اختصاصی بسپار/ گفت و گو با دکتر مهدی نکومنش، رییس هیات مدیره انجمن علوم و مهندسی پلیمر: ISPST می‌تواند محور همکاری‌های منطقه‌ای پلیمر شود
بسپار/ ایران پلیمر سمینار بین‌المللی علوم و فناوری پلیمر ایران (ISPST) طی سال‌های برگزاری خود، یکی از بسترهای مهم برای ارائه دستاوردهای علمی پژوهشگران ایرانی و ایجاد ارتباط میان جامعه دانشگاهی و صنعت پلیمر بوده است. با این حال، تداوم و تعمیق این ارتباط و تبدیل ظرفیت‌های علمی به دانش فنی و فناوری، همچنان از مسائل مهم این حوزه به شمار می‌رود. دکتر مهدی نکومنش، رئیس انجمن علوم و مهندسی پلیمر ایران، در گفت‌وگو با «بسپار» درباره مأموریت انجمن در برگزاری ISPST، میزان اثرگذاری این کنفرانس بر مسائل صنعت، برنامه‌های انجمن برای تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، بین‌المللی شدن کنفرانس، تدوین نقشه راه پژوهش و فناوری پلیمر و همچنین نقش علوم انسانی در حل چالش‌های صنعت پلیمر توضیح داد.
این سمینار به صورت ترکیبی از حضوری و آنلاین از 26 تا 28 آبان ماه جاری در دانشگاه صنعتی امیرکبیر برگزار می شود.
بسپار- انجمن علوم و مهندسی پلیمر ایران، به‌عنوان متولی برگزاری ISPST، چه مأموریتی فراتر از گردهم آوردن پژوهشگران برای این رویداد تعریف کرده است؟ آیا شاخص مشخصی برای سنجش تأثیر کنفرانس بر توسعه فناوری‌های پلیمری، حل مسائل صنعت و شکل‌گیری همکاری‌های پژوهشی پایدار وجود دارد؟
نکومنش: اولین و اصلی‌ترین هدف انجمن از برگزاری کنفرانس، پیشرفت علم پلیمر است. این انجمن فرصتی به دست می دهد تا میزان پیشرفت در علم مهندسی پلیمر در ایران را در عرصه بین‌المللی و جهانی انعکاس دهیم. سمینار علوم و تکنولوژی پلیمر هر دو سال یک‌بار برگزار می‌شود و رسالت اصلی آن نشان دادن دستاوردهای علم پلیمر در عرصه بین‌المللی است. این موضوع از طریق چند کانال رخ می‌دهد؛ در ابتدا ما یافته‌های علمی خود را با همکاران خود از سایر دانشگاه‌ها و استان‌های کشور و همچنین دانشمندان سایر کشورها که در کنفرانس حضور دارند به اشتراک می‌گذاریم و مشارکت می‌کنیم و بعد به بحث و تبادل نظر علمی می‌پردازیم. در نهایت هدف ما ارتقاء جایگاه علمی دانشگاه و علم پلیمر است. برگزاری این گونه کنفرانس‌ها برای ارتقاء جایگاه علمی پلیمر از اهمیت قابل توجهی برخوردار است و در درجه بعدی منجر به آموزش و تربیت دانشجویان و پژوهشگران در یک محیط بین‌المللی می‌شود؛ به طوری که در این کنفرانس به دانشجویان کارشناسی ارشد یا دکتری فرصت داده می‌شود تا یافته‌های خود را ارائه دهند و به بحث و تبادل نظر بگذارند. به طور کلی اهداف ISPST اهداف گسترده‌ای است و در صددیم تا این اهداف محقق شوند و از آن‌ها پاسداری و نگهداری کنیم. انجمن در تلاش است هر ساله این وظایف و اهداف را به نحو سازنده‌تر و بهتری محقق سازد و کنفرانس هر چه موفق‌تر برگزار شود.
شاخص مشخصی برای سنجش تأثیر کنفرانس بر توسعه فناوری‌های پلیمری هنوز تعریف نشده اما در حال شکل‌گیری ارزیابی‌های مشخص و قابل استنادی هستیم. اصولاً صنایع بالادستی پتروشیمی پلیمری هنوز به این بلوغ نرسیدند که برای توسعه فناوری‌های خود در این کنفرانس‌ها به دنبال راه‌حل باشند اما ما در قسمت‌های پایین دست صنایع پلیمری شاهد این موضوع هستیم. اهمیت این موضوع به اندازه‌ای است که در هر دوره برگزاری ISPST شامل پررنگ‌تر شدن نقش این موضوع هستیم؛ نشانه اثبات آن نیز این است که بهترین مقاله توسط صنایع پایین دستی ارائه می‌شود. برای مثال در این دوره برگزاری کنفرانس، صنعت دیگری از صنایع پایین دستی ارزیابی بهترین مقاله دانشجویی که مشکل این حوزه را مرتفع کرده را بر عهده گرفته است. این تعامل‌ها نشان می‌دهد که یخ ارتباط بین سمینارها و صاحبان صنایع که تمایل به حل مشکلات خود از طریق کانال‌های علمی دارند، در حال آب شدن است که این امر بسیار قابل توجه و امیدوارکننده است. امیدوارم صنایع بالادستی نیز به این بلوغ برسند. ما نیز در همکاری با آن‌ها باید نقش تشویقی خود را ایفا کند و ارزیابی‌ها را نیز دقیق‌تر پیش ببرد. از سویی دیگر بررسی‌های عمیق‌تر و کمک بیشتر به برگزارکنندگان سمینار کمک می‌کند بتوانیم ارزیابی‌ها را به صورت شفاف‌تری اجرا کنیم و در نهایت بتوانیم به نتایج ملموس مورد نیاز صنعت نزدیک شویم.
بسپار- شما پیش‌تر در گفت‌وگوهایی که با بسپار داشتید، به این نکته اشاره کرده‌اید که با وجود گسترش تحقیقات دانشگاهی، ارتباط صنعت با دانشگاه لزوماً به تولید دانش فنی و زایش فناوری در کشور منجر نشده است. انجمن برای تغییر این وضعیت چه برنامه‌های عملیاتی دارد؟ خصوصاً در استفاده از بستر ISPST.
نکومنش: متاسفانه ما در این قسمت هنوز موفق نبودیم و قطعاً در برنامه‌های آینده نزدیک شبکه‌سازی و همکاری‌های علمی در سطح دانشگاه‌های کشور را گسترش خواهیم داد که این موضوع نیز در حیطه اهداف و کارکردهای انجمن ISPST و همپا است. انجمن نیز خود را مسئول این موضوع می‌داند اما به صورت کلی، تمام هدف ما رفع مسائل صنعت نیست و فقط یکی از اهداف ما به شمار می‌آید.
ماموریت ما به صورت ویژه افزایش دانش پلیمری کشور است البته این نکته باید در خدمت به اجتماع تعریف شود. انجمن برای تغییر وضع کنونی و ارتباط عمیق‌تر صنعت و دانشگاه حرکات عمقی را در نظر دارد که اتفاقاً باید استفاده از بستر ISPST باشد اما نه برای دوره پیش رو. ما اکنون در حال ایجاد بسترهای لازم برای این موضوع هستیم که یکی از مراحل آن این است که باید تمام دانشمندان پلیمری کشور را در چارچوب یک هدف مشخص برای پژوهش و فناوری کشور شکل بدهیم. در مرحله بعدی نیز لازم است در استفاده از ISPST تجدید نظر کنیم؛ اکنون دانشمندان پلیمری کشور را در بخش علوم و مهندسی پلیمر، مهندسی شیمی و حتی بخش مواد، مکانیک و فیزیک را گرد هم آورده‌ایم اما به هیچ وجه کافی نیست و باید فعالان و دانشگاهیان علوم انسانی که در پلیمر فعالیت دارند را شناسایی کنیم و به حضور در ISPST ملزم کنیم؛ به طوری که بخشی در این کنفرانس ایجاد کنیم تا همکاران ما در بخش علوم انسانی و مدیریتی صنایع پلیمر مانند آینده‌پژوهی، تحلیل بازار، تعاملات بین‌المللی، مواجهه با بحران‌ها و مسائل حقوقی و … حضور داشته باشند.
گفتنی است ما همکاران علوم انسانی چندانی سراغ نداریم که به صورت تخصصی در پلیمر فعالیت کنند اما باید مشوق باشیم تا بعضی از متخصصان به این زمینه‌ها روی آورند و یافته‌های خود را در ISPST مانند مهندسان و دانشمندان پلیمر و همچون بحث‌های فنی و علمی به اشتراک بگذارند. در حال حاضر بسیاری از مشکلات صنعت به این قبیل از چالش‌ها و کمبودها بر می‌گردد. یکی از دلایل اصلی که دانشگاه نتوانسته ارتباط خوبی با صنعت بگیرد به دلیل مشکل مدیریتی موجود است و باید علم مدیریت به طور مستقیم حضور داشته باشد. در دوره‌های قبل شاید متوجه کمبود چنین ظرفیتی نبودیم اما امیدواریم که با کمک همکاران در سمینارهای بعدی این جهت‌دهی محقق شود و شاهد حضور علمی و سازنده علوم انسانی در صنعت باشیم.
بسپار- در این دوره تقویت بین‌المللی شدن ISPST در دستور کار بود. چه موفقیت‌ها و ناکامی‌هایی با توجه به شرایط جغرافیایی و سیاسی کشور حاصل شد؟ با توجه به آنکه به نظر می‌رسد، محدودیت‌های همکاری‌های علمی بین‌المللی را شاهد باشیم، چه برنامه‌هایی برای جذب پژوهشگران برجسته خارجی، توسعه همکاری‌های مشترک و افزایش دیده‌شدن دستاوردهای محققان ایرانی در سطح جهانی دارید؟
نکومنش: کنفرانس ISPST در سبقه بین‌المللی خود با افت و خیزهای متعدد همراه بوده برای مثال اولین دوره بین‌المللی واقعی که در واقع سومین دوره محسوب می‌شد و سال ۱۹۹۴ در شیراز برگزار شد، دانشمندان مشهور پلیمری متعددی از کشورهای کانادا، آمریکا، انگلیس، فرانسه، سوئد، استرالیا، چین و چند کشور دیگر حضور داشتند و از نظر بین‌المللی بسیار سمینار موفق و خاطره‌انگیزی بود. با برگزاری این سمینار گام اول صنعت پلیمر ایران در مسیر بین‌المللی شدن محکم و قوی برداشته شد. اما متاسفانه پس از آن ما با چالش‌های متعدد روبرو شدیم و وضعیت‌های متعددی را در صنعت تجربه کردیم. در ISPST یازدهم در سال ۲۰۱۴ که در پژوهشگاه پلیمر برگزار شد، روزی که مختص به پلی اولفین بود ۴ دانشمند مطرح پلی اولفین دنیا همزمان حضور داشتند.
دو سال بعد یعنی در ISPST ۲0۱۶ که در دانشگاه آزاد برپا شد شاهد افت چشمگیر این کنفرانس بودیم؛ چراکه میزبانی بسیار ضعیف بود و انجمن هم چندان در بهبود اوضاع اقدامی نمی‌توانست انجام دهد. پس از آن دوره ترتیبی دادیم تا نقش ما در برگزاری بی‌اثر نباشد و بتوانیم به صورت تعاملی کنفرانس را برگزار کنیم؛ چراکه سمینار بین‌المللی است و باید با کیفیت مطلوب برگزار شود.
در برگزاری سمینار هفدهم یا همان ISPST ۲۰۲۶ که پیش رو داریم، به دلیل مسائل سیاسی کنونی کشور طبیعتاً با شرایط بسیار سختی روبرو هستیم. بر خلاف اینکه چندین همکار بین‌المللی ما از کشورهای دیگر قول حضور در کنفرانس را داده بودند اما اکنون اعلام کردند که به دلیل شرایط نمی‌توانند حضور داشته باشند.
در حال حاضر برای اولین بار حدود ۶ سخنران کلیدی از کشور عراق و سخنران ویژه عمانی حضور دارند و چندین دانشمند ایرانی مقیم کانادا، آمریکا و کشورهای غربی نیز در سمینار به صورت آنلاین به ارائه علمی می‌پردازند.
کنفرانس امسال شاید به لحاظ آماری به نظر ضعیف باشد اما از بعد دیگر اگر نگاه کنیم اقدام این دوره نیز می‌تواند جرقه‌ای باشد تا به لحاظ منطقه‌ای محوریتی را برای ISPST قرار دهیم و دانشمندان پلیمری منطقه آسیای غربی که همجواری جغرافیایی با ما دارند را دعوت کنیم تا به یک نقطه و محور مشترک در صنعت پلیمر برسیم. این موضوع برای دوره بعدی در دستور کار است تا با یک برنامه منسجم و حساب‌شده‌تر بتوانیم محوریت مطلوب پلیمر را ایجاد کنیم و از این طریق بتوانیم منافعی را به کشور برسانیم. به طور کلی بسیاری از مسائل بین‌المللی خارج از کنترل ما است اما امیدواریم که با بهتر شدن شرایط سیاسی کشور اقدامات مثبت‌تری را انجام دهیم.
بسپار- انجمن در برابر نیازهای راهبردی صنعت پلیمر ایران چه نقشی دارد؟ آیا تدوین نقشه راه پژوهش و فناوری پلیمر با مشارکت دانشگاه‌ها و صنایع و تشکل‌ها در دستور کار انجمن قرار دارد؟
نکومنش: ما تلاش می‌کنیم برای افزایش دانش پلیمری در کشور و معتقدیم سرریز علم بالاخره نصیب صنعت پلیمر کشور می‌شود. برای تحقق این موضوع مهم باید نقشه راهی را برای پژوهش کشور داشته باشیم که برای آن فعالیت‌هایی را آغاز کردیم و مسیرآن از یک مقدمه و سه مولفه تشکیل شده است. مقدمه آن شامل این می‌شود که ما برای تدوین نقشه راه ضروری است تا بانک اطلاعاتی از پژوهشگران کشور داشته باشیم و بر مبنای زیرساخت‌های اطلاعاتی اقدامات لازم را انجام دهیم. اولین مؤلفه این مسیر نیز شناسایی پتانسیل پژوهشی و علمی موجود کشور است و مؤلفه بعدی نیز بررسی و تحقیق درباره نیاز صنایع پلیمری موجود و به شمار می‌آید. آخرین مؤلفه نیز انطباق این دو با یکدیگر با توجه به روند حرکتی مورد نیاز صنایع کشور است؛ بنابراین ما با یک ماتریس پیچیده چند وجهی مواجه هستیم که انرژی و توان زیادی را لازم دارد تا بتوانیم آن را حل و فصل کنیم و به نقشه راه روشن و قابل اجرایی دست پیدا کنیم. در این زمینه اقداماتی را در پیش گرفتیم؛ برای مثال ما در مراسم اخیری که در صنایع پلیمری پشت سر گذاشتیم قرارداد همکاری را با انجمن ملی صنایع پلیمر منعقد کردیم که ما را به عنوان بازوی اجرایی علمی آن‌ها در نظر گرفتند و در راستای دستیابی به اهدافمان از کمک آن‌ها استفاده کنیم. طبیعتا پس از ISPST ما فرصت داریم تا مسیر اجرایی امور مهم و اساسی را به طور روشن‌تر پیش ببریم. امیدواریم این مسئله را ظرف مدت مشخصی تدوین و به مرجله اجرا برسانیم و به جامعه پلیمری تقدیم کنیم؛ چراکه موضوعی بسیار حیاتی برای صنعت پلیمر کشور است.
بسپار- انجمن علوم و مهندسی پلیمر ایران چه جایگاهی برای خود در تصمیم‌سازی‌های کلان مرتبط با آموزش، پژوهش و توسعه فناوری پلیمر کشور قائل است؟
نکومنش: این سوال سه بخش متفاوت را در بر می‌گیرد؛ ابتدا آموزش است؛ آموزش دانشگاهی در دنیا در حال تحول بنیادین است و این امکان وجود دارد که در چند سال آینده دانشگاه‌های کشور ما نیز به کلی متحول شوند و شکل فعلی آموزش دیگر وجود نداشته باشد و چنین موضوعی شرایط حساسی را به وجود می‌آورد. در این رابطه لازم است به طور کامل بیندیشیم تا بهترین مسیری که کمترین آسیب را به کشور وارد می‌کند، انتخاب شود. ما کمیته آموزشی فعالی را در انجمن داریم که مسائل یادشده را به خوبی درک کرده و در حال پایش و جمع‌آوری اطلاعات است. این کمیته اخیرا با موضوع تحول آموزش در دانشگاه‌های کشور مواجه شده که امیدواریم با کمک همکارانمان بتوانیم این مسیر سخت و حساس که نقش بسزایی نیز در آینده کشور دارد، پشت سر بگذاریم و مسیر آموزشی پلیمری کشور را به بهترین نحو هدایت کنیم.
در رابطه با پژوهش مسئله به این سادگی نیست و به نظر می‌رسد که عوامل پژوهشی همچنان و با قوت بیشتری مشغول به کار هستند اما در این مسیر قوانین و مقررات باید بازبینی و منطبق با شرایط روز شوند. باید در این قسمت فعال‌تر شویم اما اکنون هنوز هیچ اقدامی انجام نشده است. در توسعه فناوری نیز انجمن به طور مستقیم دخیل نخواهد بود مگر اینکه از طریق نقشه راه پژوهش که درصدد ایجاد آن هستیم. طبیعتاً تأثیرگذاری اجرای آن نقشه راه می‌تواند در آینده کشور تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
بسپار- یکی از ابتکارهای انجمن در این سال‌ها گرد هم آوردن روسای دانشکده‌ها و مدیران گروه‌های پلیمر سراسر کشور در جنب کنفرانس‌های ملی و بین‌المللی پلیمر بوده است. برنامه امسال چه خواهد بود؟
نکومنش: گرد هم آوردن روسای دانشکده‌ها و مدیران گروه‌های پلیمر قطعا ادامه خواهد داشت و ما سعی می‌کنیم برای انتقال داده کانالی باشد برای انتقال داده‌هایی که هیئت مدیره انجمن در نظر دارد؛ این موضوع باید به صورت مویرگی به کلیه افراد و اعضای انجمن و هیئت علمی از طریق این شبکه انتقال یابد. اگرچه ما اصولا در رابطه با همکاری‌های جمعی چندان قوی عمل نکردیم اما امیدواریم که این حرکت که تقریبا مقبول اعضای انجمن‌ها و مدیران دانشکده‌ها واقع شده روز به روز تقویت شود و اثرات بیشتری را بگذارد.
ابتکار عملی که اخیراً به آن دست پیدا کردیم و در پی اجرای آن هستیم این است که همکاران دانشگاهی در علوم انسانی مانند علوم مدیریتی، حقوق، اقتصاد، بازرگانی و آینده‌پژوهی که در صنعت پلیمر کار می‌کنند را پیدا کنیم و برای همکاری به انجمن دعوت کنیم. ما به این عمل در صدد هستیم تا تلفیقی از یافته‌های همکاران علوم انسانی را با دانشمندان علوم و مهندسی پلیمر را به دست آوریم. در صورت تحقق چنین امری مسیر درست تکامل را طی می‌کنیم. امیدواریم که بتوانیم در سایه همکاری با همکارانمان در علوم انسانی در پیشبرد اهداف پلیمری کشور هرچه قوی‌تر و محکم‌تر پیش برویم.
