اختصاصی بسپار/ گفت و گو با آرمین اکبری، مدیرعامل آذرخش صنعت پویاپارس: کاغذ سنگی، آیا محصولی کارآمد و دوستدار محیط زیست است؟
بسپار/ایران پلیمر “کاغذ سنگی” اگرچه نامی آشنا برای بسیاری از فعالان صنعت پلیمر است، اما هنوز برای بخش بزرگی از صنایع چاپ، بستهبندی و حتی مصرفکنندگان، محصولی ناشناخته محسوب میشود. محصولی بر پایه کربنات کلسیم و پلیمر که بدون نیاز به قطع درختان و مصرف گسترده آب تولید میشود و میتواند در بسیاری از کاربردها جایگزین کاغذهای سلولزی و گلاسه باشد.
آرمین اکبری مدیرعامل شرکت آذرخش صنعت پویا پارس در این گفتوگو، ضمن تشریح وضعیت صنعت کاغذ سنگی در ایران، از ظرفیتهای خالی بازار، اشتباهات رایج سرمایهگذاران، چالشهای فنی و چشمانداز توسعه این فناوری سخن میگوید.
اکبری: بنده فارغالتحصیل مهندسی کامپیوتر از دانشگاه شهید بهشتی هستم و حدود ۲۰ سال است که در حوزه واردات ماشینآلات اکستروژن صنایع پلاستیک فعالیت میکنم. نزدیک به پنج سال است که این فعالیتها در قالب شرکت آذرخش صنعت پویا پارس متمرکز شده است. در کنار تامین ماشینآلات ساخت چین، شامل خطوط تولید انواع کامپاند و مستربچ، ورقهای پلیمری، کاغذ سنگی، لوله، پروفیل و ماشینآلات بازیافت، بخش خدمات فنی را نیز به فعالیتهای مجموعه اضافه کردهایم.
در ادامه، وارد حوزه تولید کاغذ سنگی شدیم. حوزهای که به اعتقاد من، در این مقیاس و گستردگی، کمتر شرکتی در ایران به آن ورود کرده است. نگاه ما به کاغذ سنگی صرفاً تولید یک محصول نهایی نیست، بلکه آن را ماده اولیهای برای صنایع مختلف، از جمله چاپ و بستهبندی، میدانیم. به همین دلیل، توسعه کاربردهای آن از طریق همکاری با صنایع مختلف را در دستور کار قرار دادهایم.
طی این سالها بیش از ۶۰۰ خط اکستروژن را در داخل کشور و کشورهای منطقه وارد، نصب و راهاندازی کردهایم. در حوزه کاغذ سنگی نیز در راهاندازی چندین کارخانه در ایران و عراق نقش داشتهایم. گاهی با رفع نواقص خطوط، گاهی با ارائه فرمولاسیون و در مواردی با تامین تجهیزات و قطعات.
در حال حاضر، ۱۴ کارخانه تولید کاغذ سنگی در کشور فعال هستند. ظرفیت بیشتر این واحدها حدود سه هزار تن در سال است و تنها یک یا دو مجموعه ظرفیتهای بالاتری دارند. در مجموع، ظرفیت تولید کاغذ سنگی در ایران حدود ۴۰ هزار تن در سال برآورد میشود که همچنان رقم بالایی نیست.
بسپار- هزینه تمامشده کاغذ سنگی در مقایسه با کاغذ سلولزی چقدر است؟ اگر این محصول از نظر اقتصادی مزیت دارد، چرا هنوز سهم قابل توجهی از بازار را در اختیار نگرفته است؟
اکبری: هزینه تولید کاغذ سنگی در محدوده ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان قرار دارد و با احتساب هزینههای سربار، به حدود ۱۲۰ هزار تومان میرسد. قیمت فروش بسته به نوع محصول متغیر است. در مقابل، قیمت کاغذهای سلولزی معمولاً بین ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار تومان است و در کاربردهای تخصصیتر حتی به بیش از ۲۰۰ هزار تومان هم میرسد. البته دانسیته محصول در تعیین قیمت نقش مهمی دارد.
با وجود این مزیت اقتصادی، یکی از دلایل اصلی سهم پایین کاغذ سنگی در بازار، نبود شناخت کافی نسبت به آن است. هنوز بسیاری از مصرفکنندگان و حتی فعالان صنایع پاییندستی، اطلاعات دقیقی از ویژگیها، مشخصات فنی و مزایای این محصول ندارند. به همین دلیل، عملاً بخش مهمی از معرفی و ترویج این محصول بر عهده ما بوده است. همکاریهای متعددی با شرکتهای مختلف داشتهایم و تولیدات بستهبندی آنها را روی کاغذ سنگی چاپ کردهایم.
در ابتدای فعالیت، خود ما نیز تصور میکردیم وقتی از کاغذ صحبت میشود، منظور کاغذ تحریر است. در حالی که کاغذ تحریر آخرین کاربرد کاغذ سنگی محسوب میشود. بازار اصلی این محصول صنعت چاپ و بستهبندی است و در بسیاری از کاربردها، هم از نظر کیفیت و هم از نظر اقتصادی، عملکرد بهتری نسبت به کاغذ گلاسه دارد.
بسپار- با توجه به اینکه حدود ۳۰ درصد ترکیب این محصول را پلیمر تشکیل میدهد، آیا میتوان آن را محصولی سبز دانست؟ برای مدیریت پسماند آن چه تمهیداتی در نظر گرفته شده است؟
اکبری: اگر تنها به وجود ۳۰ درصد پلیمر در ساختار این محصول نگاه کنیم، ممکن است این تصور به وجود بیاید که کاغذ سلولزی گزینه سبزتری است. اما باید کل چرخه تولید را در نظر گرفت. کاغذ سلولزی از همان مرحله نخست، یعنی قطع درختان، اثرات زیستمحیطی خود را آغاز میکند. علاوه بر آن، مصرف بالای آب، تولید پساب و نیاز بیشتر به انرژی نیز از جمله چالشهای آن است.
برای نمونه، تولید یک تن کاغذ سلولزی حدود چهار برابر بیشتر از یک تن کاغذ سنگی انرژی مصرف میکند. این موضوع در کشوری کمآب مانند ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند. از سوی دیگر، کاغذ سنگی قابلیت بازیافت بالایی دارد و میتوان آن را بارها وارد چرخه تولید کرد. ساختار سهلایه این محصول امکان استفاده از مواد بازیافتی را در لایه میانی فراهم میکند و ضایعات حاصل از تولید نیز به چرخه بازگردانده میشوند.
عامل دیگر، فرمولاسیون محصول است که به تسریع فرآیند تخریبپذیری آن کمک میکند. علاوه بر این، طول عمر بیشتر کاغذ سنگی نیز از دیگر مزایای آن به شمار میرود. به همین دلیل، در کاربردهایی با مصرف بالا، مانند پوشههای مورد استفاده در دستگاه قضایی، محصولی کارآمد و مقرونبهصرفه محسوب میشود.
بسپار– آیا استفاده از کاغذ سنگی در چاپخانههای موجود کشور بدون تغییرات اساسی امکانپذیر است؟ میزان ضایعات آن چقدر است؟
اکبری: این محصول با تغییرات بسیار محدود و آموزش اولیه اپراتورها، روی ماشینآلات موجود قابل استفاده است و نیازی به افزودن تجهیزات جدید به خطوط چاپ وجود ندارد. البته، مانند هر محصول دیگری، شناخت برخی نکات اجرایی و تنظیم درصد برخی مواد مصرفی ضروری است.
یکی از ویژگیهای مهم کاغذ سنگی، کاهش مصرف مرکب است. به دلیل ساختار سطحی این محصول، مصرف مرکب حدود ۴۰ درصد کمتر از کاغذهای متداول است. همین موضوع از منظر زیستمحیطی نیز اهمیت دارد، زیرا مصرف کمتر مرکب به معنای استفاده کمتر از مواد شیمیایی و باقیماندن آلایندههای کمتر در فرآیند بازیافت خواهد بود.
بسپار- بزرگترین اشتباه یا شکست اقتصادی که در پروژههای کاغذ سنگی ایران مشاهده کردهاید، چه بوده است؟
اکبری: همانطور که شناخت بازار نسبت به خود کاغذ سنگی محدود است، آگاهی از فناوری و ماشینآلات این صنعت نیز چندان گسترده نیست. نبود دانش فنی مناسب، مهمترین عاملی است که میتواند باعث شکست پروژهها شود. این مسئله هم در انتخاب ماشینآلات و هم در فرمولاسیون خود را نشان میدهد.
ماشینآلاتی که ما پیشنهاد میکنیم، متناسب با نیاز بازار کشور و ابعاد مختلف تولید طراحی شدهاند. اگر اطلاعرسانی بیشتری درباره این صنعت صورت بگیرد، افراد بیشتری به سمت سرمایهگذاری در آن جذب خواهند شد. طبیعی است که بازگشت اقتصادی مناسب، نخستین انگیزه هر سرمایهگذار است و در ادامه، نیازهای بازار و مسائل اجتماعی نیز اهمیت پیدا میکنند.
از نظر اقتصادی، این صنعت جزو پروژههای سودآور محسوب میشود و بازگشت سرمایه در آن معمولاً بین دو تا دو ونیم سال است.
در حال حاضر، مصرف سالانه کاغذ در کشور حدود دو میلیون تن است. از این میزان، نزدیک به یکونیم میلیون تن در داخل تولید میشود و حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تن مربوط به واردات کاغذ، مقوا و مواد مرتبط است. همچنین سالانه بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تن کاغذ تحریر وارد کشور میشود.
وابستگی اصلی کشور در حوزه کاغذ تحریر است. برآورد ما نشان میدهد که در مرحله نخست، حدود ۲۰۰ هزار تن از این بازار قابلیت جایگزینی با کاغذ سنگی را دارد؛ یعنی نزدیک به ۱۵ درصد بازار. حتی با توجه به شرایط فعلی، بازار توان جذب تا ۳۰۰ هزار تن تولید را نیز دارد. این در حالی است که ظرفیت فعلی کل کشور تنها حدود ۴۰ هزار تن است و همین فاصله، جذابیت سرمایهگذاری در این حوزه را نشان میدهد.
(ادامه دارد …)
متن این گفت و گو را در شماره 285 ماهنامه بسپار که در نیمه تیرماه 1405 منتشر شده است، می خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است.
