مولفه است:
- نوآوری در محصول
- نوآوری در منابع
- نوآوری در فرایندها
- نوآوری در بازار
- نوآوری در مدلهای کسبوکار
آنچه ما را در مجموع شرکتها متمایز میکند، نوآوری در این پنج حوزه است.
بسپار-برای تضمین کیفیت قطعات کامپوزیتی تولیدی، چه مکانیسمهای کنترلی دارید؟
خدابندهلو: مجموعه شرکتهای ما با توجه به نوع فعالیتشان در بخش تحقیق و توسعه، تستهای مرتبط با هر محصول را انجام میدهند. ما تستهای مختلفی از جمله تستهای سایشی، مکانیکی و تستهای مربوط به خوردگی را در حوزههای گوناگون فعالیتمان داریم. خوشبختانه با توجه به توسعه علمی موجود، تمامی این تستها در دسترساند و بسیاری از آنها را در آزمایشگاههای دانشگاهها بررسی میکنیم. همچنین شرکت تحقیق و توسعه ما در پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس مستقر است و از امکانات موجود در پارک نیز بهره میبریم.
بسپار- کامپوزیتها مزایای سبکی و مقاومت دارند. اما با چالشهای زیستمحیطی مانند بازیافت یا پسماند چگونه برخورد میکنید؟
خدابندهلو: بله، یکی از چالشهای موجود این است که کامپوزیتهای پایه پلیمری به چرخه طبیعی محیط زیست بازنمیگردند و این موضوع یکی از دغدغههای ماست. اما خوشبختانه در مجموعه ما با راهحلهای نوین و کارآمد توانستهایم تا حد زیادی این موضوع را در بخشهای تولیدی تعدیل کنیم.
بسپار- چگونه؟
خدابنده لو: به این صورت که در یکی از شرکتهای زیرمجموعه، هنگام تولید قطعات کامپوزیتی، دوربریها و لاشههای کامپوزیتی تولید میشود که معمولاً باید معدوم شوند. ما به راهحل دیگری به جای معدوم سازی، رسیدیم، در یکی دیگر از شرکتهای زیرمجموعه که تولید محصولات ساختمانی (مصالح نوین ساختمانی) را برعهده دارد، این لاشهها به عنوان مواد اولیه مورد استفاده قرار میگیرند. در نهایت چیزی که ضایعات محسوب میشد، به مواد اولیه صنعت دیگری تبدیل شده است.
بسپار- بخش استخر پیشساخته فایبرگلاس یکی از حوزههای فعالیت شماست. طراحی و تولید این استخرها چه تفاوتی با سایر کاربردهای کامپوزیتی شما دارد؟
خدابندهلو: تاریخچه تولید این محصول به دوران کرونا بازمیگردد. در آن زمان یک چالش اپیدمی برای کل جامعه ایجاد شده بود و حضور در فضاهای عمومی، بهویژه استخرهای عمومی، محدود بود. بخش بازاریابی ایدهای مطرح کرد که اگر بتوانیم محصولاتی در حوزه ورزشی تولید کنیم شاید بتوانیم این نیاز را پاسخ دهیم. ایده ساخت استخرهای کامپوزیتی یکپارچه از همینجا شکل گرفت.
استخرهایی در اندازههای مختلف تولید کردیم و خواصی به آنها دادیم که دغدغههای خریداران را کاهش دهد. فرایند ساخت استخرهای بتنی بسیار گران، زمانبر و پرچالش است. اما استخرهای کامپوزیتی ما کاملاً در دسترساند و همه خواص لازم را دارند. این استخرها هم در برابر ضربه مقاوماند و هم خاصیت آنتیباکتریال دارند.
بسپار- در تولید قطعات کامپوزیتی بزرگ یا پیچیده چه چالشهای مهندسی دارید؟
خدابندهلو: قطعات بزرگ به قالبهای بزرگ نیاز دارند و ما در این بخش با روشهای پاشش رزین و الیاف کار میکنیم. طبیعتاً قطعات بزرگ امکانات ویژهتری برای تولید میطلبند و ما این حوزه را با فناوری تکمیل میکنیم.
برای قطعات پیچیده نیز نمونههایی در صنایع پزشکی داریم؛ ساخت گانهایی که در جراحیهای طولانی باید بسیار سبک باشند. در حوزه تأمین مواد اولیه، ایران در تولید رزینهای با کاربری عمومی خودکفا است، اما در برخی کاربردهای خاص ناگزیر به واردات هستیم و طبیعتاً با چالشهای نقلوانتقال و تحریم مواجهیم. با این حال، حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد مواد اولیه محصولات ما در داخل قابل دسترس است.
بسپار- نمونهای از همکاری صنعتی و جایگزینی موفق کامپوزیت با مواد سنتی بفرمایید؟
خدابندهلو: یکی از حوزههای نوآوری، نوآوری در منابع است. یعنی اگر پیشتر سازهای را با مواد طبیعی یا فلزی میساختیم، اکنون میتوانیم محصول را با مواد مهندسیشده و متناسب با نیاز کاربری تولید کنیم.
نمونههای فراوانی وجود دارد، اما یکی از جالبترینها برجهای خنککننده صنعتی است. در گذشته این سازهها با فولاد تولید میشدند. سازههایی فلزی با ارتفاع ۱۷ متر و قطر بیش از ۱۷ متر که مانند یک ابرسازه فولادی بودند و وزن آنها شاید به چهل تن میرسید. ما برجهای کامپوزیتی تولید کردیم که جایگزین نسل قبلی شدند. این سازهها به وزنی حدود ۱۷ تن کاهش وزن پیدا کردند و در برابر رطوبت و آبگرد نیز از فرسایش و پوسیدگی جلوگیری میکنند. این فقط یک نمونه از کاربرد کامپوزیت در صنعت است.
بسپار-با روندهای نوین کامپوزیت مانند چاپ سهبعدی، نانوفیبرها یا تقویتشده با گرافن، چه برنامهای برای توسعه دارید؟
خدابندهلو: هر کدام از زیرشرکتهای ما طرحهای توسعهای مخصوص خود را دارند. مجموعههای ما دائماً و بیوقفه خود را مجهز به تحقیقات و توسعه محصول میکنند. آنچه ما را متمایز میکند نوع تفکر ماست؛ ما به جای تمرکز صرف بر توسعه محصول، بر توسعه دانش خود تمرکز میکنیم. رسالت ما این است که خود را مجهز به آخرین دستاوردهای دانشی دنیا بدانیم. وقتی دانش را داشته باشیم میتوانیم آن را به هر خدمت یا محصولی تبدیل کنیم. بنابراین توسعه واقعی در ذهن و دانش ما اتفاق میافتد.
متن کامل این مقاله را در شماره 278 ماهنامه بسپار که در نیمه آذرماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است.
