جدیدترین گزارش OECD: افت عملکرد تحصیلی دانشآموزان در دنیا
بسپار/ ایران پلیمر نتایج جدید آزمون PISA 2025 سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) از ادامه افت عملکرد دانشآموزان ۱۵ساله در بسیاری از نظامهای آموزشی جهان خبر میدهد.
بر اساس دادههای OECD، در روند دهساله ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵، میانگین عملکرد کشورهای OECD در خواندن ۲۷ امتیاز، ریاضی ۲۴ امتیاز و علوم ۷ امتیاز کاهش یافته است. در فاصله ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ نیز عملکرد در خواندن ۱۴ امتیاز و در ریاضی ۹ امتیاز افت کرده، در حالی که تغییر سهامتیازی علوم از نظر آماری معنادار نبوده است.
اما OECD این روند را به یک عامل واحد نسبت نمیدهد. در گزارش PISA 2025 چند عامل در ارتباط با این تغییرات بررسی شده است:
هوش مصنوعی: OECD گزارش میکند که در برخی وظایف، استفادهکنندگان متوسط از هوش مصنوعی، یعنی کسانی که از آن حدود یک بار در ماه تا دو بار در هفته استفاده میکنند، عملکرد بالاتری از کاربران بسیار محدود یا بسیار پرتکرار داشتهاند. در برخی وظایف نیز دانشآموزانی که اصلاً از هوش مصنوعی استفاده نمیکردند، عملکرد بالاتری از کاربران داشتهاند. اما OECD صراحتاً هشدار میدهد که این روابط اثر منفی هوش مصنوعی را اثبات نمیکنند. زیرا ممکن است ترکیبی از نوع دانشآموز و نحوه استفاده او از ابزار باشد.
منابع و آمادگی مدارس: OECD فقط تعداد تجهیزات را بررسی نکرده، بلکه توانایی مدارس برای استفاده مؤثر از فناوری در آموزش را نیز سنجیده است. کمبود منابع دیجیتال با عملکرد پایینتر در علوم همراه بوده، هرچند بخش مهمی از این رابطه با تفاوتهای اجتماعی ـ اقتصادی توضیح داده میشود. همچنین دسترسی بیشتر به رایانه بهتنهایی تضمینکننده عملکرد بهتر نیست. نحوه استفاده آموزشی از منابع اهمیت دارد.
کاهش انگیزه و مشارکت: در بسیاری از کشورها، میزان تلاش گزارششده دانشآموزان برای آزمون و برخی شاخصهای مشارکت و کنجکاوی نسبت به سالهای قبل کاهش یافته است.
تغییر عادتهای مطالعه: مطالعه کتابهای داستانی و متنهای طولانی کاهش یافته و بخش بیشتری از فعالیت خواندن به محیطهای دیجیتال منتقل شده است. موضوعی که با تفاوتهایی در عملکرد خواندن همراه بوده است.
حواسپرتی دیجیتال: استفاده از تلفن همراه و سایر ابزارهای دیجیتال در کلاس میتواند موجب حواسپرتی شود. OECD در بیش از دوسوم نظامهای آموزشی دارای داده، رابطه میان حواسپرتی دیجیتال و عملکرد پایینتر علوم را گزارش کرده است.
غیبت از مدرسه: سهم دانشآموزانی که غیبت یا دیررسیدن به مدرسه را گزارش کردهاند افزایش یافته و غیبت بیشتر با عملکرد پایینتر علوم همراه بوده است؛ هرچند OECD رابطه علّی قطعی میان این دو را اثبات نمیکند.
پیامدهای همهگیری کرونا: تعطیلی مدارس، دشواری آموزش از راه دور و کاهش تعامل دانشآموزان با معلم و مدرسه از عوامل مهم دوره همهگیری بودهاند، اما OECD تأکید میکند که افت عملکرد در برخی کشورها پیش از کرونا نیز آغاز شده بود.
نابرابری اجتماعی ـ اقتصادی: در کشورهای OECD، دانشآموزان یکچهارم بالای توزیع اجتماعی ـ اقتصادی بهطور متوسط ۸۵ امتیاز بیشتر در علوم، ۷۷ امتیاز بیشتر در خواندن و ۸۳ امتیاز بیشتر در ریاضی از دانشآموزان یکچهارم پایین کسب کردهاند.
در عین حال، مسیر کشورها یکسان نیست. برای نمونه، در روند دهساله علوم، کامبوج +۷۲ و ترکیه +۶۲ امتیاز ثبت کردهاند، در حالی که کشورهایی مانند ایسلند، نروژ، اسلوونی و فنلاند کاهش قابلتوجه داشتهاند.
OECD تأکید میکند که این عوامل را نباید علتهای قطعی و مستقل افت عملکرد دانست. بلکه تغییرات مشاهدهشده حاصل مجموعهای از عوامل مرتبط با دانشآموز، مدرسه، نظام آموزشی و محیط اجتماعی است.
منبع: OECD، PISA 2025 Results, Volume I
