اختصاصی بسپار/ منسوجات هوشمند از لباس فراتر میروند؛ آنها چهره مد و کارایی را هم دگرگون میکنند
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ایران پلیمر پیشرفت سریع حسگرها و مواد بسپاری در حال تغییر ماهیت منسوجات است. پارچههایی که زمانی تنها نقشی منفعل داشتند، اکنون میتوانند حرکت و شرایط بدن را پایش کنند، به محیط واکنش نشان دهند، نور تولید کنند و حتی شکل خود را تغییر دهند. این فناوری از پوشاک ورزشی و تجهیزات ایمنی تا پزشکی و خودرو کاربرد پیدا کرده و بازار آن نیز با سرعت قابلتوجهی در حال رشد است.
بازار ۵.۵ میلیارد دلاری در افق ۲۰۳۰
برآورد MarketsandMarkets نشان میدهد ارزش بازار جهانی منسوجات هوشمند از ۲.۴۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به حدود ۵.۵۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ خواهد رسید؛ رشدی سالانه معادل ۱۸.۲ درصد.
افزایش استفاده از فناوریهای پوشیدنی، توجه بیشتر به پایش سلامت و تقاضا برای لباسهای واکنشدار و سازگار با محیط از عوامل اصلی این رشد هستند. حوزههایی مانند پزشکی، ورزش، تجهیزات حفاظتی و مد نیز به بازارهای مهم این فناوری تبدیل شدهاند.
وقتی خود پارچه به مدار الکترونیکی تبدیل میشود
یکی از پیشرفتهای مهم این حوزه حاصل همکاری Covestro با FILK Freiberg Institute و OUT e.V. در آلمان است. پژوهشگران با ترکیب تعلیقههای پلییورتان آبپایه Impranil با نانولولههای کربنی، مادهای رسانا و در عین حال انعطافپذیر ساختهاند که امکان قرار دادن تجهیزات الکترونیکی مستقیما روی پارچه را فراهم میکند.
به این ترتیب، بهجای سیمکشی متداول میتوان حسگرها و LEDها را در نقاط مختلف پارچه قرار داد و سطح منسوج را به بستری برای انتقال جریان و اطلاعات تبدیل کرد.
یکی از کاربردهای جالب این فناوری، لباس مخصوص نوزادان مبتلا به زردی است. در این طرح، LEDها و حسگرها در لباس قرار میگیرند تا نوردرمانی و پایش درمان همزمان انجام شود؛ فناوریای که در آینده میتواند امکان انجام بخشی از درمان خارج از بیمارستان را نیز فراهم کند.
کاپشن دوچرخهسواری که خودش میدرخشد
نمونه دیگری از ترکیب بسپار و پوشاک هوشمند، محصول شرکت XTRA Dynamics است. این شرکت با استفاده از فیلم TPU انعطافپذیر Platilon شرکت Covestro، یک کاپشن دوچرخهسواری نورانی توسعه داده است.
منبع نور X-TENSE بهکاررفته در این لباس بسیار نازک، مقاوم و قابل شستوشو است و میتواند همراه پارچه تا حدود ۲۰ درصد کشیده شود. هدف اصلی این فناوری افزایش دید دوچرخهسوار و در نتیجه ایمنی بیشتر در محیطهای کمنور است.
پارچهای که مثل کلید روشن و خاموش میشود
پژوهشگران دانشگاه Harvard نیز مسیر متفاوتی را دنبال کردهاند. آنها پارچههای بافتنی ساختهاند که میتوانند میان چند حالت پایدار تغییر شکل دهند؛ به بیان ساده، پارچه با وارد شدن نیرو ناگهان از یک شکل به شکل دیگر تغییر میکند.
با اضافهکردن نخهای رسانا، این ویژگی به یک کارکرد الکترونیکی تبدیل شده است. در یکی از نمونهها، تغییر شکل پارچه یک LED را روشن یا خاموش میکند. نمونه دیگری روی زانو یا آرنج قرار میگیرد و میتواند حرکت بدن را ثبت و برای شمارش قدمها استفاده کند. پژوهشگران حتی یک آباژور پارچهای ساختهاند که با تغییر شکل بخشهای مختلف آن، رنگ نور تغییر میکند.
چالش بعدی؛ شستوشو، انرژی و بازیافت
با وجود این پیشرفتها، منسوجات هوشمند هنوز برای ورود گسترده به بازار با موانعی روبهرو هستند. دوام در برابر شستوشو، تامین انرژی بدون افزایش وزن و حجم لباس، هزینه تولید، حفاظت از دادههای شخصی و بازیافت محصولاتی که منسوج و قطعات الکترونیکی را با هم ترکیب میکنند از مهمترین چالشها هستند.
با این حال، روند توسعه نشان میدهد مفهوم «لباس» در حال تغییر است. نسل آینده منسوجات قرار نیست فقط پوشیده شود؛ این مواد میتوانند حس کنند، واکنش نشان دهند، ارتباط برقرار کنند و حتی شکل خود را تغییر دهند؛ قابلیتی که مرز میان صنعت نساجی، بسپار و الکترونیک را هر روز کمرنگتر میکند./ Robert Grace
