اختصاصی بسپار/آینده بازیافت شیمیایی پلاستیک بیشتر از فناوری، به قوانین بستگی دارد

گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر در سال‌های اخیر، بازیافت شیمیایی به یکی از مهم‌ترین گزینه‌ها برای مدیریت پسماندهای پلاستیکی تبدیل شده است؛ به‌ویژه برای پسماندهایی که به دلیل آلودگی یا ترکیب چند نوع بسپار، امکان بازیافت مکانیکی آن‌ها وجود ندارد. با این حال، کارشناسان معتقدند چالش اصلی توسعه این فناوری دیگر صرفا به بازده فرایند یا کیفیت محصول محدود نمی‌شود، بلکه نحوه طبقه‌بندی قانونی واحدهای بازیافت شیمیایی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده این صنعت داشته باشد.
به گفته تحلیلگران، بسیاری از پروژه‌های بازیافت شیمیایی پس از عبور از مرحله آزمایشگاهی، بیش از آنکه با مسائل فنی روبه‌رو باشند، با پرسش‌های حقوقی و مقرراتی مواجه می‌شوند؛ اینکه آیا این واحدها باید به‌عنوان واحد تولیدی شناخته شوند یا تاسیسات مدیریت پسماند.

یک تصمیم حقوقی با پیامدهای اقتصادی
این تفاوت در ظاهر ساده، پیامدهای گسترده‌ای برای سرمایه‌گذاران و توسعه‌دهندگان پروژه‌ها دارد.
اگر یک واحد بازیافت شیمیایی به‌عنوان کارخانه تولیدی طبقه‌بندی شود، معمولا روند دریافت مجوزها، جانمایی، تامین مالی و بهره‌برداری آسان‌تر خواهد بود. اما اگر همان واحد در رده تاسیسات مدیریت پسماند یا حتی زباله‌سوزها قرار گیرد، باید الزامات سخت‌گیرانه‌تری را در زمینه کنترل آلاینده‌ها، ارزیابی‌های زیست‌محیطی و اخذ مجوزهای مختلف رعایت کند؛ موضوعی که می‌تواند هزینه اجرای پروژه و زمان بهره‌برداری را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد.
به همین دلیل، بسیاری از فعالان صنعت معتقدند سودآوری پروژه‌های بازیافت شیمیایی تنها به کارکرد راکتورها یا بازده تبدیل وابسته نیست، بلکه قوانین نیز به همان اندازه بر موفقیت آن‌ها اثر می‌گذارند.

چرا صنعت بر عنوان «کارخانه تولیدی» تاکید دارد؟
شرکت‌های فعال در این حوزه استدلال می‌کنند که فناوری‌های بازیافت شیمیایی، پسماند را صرفا دفع نمی‌کنند، بلکه آن را به مواد اولیه جدید تبدیل می‌کنند و بنابراین باید بخشی از زنجیره تولید صنایع شیمیایی محسوب شوند.
در این فناوری‌ها، پلاستیک‌های مصرف‌شده از طریق فرایندهایی مانند تَف‌کافت، گازی‌سازی، وابسپارش یا حل‌ شیمیایی به مولکول‌های کوچک‌تر یا خوراک‌های هیدروکربنی تبدیل می‌شوند. محصولات حاصل می‌تواند شامل روغن تَف‌کافت، تکپارها، واکس‌های صنعتی یا سایر مواد واسطه باشد که دوباره در پالایشگاه‌ها، واحدهای پتروشیمی یا تولید بسپارها مورد استفاده قرار می‌گیرند.
بر همین اساس، برخی ایالت‌های آمریکا از جمله تگزاس، واحدهای بازیافت شیمیایی را در قوانین خود به‌عنوان واحدهای تولیدی تعریف کرده‌اند؛ تصمیمی که مسیر سرمایه‌گذاری و احداث این واحدها را آسان‌تر کرده است.

مخالفان چه می‌گویند؟
در مقابل، منتقدان معتقدند صرف تبدیل پسماند به مواد شیمیایی برای تغییر ماهیت این واحدها کافی نیست.
به گفته آن‌ها، بسیاری از واحدهای بازیافت شیمیایی همچنان با پسماندهای مختلط کار می‌کنند، بخشی از مواد را به سوخت تبدیل می‌کنند و در فرایند خود از مشعل‌ها یا تجهیزات گرمایی استفاده می‌کنند که می‌تواند نگرانی‌هایی درباره انتشار آلاینده‌ها ایجاد کند.
از دید این گروه، اگر خروجی یک واحد بیشتر به تولید سوخت منجر شود تا تولید مواد اولیه مورد استفاده در ساخت پلاستیک‌های جدید، دشوار است بتوان آن را بخشی از اقتصاد چرخشی دانست.
همین اختلاف نظر باعث شده تعریف حقوقی بازیافت شیمیایی به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز میان صنعت، قانون‌گذاران و سازمان‌های محیط‌زیستی تبدیل شود.

اختلاف میان ایالت‌ها و دولت فدرال آمریکا
در آمریکا نیز رویکرد واحدی در این زمینه وجود ندارد.
در حالی که تعداد زیادی از ایالت‌ها بازیافت شیمیایی را فعالیتی تولیدی می‌دانند، مقررات فدرال هم‌چنان در حال بازنگری است. کارگزار حفاظت محیط‌زیست آمریکا (EPA) در سال ۲۰۲۶ اعلام کرد در حال بررسی تغییر مقررات مربوط به واحدهای تَف‌کافت است تا مشخص شود این تاسیسات باید تحت چه چارچوب قانونی فعالیت کنند.
این تصمیم می‌تواند بر نوع مجوزهای زیست‌محیطی، الزامات کنترل انتشار آلاینده‌ها و هزینه اجرای پروژه‌های جدید تاثیر مستقیم بگذارد.

آینده بازیافت شیمیایی تنها به فناوری وابسته نیست
کارشناسان معتقدند توسعه بازیافت شیمیایی تنها با ساخت راکتورهای پیشرفته یا افزایش بازده فرایند محقق نخواهد شد. شرکت‌ها باید بتوانند نشان دهند که کنترل موثری بر آلاینده‌ها، مدیریت پسماندهای باقی‌مانده، کیفیت محصولات خروجی و انتشار گازها دارند تا جایگاه این فناوری به‌عنوان بخشی از صنعت تولید مواد اولیه تثبیت شود.
به اعتقاد تحلیلگران، آینده بازیافت شیمیایی بیش از هر زمان دیگری در نقطه تلاقی فناوری، اقتصاد و قانون قرار گرفته است؛ جایی که تصمیم قانون‌گذاران درباره نحوه طبقه‌بندی این واحدها، می‌تواند به اندازه نوآوری‌های فنی، مسیر توسعه این صنعت را در سال‌های آینده تعیین کند.