اختصاصی بسپار/ بزرگترین رویداد علمی علوم و مهندسی پلیمر در دانشگاه صنعتی امیرکبیر برگزار می شود: ISPST برای اکوسیستم پلیمر ایران، نه فقط یک رویداد، که یک سرمایه استراتژیک است

بسپار/ایران پلیمر سمینار دوسالانه بین‌المللی علوم و تکنولوژی پلیمر (ISPST) که در تاریخ 26 تا 28 آبان ماه جاری برگزار می شود، یکی از رویدادهای علمی شناخته‌شده در حوزه مهندسی پلیمر، علوم مواد و صنایع وابسته است که با هدف گردهم‌آوردن پژوهشگران، استادان دانشگاه، دانشجویان و متخصصان صنعتی برگزار می‌شود. این سمینار بستری برای ارائه دستاوردهای پژوهشی، تبادل تجربه و بررسی روندهای جدید در فناوری‌های پلیمری فراهم می‌کند.

نخستین دوره این سمینار در سال ۱۹۸۶ میلادی (۱۳۶۵ شمسی) برگزار شد و به مرور به یکی از مهم ترین رویدادهای علمی پلیمر در ایران تبدیل شد.

انجمن علوم و مهندسی پلیمر ایران با همکاری دانشگاه ها و مراکز پژوهشی فعال به صورت یک سال در میان این سمینار را بین المللی و ملی برگزار می کند.

این دوره تا این لحظه بنا به شرایط فعلی کشور به صورت وبیناری دو روزه برگزار خواهد شد. این موضوع امکانیست تا از حضور گسترده تر اساتید بین المللی بهره گرفته شود.

دکتر مهدی توحیدیان، عضو هیات علمی دانشکده مهندسی پلیمر و رنگ دانشگاه صنعتی امیرکبیر دبیر اجرایی این دوره از کنفرانس است. گفت و گوی بسپار با وی را برای در اختیار داشتن اطلاعات بیشتر در ادامه می خوانید:

بسپار- آقای دکتر توحیدیان، هفدهمین کنفرانس بین‌المللی علوم و تکنولوژی پلیمر(ISPST2026) در چه شرایطی برگزار می‌شود و مهم‌ترین تفاوت این دوره با دوره‌های گذشته چیست؟

دکتر توحیدیان: به نام خدا.  بسیار خوشحالم که در آستانه برگزاری هفدهمین دوره از سمینار بین‌المللی علوم و تکنولوژی پلیمر ((ISPST2026 در خدمت شما و مخاطبان فرهیخته‌تان هستم.

در پاسخ به سوال شما باید بگویم، این دوره از سمینار، با میزبانی دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران) و همکاری انجمن علوم و تکنولوژی پلیمر، در شرایطی برگزار می‌شود که کشور ما از یک سو شرایط ویژه­ای را در منطقه پشت سر می­گذارد و از سوی دیگر صنعت پلیمر در سطح جهانی با دو چالش و فرصت بزرگ گذار به اقتصاد چرخشی (Circular Economy) و تحول دیجیتال روبروست. اگر بخواهم مهم‌ترین تفاوت ISPST2026 را با دوره‌های پیشین بیان کنم، باید به تمرکز استراتژیک بر تکنولوژی‌های نوظهور اشاره کنم.

تفاوت کلیدی این دوره در سه محور اصلی خلاصه می‌شود:

1- ادغام هوش مصنوعی با مهندسی پلیمر: در این دوره، کاربرد هوش مصنوعی در پلیمرها به عنوان یکی از موضوعات ویژه قرار داده‌ شده است. هدف ما این است که پلیمرها را نه صرفاً به عنوان مواد خام، بلکه به عنوان حوزه‌ای هوشمند ببینیم که قابلیت بهینه‌سازی از طریق الگوریتم‌های یادگیری ماشین و طراحی مولکولی پیشرفته را دارند.

۲. پایداری به عنوان یک ضرورت نه یک انتخاب: در ISPST 2026، اقتصاد چرخشی در پلیمرها به عنوان ستون اصلی مباحث مطرح است. در این سمینار ما به دنبال راهکارهایی هستیم که در آن، چرخه حیات پلیمرها از سنتز تا بازیافت، به یک اکوسیستم کاملاً پایدار تبدیل شود.

۳. رویکرد تخصصی‌محور در بستر مجازی: با وجود اینکه سمینار به صورت مجازی برگزار می‌شود، تمام تلاش تیم اجرایی بر این بوده است که تعاملات شبکه ای بین متخصصان صنعت و دانشگاهیان در بالاترین سطح ممکن حفظ شود. ما در این دوره، با غربالگری دقیق مقالات، به دنبال ارتقای کیفیت علمی و ارائه نتایج پژوهشی با ارزش افزوده بالا هستیم تا بستری واقعی برای تجاری‌سازی دانش فراهم کنیم.

بسپار- با توجه به سابقه چندین دوره‌ای ISPST، این کنفرانس امروز چه جایگاهی در میان رویدادهای علمی و صنعتی پلیمر کشور دارد؟

دکتر توحیدیان: ISPST به عنوان معتبرترین رویداد علمی در این حوزه، چندین دهه است که با همکاری انجمن علوم و تکنولوژی پلیمر و مراکز دانشگاهی معتبر کشور برگزار می­شود. این سمینار بستری است که در آن آخرین دستاوردهای تحقیقاتی دانشگاهی، با چالش‌های واقعی صنعت محک می‌خورند. در واقع این سمینار به عنوان یک مرجع علمی، ویترینِ توانمندی‌های متخصصان ایرانی است که خروجی‌های آن همواره مورد استناد پژوهشگران و بخش‌های تحقیق و توسعه صنایع قرار می‌گیرد.

به نظر بنده مهم‌ترین دارایی ISPST، «شبکه انسانی» آن است. این رویداد، پیوند‌دهنده‌ی دانشجویان نخبه، اساتید طراز اول، مدیران صنایع بزرگ پتروشیمی، و شرکت‌های پیشرو و دانش‌بنیان پایین‌دستی است. امروز کمتر رویدادی در کشور وجود دارد که بتواند این سطح از نخبگان و صاحبان صنایع را در حوزه علوم و مهندسی پلیمر در یک پلتفرم مشترک برای تبادل نظر گرد هم آورد.

همچنین باتوجه به جایگاه فعلی این سمینار، خروجی­های آن می­تواند مورد توجه فعالان پیشرو در صنایع پلیمری کشور باشد. برای مثال موضوعاتی مانند «هوش مصنوعی» یا «اقتصاد چرخشی» که در این سمینار مورد توجه هستند، می­توانند بر جهتگیری آینده صنعت پلیمر در منطقه و جهان تاثیرگذار باشد. از این نظر،  ISPST امروز برای اکوسیستم پلیمر ایران، نه فقط یک رویداد، که یک سرمایه استراتژیک است؛ سرمایه‌ای که وظیفه‌اش ارتقای جایگاه صنعت پلیمر ایران از یک تولیدکننده سنتی به یک بازیگر هوشمند و نوآور در سطح بین‌المللی است.

بسپار- شعار یا محور اصلی دوره هفدهم چیست و چه مسئله‌ای از صنعت پلیمر را هدف قرار داده است؟

دکتر توحیدیان: محور اصلی دوره هفدهم را می‌توان در یک عبارت خلاصه کرد: هوشمندسازی، پایداری و ثروت‌آفرینی در زنجیره ارزش پلیمر. یکی از مسائل اصلی صنعت ما، فرآیندهای طولانی و هزینه‌ برِ آزمون و خطا در تولید محصولات جدید است. هوش مصنوعی در این سمینار به عنوان ابزاری برای کاهش هزینه‌های تحقیق و توسعه و پیش‌بینی دقیق رفتار مواد معرفی می‌شود. یکی از اهداف ما این است که بتوانیم به پژوهشگران و صنعتگران عزیز این نکته را منتقل کنیم که چگونه داده‌کاوی می‌تواند ضایعات را به حداقل و کیفیت را به حداکثر برساند.

از سوی دیگر، با محور قرار دادن پلیمرهای با ارزش افزوده بالا، به دنبال سوق دادن توجه مخاطبان به سمت گریدهای مهندسی و تخصصی هستیم؛ جایی که با دانش فنی، می‌توان ارزش اقتصادی یک محصول را چندین برابر و بازارهای صادراتی جدیدی را فتح کرد.

همچنین، امروز «اقتصاد چرخشی» دیگر صرفا یک شعار زیست‌محیطی نیست، بلکه یک الزام تجاری است. با توجه به قوانین  بین‌المللی، اگر صنعت ما به سمت بازیافت مدرن و طراحی محصول بر پایه پایداری حرکت نکند، حیات بلندمدت آن در فضای رقابتی دنیا با مخاطره مواجه خواهد بود.

بسپار- حوزه پلیمر امروز بسیار گسترده شده؛ از پلیمرهای زیست‌پایه تا مواد هوشمند و بازیافت. همانگونه که در محورهای اصلی ملاحظه می شود، به تمامی این موارد اهمیت ویژه داده شده است … با این حال در این دوره بیشتر روی کدام حوزه‌ها تمرکز شده است؟

دکتر توحیدیان: دقیقاً به نکته درستی اشاره کردید. حوزه پلیمر به قدری وسیع شده که امروزه مرز میان علوم پایه، مهندسی پزشکی و صنایع سنگین را درنوردیده است. در هفدهمین دوره ISPST، استراتژی ما جامعیت در عین تمرکز است.

اگر به فراخوان مقالات سمینار توجه کنید، طیف وسیعی از حوزه­ها پوشش داده شده است؛ از زیست‌پلیمرها و مهندسی بافت که با سلامت انسان گره خورده، تا رئولوژی و فرآیند پلیمریزاسیون که ستون فقرات پتروشیمی‌های ماست. اما تفاوت این دوره در این است که ما اجازه نداده‌ایم این تنوع باعث پراکندگی شود. در واقع، تلاش شده است تا این حوزه‌ها از فیلتر سه محور راهبردی عبور داده شود: مثلا در حوزه پلیمرهای زیست‌پایه و هوشمند می­توان به این نکته پرداخت که چطور این پلیمرهای پیشرفته می‌توانند در صنایع پزشکی یا بسته‌بندی‌های نوین، به محصولات تجاری رقابت‌پذیر تبدیل شوند.

در حوزه بازیافت و محیط زیست نگاه ما کاملاً منطبق بر اقتصاد چرخشی است. یا در حوزه‌های پرسابقه­تر مانند کامپوزیت‌ها و رزین‌ها، علاقه به عجین شدن آن­ها با مفاهیم هوش مصنوعی و مدل‌سازی وجود دارد تا زمان طراحی و رسیدن به فرمولاسیون بهینه را به حداقل برسد.

بنابراین، هرچند ما به تمامی حوزه‌های کلاسیک و نوین پلیمر اهمیت ویژه‌ای داده‌ایم و برای هر کدام نشست‌های تخصصی داریم، اما چترِ اصلی سمینار، هدایتِ تمامی این دانش‌ها به سمت تولید هوشمند و پایدار است.

بسپار- یکی از چالش‌های همیشگی صنعت پلیمر، فاصله میان پژوهش دانشگاهی و نیاز کارخانه‌هاست. ISPST چه برنامه‌ای برای نزدیک‌تر کردن این دو بخش دارد؟

دکتر توحیدیان: این سوال شما به یکی از دغدغه‌های اصلی ما در تیم برگزاری اشاره دارد. واقعیت این است که برای سال‌ها، دانشگاه به دنبال کشف حقیقت در مرزهای دانش و صنعت به دنبال خلق ثروت بوده و این دو مسیر همیشه با هم همپوشانی نداشته‌اند. در ISPST2026، ما برای شکستن این سد، چند استراتژی عملیاتی را در دستور کار قرار داده‌ایم:

۱. تعریف محورهای مسئله‌محور به جای موضوع‌محور

همانطور که ملاحظه کردید، انتخاب موضوعاتی مثل «هوش مصنوعی» یا «اقتصاد چرخشی» صرفاً برای همراهی با مد علمی جهان نیست؛ این‌ها دقیقاً چالش‌های آینده نزدیک در صنایع هستند. ما با انتخاب این محورها، سعی در تشویق پژوهشگران برای هم راستا کردن خروجی تحقیق خود در قالب حل یک مشکل صنعتی (مانند کاهش ضایعات یا تولید گریدهای خاص) بوده­ایم.

۲. تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالا

صنعت ما امروز تشنه‌ی دانش فنی برای عبور از محصولات عمومی است. ما در این دوره، پژوهش‌هایی را در اولویت قرار داده‌ایم که به بومی‌سازی تکنولوژی‌های نوین و تولید پلیمرهای مهندسی کمک می‌کنند. این یعنی ایجاد یک ویترین از راه‌حل‌های آماده برای سرمایه‌گذاران صنعتی. حتی در نظر داریم مسابقه­ای در سطح دانشجویی برای انتخاب و تشویق پژوهش­های مرتبط با صنعت داشته باشیم.

۳. بستر مجازی به مثابه یک فرصت شبکه‌سازی

برگزاری سمینار به صورت مجازی این محدودیت فیزیکی را از بین برده که مدیران تحقیق و توسعه صنایع مجبور باشند روزها از خط تولید دور بمانند. ما پنل‌های تخصصی را به گونه‌ای طراحی کرده‌ایم که متخصصان صنعت بتوانند به راحتی با پژوهشگران در ارتباط باشند و نیازهای واقعی خود را در میزگردهای تخصصی مطرح کنند.

۴. تسهیل انتقال دانش در حوزه‌های نوین

وقتی از مدل‌سازی و شبیه‌سازی یا فرآیندسازی صحبت می‌کنیم، مستقیماً قلب تپنده کارخانه را هدف گرفته‌ایم. هدف ما در ISPST 2026 این است که نشان دهیم دانشگاه صرفا تولیدکننده مقاله نیست، بلکه یک واحد تحقیق و توسعه برون‌سپاری شده برای صنعت است که می‌تواند ریسک آزمون و خطا را در تولید کاهش دهد.

بسپار- برای صنعتگران، خروجی عملی حضور در ISPST چیست؟ آیا صرفاً یک رویداد علمی است یا بستری برای انتقال فناوری و همکاری تجاری؟

دکتر توحیدیان: بسیار سوال کلیدی و مهمی است. اجازه دهید صریح بگویم: اگر ISPST را صرفاً یک رویداد آکادمیک برای تبادل مقالات می‌دیدیم، قطعاً نمی‌توانستیم ۱۷ دوره آن را با موفقیت پشت سر بگذاریم. خروجی ISPST 2026 برای یک صنعتگر، در سه سطح عملیاتی تعریف می‌شود که فراتر از بحث‌های تئوریک است.

صنعت پلیمری که امروز با همان روش‌های گذشته تولید می‌کند، قاعدتا چندان قادر به ادامه نخواهد بود. حضور در این سمینار برای صنعتگران، دسترسی به یک دیده بانی تکنولوژیک است. آن‌ها در اینجا متوجه می‌شوند که رقبای جهانی‌شان چگونه با استفاده از هوش مصنوعی هزینه‌های تولید را پایین آورده‌اند یا با اقتصاد چرخشی چطور محدودیت‌های مختلف را پشت سر گذاشته­اند. این یعنی دریافت یک نقشه راه برای بقا و سودآوری.

بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان و هسته‌های پژوهشی دانشگاهی، می­توانند نمونه‌های اولیه‌ی محصولات با ارزش افزوده بالا را در این سمینار معرفی کنند. صنعتگران با حضور در این بستر، می‌توانند به جای صرف هزینه‌های سنگین فناوری‌های آماده یا نیمه‌آماده را شناسایی کرده و برای تجاری‌سازی آن‌ها قرارداد همکاری ببندند. ISPST در واقع یک نمایشگاه توانمندی‌های مغزافزاری است.

با وجود مجازی بودن، سعی داریم تا بسترهایی فراهم شود که تعاملات مستقیم بین مدیران ارشد صنایع و نخبگان علمی برقرار شود. این سمینار برای صنعتگران، یک دروازه ورود به شبکه جهانی متخصصان پلیمر است؛ جایی که می‌تواند برای چالش‌های فنی خود، مشاوران طراز اول پیدا کند.خلاصه بگویم؛ ISPST 2026 برای صنعت، نه یک هزینه برای مسئولیت اجتماعی، بلکه یک سرمایه‌گذاری برای ارتقای زیرساخت دانش فنی است.

بسپار- به نظر شما مهم‌ترین شکاف فناوری صنعت پلیمر ایران نسبت به روندهای جهانی کجاست؟

دکتر توحیدیان: اگر بخواهم بدون تعارف صحبت کنم، مهم‌ترین شکاف ما با روندهای جهانی در دو کلمه خلاصه می‌شود: «هوشمندسازی» و «پایداری سیستماتیک». اما ریشه اصلی این عقب‌ماندگی تکنولوژیک را باید در دو چالش داخلی جستجو کرد: ضعف دیرینه در ارتباط میان دانشگاه و صنعت و همچنین نوپا بودن اکوسیستم شرکت‌های دانش‌بنیان در این حوزه.

ما در تولید پلیمرهای پایه قوی هستیم، اما در تبدیل آن‌ها به محصولات با ارزش افزوده بالا، هنوز راه زیادی در پیش داریم. شرکت‌های دانش‌بنیان ما در حوزه پلیمر هنوز نوپا هستند و برای رقابت در بازارهای جهانی نیاز به حمایت‌های تکنولوژیک و اعتماد صنایع بزرگ پتروشیمی دارند. تمرکز ما در این دوره بر پلیمرهای پیشرفته، در واقع ایجاد سکوی پرتابی برای این شرکت‌های نوپا است تا بتوانند توانمندی‌های خود را در حضور بزرگان صنعت عرضه کنند. البته نمی­توان ادعا داشت که با یک سمینار تمام این شکاف‌ها پر می‌شود، اما ISPST 2026 قرار است نقطه عزیمت برای تقویت این پیوندها باشد. هدف ما این است که با معرفی آخرین دستاوردها در حوزه‌های نوین، هم به صنعت نشان دهیم که دانش‌بنیان‌های ما چه توانمندی‌هایی دارند و هم به دانشگاهیان یادآوری کنیم که مسیر تحقیقات باید از دل نیازهای واقعی صنعت عبور کند.

بسپار- برای نمود بین المللی سمینار چه برنامه‌ای برای جذب سخنرانان، پژوهشگران و شرکت‌های خارجی داریددعوت خاص، شرکت مجازی

دکتر توحیدیان: با همکاری کمیته علمی سمینار و اساتید محترم، یکی از اهداف راهبردی ما در ISPST 2026، ارتقای برند بین‌المللی این رویداد و تثبیت جایگاه آن در تقویم علمی جهان است.  برگزاری مجازی سمینار این امکان را فراهم کرده تا پژوهشگران و مدیران از سراسر دنیا، با دغدغه‌ی کمتر، در پنل‌های تخصصی سمینار حضور یابند. این مدل می­تواند نرخ مشارکت دانشمندان بین‌المللی که به دلیل محدودیت‌های زمانی امکان سفر به ایران را نداشتند، افزایش دهد.

همچنین با تلاش­های جناب آقای دکتر رفیع­زاده، کمیته علمی سمینار با رصد دقیق برترین پژوهشگران دنیا در سه حوزه ی مختلف، دعوت‌نامه‌های شخصی‌سازی شده‌ای را ارسال کرده است. هدف ما این است که در هر پنل، حداقل یک پیشرو جهانی حضور داشته باشد تا تبادل دانش در بالاترین سطح استاندارد بین‌المللی ممکن صورت گیرد. از سوی دیگر، بخش بزرگی از برنامه بین‌المللی ما، بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان و متخصصان ایرانی در دانشگاه‌ها و صنایع بزرگ جهان است. ما از این عزیزان به عنوان پل ارتباطی فناوری استفاده کرده‌ایم تا آخرین روندهای صنعتی اروپا، شرق آسیا و آمریکا را به بدنه صنعت و دانشگاه ایران منتقل کنند.

بسپار- نقش دانشجویان و پژوهشگران جوان در این دوره چیست؟ آیا برنامه ویژه‌ای برای آن‌ها دارید؟

دکتر توحیدیان: دانشجویان و پژوهشگران جوان، موتور محرک نوآوری و آینده‌سازان صنعت پلیمر کشور هستند. ما در ستاد برگزاری ISPST 2026، با نگاهی ویژه به این سرمایه‌های انسانی، در حال برنامه‌ریزی و تدوین بسته‌های حمایتی و انگیزشی متنوعی هستیم.

اعتقاد ما بر این است که این سمینار علاوه بر مکانی برای ارائه دستاوردهای پژوهشی، باید به یک آکادمی مهارتی برای نسل جوان تبدیل شود. بطور مثال، در حال طراحی کارگاه‌های جانبی هستیم که فراتر از دروس دانشگاهی، مهارت‌های عملی مورد نیاز صنعت (مانند کار با نرم‌افزارهای شبیه‌سازی پیشرفته یا مبانی کاربردی هوش مصنوعی در آزمایشگاه) را به دانشجویان آموزش دهد. این سمینار تلاش دارد تا فرصت دیده شدن پژوهشگران توسط صنعت و مدیران ارشد را فراهم آورد.

همچنین با همکاری پیشگامان صنعت، در حال بررسی مدل‌هایی برای تشویق ایده‌هایی هستیم که پتانسیل تجاری‌سازی را دارند. می‌خواهیم پژوهشگر جوان ما بداند که ایده او دیده می‌شود و برای آن ارزش قائل هستیم. به زودی جزئیات دقیق این برنامه‌ها از طریق وب‌سایت و کانال‌های اطلاع‌رسانی سمینار اعلام خواهد شد. پیام من به دانشجویان عزیز این است: ISPST 2026 را سکوی پرتاب خود بدانید؛ ما فضا را برای درخشش شما مهیا می‌کنیم.

بسپار- آیا برای مقالات برتر، پایان‌نامه‌های برگزیده یا ایده‌های فناورانه جوانان بخش ویژه‌ای پیش‌بینی شده است؟

دکتر توحیدیان: بله، قطعاً. یکی از برنامه‌هایی که در ستاد برگزاری ISPST 2026 در حال طراحی و نهایی‌سازی آن هستیم، ایجاد بخش‌های تشویقی و رقابتی برای شناسایی و معرفی آثار برتر در میان پژوهشگران، به‌ویژه نسل جوان است. در این چارچوب، در حال برنامه‌ریزی برای اختصاص جوایز ویژه به مقالات برتر علمی، و همچنین ایده‌های فناورانه و نوآورانه هستیم؛ آثاری که بتوانند علاوه بر ارزش علمی، ظرفیت کاربرد صنعتی و تجاری‌سازی نیز داشته باشند.

بسپار-  انتظار دارید این دوره چه دستاوردی برای آینده صنعت پلیمر ایران به همراه داشته باشد؟

دکتر توحیدیان: انتظار ما از برگزاری هفدهمین سمینار بین‌المللی علوم و فناوری پلیمر این است که بتواند افق‌های نوینی در حوزه مواد پلیمری، توسعه اقتصادی مبتنی بر فناوری و مسیرهای نوآوری در صنعت پلیمر کشور ترسیم کند. امروز صنعت پلیمر در جهان به سرعت به سمت مواد پیشرفته، تولید هوشمند و اقتصاد چرخشی در حرکت است.

امیدواریم این سمینار با گرد هم آوردن پژوهشگران، صنعتگران و شرکت‌های دانش‌بنیان، زمینه تبادل دانش، شکل‌گیری همکاری‌های جدید و ارائه راهکارهای علمی برای چالش‌های صنعتی را فراهم کند. در نهایت، هدف ما این است که ISPST 2026 بتواند به افزایش ارزش افزوده محصولات پلیمری، ارتقای توان رقابت‌پذیری صنعت پلیمر ایران و تقویت پیوند میان دانشگاه و صنعت کمک کند.