اختصاصی بسپار/ تولید صفحه‌های موسیقی PVC با رد پای کربنی کمتر!
گروه ترجمه و تولید محتوا در بسپار/ ایران پلیمر صفحه‌های موسیقی وینیل که سال‌ها با PVC متداول تولید می‌شدند، اکنون به عرصه‌ای برای استفاده از مواد اولیه زیست‌پایه و پلاستیک‌های بازیافتی تبدیل شده‌اند. هنرمندانی مانند Billie Eilish، Ed Sheeran و Red Hot Chili Peppers در برخی نسخه‌های آثار خود از این مواد استفاده کرده‌اند. اما پژوهشی بین‌المللی نشان می‌دهد که برای کاهش ردپای کربنی این محصولات، تغییر مواد اولیه به‌تنهایی کافی نیست و روش تولید نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
صفحه‌های موسیقی وینیل هم‌چنان یکی از کاربردهای شناخته‌شده پلی‌وینیل کلرید (PVC) هستند. با افزایش توجه صنعت موسیقی به پیامدهای زیست‌محیطی تولید محصولات فیزیکی، استفاده از PVC بازیافتی و مواد اولیه جایگزین در ساخت این صفحه‌ها گسترش یافته است.
گزارشی از مجله K با استناد به پژوهش مشترک Music Climate Pact و Vinyl Alliance، تاثیر این تغییرات را بر انتشار گازهای گلخانه‌ای بررسی کرده است.
وینیل زیستی چیست و چه تفاوتی با PVC متداول دارد؟
برخلاف آنچه ممکن است از نام وینیل زیستی BioVinyl برداشت شود، این ماده هم‌چنان از نظر شیمیایی PVC است. تفاوت اصلی در منشا مواد اولیه مورد استفاده برای تولید آن است. در تولید BioVinyl می‌توان بخشی از مواد اولیه فسیلی را با خوراک‌های زیست‌پایه، مانند زیست‌اتانول یا روغن‌های گیاهی مصرف‌شده، جایگزین کرد.
در بسیاری از موارد، برای محاسبه سهم این مواد از روش موازنه جرمی (Mass Balance) استفاده می‌شود. در این روش، خوراک‌های زیست‌پایه و فسیلی در یک سامانه تولیدی مشترک فراورش می‌شوند و سهم مواد زیست‌پایه بر اساس محاسبات مستند به مقدار مشخصی از محصول اختصاص می‌یابد. بنابراین، محصولی که با عنوان BioVinyl عرضه می‌شود، لزوما به‌طور فیزیکی فقط از PVC زیست‌پایه تشکیل نشده است. BioVinyl هم‌چنین زیست‌تخریب‌پذیر نیست.
مزیت این رویکرد برای تولیدکنندگان آن است که چون ساختار شیمیایی ماده هم‌چنان PVC باقی می‌ماند، اصولاً امکان فراورش آن با ماشین‌آلات موجود وجود دارد؛ هرچند بسته به فرمول‌بندی و فرایند تولید، ممکن است تنظیماتی لازم باشد.
تولید هر صفحه وینیل چقدر کربن منتشر می‌کند؟
بر اساس گزارش Sustainable Supplier Programme – Phase 1 Insights Report، تولید یک صفحه موسیقی متداول از PVC با وزن ۱۴۰ گرم، به‌طور متوسط با انتشار ۰.۹۳ کیلوگرم معادل کربن‌دی‌اکسید تا مرحله خروج از کارخانه همراه است. این محاسبه بسته‌بندی بررسی‌شده در پژوهش را نیز شامل می‌شود. این ارقام نشان می‌دهند که مواد اولیه و فرایند تولید در مجموع ۸۴.۲ درصد انتشار محاسبه‌شده را تشکیل می‌دهند. در این پژوهش، ClimatePartner ردپای کربنی ۱۳ محصول از ۹ تولیدکننده را محاسبه کرده است. ارزیابی شامل مواد اولیه، ترابری از سوی تامین‌کنندگان و تولید تا خروج محصول از کارخانه است و توزیع، مصرف و دفع نهایی صفحه را در بر نمی‌گیرد.
کاهش ۴۰ درصدی ردپای کربن BioVinyl؛ اما با یک شرط مهم
نتایج پژوهش درباره مزایای کربنی BioVinyl نکته قابل‌توجهی دارد. در مقایسه PVC فسیلی با PVC که تمام سهم خوراک آن به منابع زیست‌پایه اختصاص یافته است، انتشار مربوط به مواد اولیه در ابتدا تنها حدود یک درصد تفاوت داشت. اما هنگامی که کربن‌دی‌اکسید جذب‌شده توسط گیاهان در دوره رشد نیز در محاسبات لحاظ شد، نتایج تغییر کرد:
- انتشار محاسبه‌شده مربوط به مواد اولیه ۸۲ درصد کاهش یافت.
- ردپای کربنی کل محصول تا خروج از کارخانه ۴۰ درصد کاهش یافت.
با این حال، این کاهش به روش محاسبه وابسته است. پژوهش در مرحله خروج محصول از کارخانه پایان می‌یابد و سرنوشت کربن زیستی ذخیره‌شده در محصول پس از پایان عمر آن را بررسی نمی‌کند. بنابراین، نمی‌توان صرفا بر اساس این ارقام نتیجه گرفت که BioVinyl در کل چرخه عمر خود ۴۰ درصد انتشار کم‌تری نسبت به PVC متداول دارد.
PVC بازیافتی؛ از پسماند تولید تا صفحه‌های رنگی منحصربه‌فرد
راهکار دیگر برای کاهش مصرف مواد اولیه نو، استفاده دوباره از پسماند PVC در تولید صفحه‌های موسیقی است.
شرکت آلمانی optimal media از جمله تولیدکنندگانی است که پسماند PVC حاصل از تولید را بازیافت و برای ساخت صفحه‌های جدید استفاده می‌کند.
این روش گاهی به ترکیب‌های رنگی تصادفی منجر می‌شود. ویژگی‌ای که ممکن است در تولید یک صفحه تک‌رنگ، نقص ظاهری محسوب شود، در این محصولات به عاملی برای ایجاد طرح‌های متفاوت و منحصربه‌فرد تبدیل شده است.
به این ترتیب، پسماند تولید دوباره به ماده اولیه تبدیل می‌شوند و ظاهر متفاوت صفحه‌ها نیز به بخشی از ویژگی محصول تبدیل می‌شود.
یافته اصلی پژوهش این است که زیست‌پایداری صفحه‌های وینیل را نمی‌توان تنها با نوع PVC مصرفی سنجید. انتخاب مواد اولیه، فرایند تولید و مرزهای محاسبه ردپای کربن همگی در نتیجه نهایی تاثیر دارند. BioVinyl امکان جای‌گزینی خوراک‌های فسیلی را فراهم می‌کند و استفاده از PVC بازیافتی نیز راهی برای بازگرداندن پسماند به چرخه تولید است؛ اما ارزیابی مزایای زیست‌محیطی هر روش به بررسی دقیق‌تر چرخه عمر محصول نیاز دارد.
