گفت‌وگوی بسپار با داود خادمی، مدیرعامل آریانام: نبود آزمایشگاه مرجع در ایران یکی از چالش های مهم است

بسپار/ ایران پلیمر آریانام، یکی از آزمایشگاه‌های همکار استاندارد در صنایع پلیمری کشور است که مسیری متفاوت را آغاز کرده، مسیری که تنها به انجام آزمون محدود نمانده و امروز طراحی تجهیزات، توسعه دستورالعمل‌ها، مشارکت در تدوین استانداردهای ملی و بین‌المللی و آموزش تخصصی را نیز دربر می‌گیرد. این مجموعه با اتکا به دانش فنی، تربیت نیروی متخصص، پایبندی سختگیرانه به الزامات ISO/IEC 17025 و حضور مستمر در کمیته‌های فنی استاندارد، نقشی تعیین‌کننده در تضمین کیفیت محصولات پلیمری ایفا می‌کند. گفت‌وگوی پیش‌رو با آقای داود خادمی، مدیرعامل شرکت آریانام تصویری روشن از اهمیت و نحوه فعالیت آزمایشگاه‌های پلیمری ایران ارائه می‌دهد.

خادمی: مجموعه آریانام فعالیت خود را از سال ۱۳۸۲ آغاز کرد. از همان ابتدا اهدافی متناسب با نیازها، توانایی‌ها، امکانات و سایر عوامل تعریف شد که البته این اهداف در طول مسیر و با توجه به برنامه‌ها کاملتر شد، اما ساختار کلی، با توجه به شناخت ما از صنعت و سازمان ملی استاندارد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مشتریان شرکت، حفظ شد. خوشبختانه توانستیم در این حوزه فعالیت مؤثری داشته باشیم و به نقطه مطلوبی برسیم.

من معتقدم تمام بخش‌های صنعت باید رشد و توسعه متوازن داشته باشند. بنابراین همان‌طور که تولید توسعه می‌یابد، آزمایشگاه‌ها نیز باید ارتقا پیدا کنند.

از سال ۱۳۸۵، آزمایشگاه آریانام پس از دریافت گواهینامه تأیید صلاحیت، فعالیت خود را آغاز کرد و تاکنون خدمات گوناگونی ارائه داده‌ایم. تمرکز ما بیشتر بر صنایعی است که با پلیمرها مرتبط هستند. مانند صنایع شیمیایی  و پلیمری، بسته‌بندی، ساختمان، آب و فاضلاب، مهندسی پزشکی، برق و الکترونیک و خودرو. هر یک از این صنایع محصولاتی دارند که نیازمند آزمون هستند، و ما در این سال‌ها دامنه فعالیت خود را گسترش داده‌ایم . تا جایی که اکنون یکی از بزرگ‌ترین آزمایشگاه‌های فعال در صنعت پلیمری کشور هستیم.

در کنار خدمات آزمایشگاهی، با توجه به نیاز حوزه آموزش، واحد آموزش نیز راه‌اندازی شد. دوره‌های ویژه مدیران کنترل کیفیت، تولیدکنندگان، دانشجویان، دوره‌های مرتبط با استاندارد ISO/IEC 17025 و دوره‌های دیگر در این بخش ارائه می‌شود. علاوه بر آن، طراحی و ساخت تجهیزات آزمایشگاهی نیز در دستور کار قرار گرفت. زیرا ارزیابی کیفیت محصولات در صنعت و آزمایشگاه‌ها به تجهیزات مناسب و دقیق نیاز دارد. در واقع ما آریانام را در سه بخش آزمایشگاه، آموزش و طراحی تجهیزات توسعه دادیم و نیروی انسانی متخصص نیز تربیت کردیم.

بسپار- دلیل انتخاب عنوان «آزمایشگاه همکار استاندارد» برای این مجموعه چیست؟

در مورد عنوان «آزمایشگاه همکار استاندارد»، باید گفت سازمان ملی استاندارد برای ارائه خدمات آزمایشگاهی، این سیاست را دارد که بخشی از این خدمات را به آزمایشگاه‌های بخش خصوصی، دولتی و نیمه‌دولتی واگذار کند. این آزمایشگاه‌ها تحت نظارت سازمان ملی استاندارد فعالیت می‌کنند، به همین دلیل عنوان «آزمایشگاه همکار استاندارد» برای آن‌ها انتخاب شد. علاوه بر این، طی سال‌های اخیر مرکز ملی تأیید صلاحیت تلاش کرده است اعتبار بین‌المللی کسب کند تا نتایج آزمون‌های انجام‌شده در آزمایشگاه‌های دارای گواهی ISO/IEC 17025 در سطح جهانی معتبر باشد.

بسپار–گواهی و الزامات استاندارد ISO/IEC 17025 چه تغییری در ساختار فنی و مدیریتی آزمایشگاه شما ایجاد کرده و مهم‌ترین چالش‌های حفظ این اعتبار چیست؟

خادمی: همان‌طور که می‌دانید در حوزه تولید، استاندارد سری ISO 9000 یک استاندارد مدیریتی است و واحدهای تولیدی با استقرار آن، چالش‌های خود را بهتر مدیریت می‌کنند. برای آزمایشگاه‌ها نیز استاندارد مدیریتی مهم، ISO/IEC 17025 است. از سال ۱۳۷۸، سازمان ملی استاندارد اجرای این استاندارد را آغاز کرد و نیروهای خود را آموزش داد. من نیز در آن دوره حضور داشتم و با این استاندارد آشنا شدم.

از آن زمان تاکنون، استقرار این استاندارد بتدریج برای آزمایشگاه‌ها الزامی شده و باعث تقویت و توسعه آن‌ها شده است. یکی از پایه‌های مهم کنترل کیفیت—جدا از نیروی انسانی متخصص، فضای مناسب و دستورالعمل‌ها—تجهیزات آزمایشگاهی است که باید از دقت، صحت و تکرارپذیری مناسب برخوردار باشند. اگر این ویژگی‌ها وجود نداشته باشد، طبیعتاً نمی‌توان به نتایج اعتماد کرد. در مجموعه ما، تجهیزات به‌صورت مداوم بررسی می‌شوند تا خطای آن‌ها به حداقل برسد. توصیه من به سازندگان داخلی تجهیزات این است که کیفیت ساخت را افزایش دهند و الزامات استانداردها را دقیق رعایت کنند تا خطای اندازه‌گیری به حداقل برسد.

بسپار- طی سال‌های اخیر برخی استانداردهای آزمون پلیمری (ISO/ASTM) تغییراتی داشته‌اند. آریانام چگونه این تغییرات را رصد، تفسیر و در فرایندهای آزمون خود اعمال می‌کند؟

خادمی اشاره کردم، پیش‌تر در سازمان ملی استاندارد فعالیت می‌کردم و پس از آن نیز ارتباطم را با این سازمان حفظ کرده‌ام. اکنون نیز تقریباً هر روز در جلسات کمیته‌های فنی یا ملی استاندارد حضور داریم. با توجه به دامنه فعالیت آزمایشگاه و آزمون محصولات پلیمری، به جلسات تدوین استاندارد دعوت می‌شویم. مشارکت در تدوین استانداردهایی که در حوزه فعالیت آزمایشگاه قرار دارند برای ما بسیار مهم است.

بسپار- یکی از مشکلات رایج صنعت، اختلاف نتایج بین آزمایشگاه‌هاست. از دید شما منابع اصلی خطا کدام‌اند و آریانام برای کاهش «نشت نتایج» چه اقداماتی انجام داده است؟

خادمی: در استاندارد ISO/IEC 17025 موضوعاتی مانند آزمون‌های مهارت، آزمون‌های مقایسه‌ای، عدم‌قطعیت و… مطرح شده است. هیچ آزمایشگاهی نمی‌تواند ادعا کند نتیجه آزمون آن ۱۰۰ درصد درست است. اما آزمایشگاه‌ها با رعایت الزامات استاندارد، کالیبراسیون تجهیزات، آموزش کارکنان و انجام آزمون‌های مهارت و مقایسات بین‌آزمایشگاهی تلاش می‌کنند خطا را به حداقل برسانند.

از طرف دیگر، نبود آزمایشگاه مرجع در ایران یکی از چالش های مهم محسوب می شود. اگر مشتری به سازمان ملی استاندارد نسبت به نتایج یک آزمایشگاه اعتراض کند، باید مرجعی وجود داشته باشد که امکان مقایسه فراهم شود. در حال حاضر سازمان ملی استاندارد یا نتیجه را به آزمایشگاه دیگری ارسال می‌کند یا یک کارشناس رسمی برای ارزیابی و تکرار آزمون معرفی میکند. پیشنهاد می‌کنم سازمان ملی استاندارد برنامه‌ای برای این موضوع تدوین کند. شاید رتبه‌بندی آزمایشگاه‌ها یک راهکار مناسب باشد.

بسپار- آریانام در زمینه طراحی و ساخت تجهیزات آزمایشگاهی نیز فعال است. این تجربه چه تأثیری بر کیفیت خدمات شما داشته و آیا این تجهیزات در خود آزمایشگاه هم مورد استفاده قرار می‌گیرند؟

خادمی: ورود ما به ساخت تجهیزات آزمایشگاهی به نیاز صنایع پلیمری بازمی‌گردد. برای ارزیابی کیفیت محصولات، تجهیزات دقیق ضروری است. تا قبل از دهه ۷۰، تجهیزات عمدتاً وارداتی بودند. از دهه ۷۰ برخی شرکت‌های ایرانی تولید این تجهیزات را آغاز کردند و من نیز به این حوزه علاقه داشتم و فرصت آشنایی نزدیک با دستگاه‌ها برای بنده فراهم شد.

از طرف دیگر، هزینه بالای خرید تجهیزات خارجی و چالش‌های خدمات پس از فروش آن‌ها انگیزه بیشتری ایجاد کرد. سازندگان ایرانی طی این سال‌ها بسیار موفق عمل کرده‌اند. ما نیز تاکنون بیش از ۴۰ دستگاه مهم در این صنعت را طراحی و تولید کرده‌ایم و همواره در حال ارتقای آن‌ها هستیم. این دستگاه‌ها در آزمایشگاه خودمان نیز استفاده می‌شوند و در صورت بروز هرگونه مشکل، تیم فنی ما سریعاً آن را رفع و دستگاه را آماده سرویس‌دهی مجدد می‌کند.

بسپار- نقش آزمایشگاه در تصمیم‌سازی صنعتی اهمیت زیادی دارد. در شرایط بحرانی—مانند شکست محصول در بازار یا عدم تطابق فرمولاسیون—آریانام چگونه تحلیل دقیق و در عین حال سریع را انجام می‌دهد؟

(ادامه دارد …)

متن کامل این گفت و گو را در شماره 278 ماهنامه بسپار که در پایان آبان ماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.