اختصاصی بسپار/ علیرضا مختاریان کندری، ماهرخ پلاستیک: تولید و فروش ظروف یک‌بارمصرف، فشار زیادی تحمل می کند
بسپار/ ایران پلیمر شرکت ماهرخ پلاستیک با برند تجاری آیاتای پلاستیک، تولیدکننده انواع ظروف یک‌بارمصرف برای رستوران‌ها، کافه‌ها، بسته‌بندی حبوبات و محصولات لبنی است. علیرضا مختاریان کندری، مدیریت این شرکت بیان داشت اگرچه تأمین مواد اولیه پس از اختلالی کوتاه‌مدت تا حدی به وضعیت باثبات‌تری رسیده، افزایش قیمت‌ها و هزینه‌های جانبی و دشواری وصول مطالبات، همچنان ادامه فعالیت تولیدکنندگان را تحت فشار قرار می‌دهد.
تأمین مواد اولیه؛ مشکل اصلی از کمبود به رقابت قیمتی تغییر کرده است
مدیر ماهرخ پلاستیک می‌گوید این شرکت در ابتدای جنگ، حدود یک ماه با اختلال در تأمین مواد اولیه روبه‌رو شد و در نتیجه، تولید نیز کاهش پیدا کرد. با این حال، به گفته او، پس از آن شرایط بهتر شد. بخشی از محدودیت‌های تأمین برطرف شد و راه‌اندازی مجدد پتروشیمی‌ها نیز به بهبود وضعیت کمک کرد. بنابراین، برخلاف دوره ابتدایی بحران، تأمین مواد اولیه در ادامه با اختلال شدید و طولانی‌مدت مواجه نبود.
با این همه، مسئله اصلی شرکت اکنون قیمت مواد اولیه و رقابت‌های سنگین در بورس کالاست. مختاریان توضیح می‌دهد که این شرکت در چند هفته اخیر، با وجود تلاش برای خرید، نتوانسته است مواد موردنیاز خود را تأمین کند؛ زیرا حاضر نیست برای خرید مواد اولیه رقابتی انجام دهد که قیمت تمام‌شده را از سطح اقتصادی قابل‌قبول خارج کند.
او می‌گوید: «در حال حاضر، عملاً داریم مواد اولیه را گران‌تر از قیمت جهانی خریداری می‌کنیم و با این شرایط، امکان رقابت برایمان دشوار شده است».
این وضعیت به‌ویژه در بازار صادراتی مشکل‌ساز است. به گفته مختاریان، خریداران عراقی در برابر افزایش قیمت محصول نهایی، گزینه‌های دیگری نیز پیش رو دارند و ممکن است ترجیح دهند از کشورهایی خرید کنند که دسترسی به محصولات آن‌ها و انتقال کالا به مرز برایشان آسان‌تر است. در چنین شرایطی، افزایش قیمت مواد اولیه فقط هزینه تولید را بالا نمی‌برد؛ بلکه می‌تواند موقعیت رقابتی تولیدکننده ایرانی را نیز تضعیف کند.
افزایش هزینه حمل‌ونقل و ترخیص؛ فشار مضاعف بر صادرات
به گفته مختاریان، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و ترخیص، در کنار قیمت مواد اولیه، بخش دیگری از فشار واردشده بر شرکت است. او برای توضیح ابعاد این افزایش، به هزینه حمل یک محموله اشاره می‌کند که به گفته او، از حدود ۷۰ میلیون تومان به ۱۴۰ میلیون تومان رسیده است.
مختاریان علاوه بر افزایش هزینه‌ها، از معطلی‌ها و دشواری‌های فرایند ترخیص نیز انتقاد می‌کند؛ مشکلاتی که به گفته او، گاهی خریدار یا صاحب کالا را به پرداخت هزینه بیشتر برای تسریع روند کار سوق می‌دهد. از نگاه او، مسئله صادرات صرفاً به توان تولید یا قیمت محصول محدود نیست و موانع حمل‌ونقل، ترخیص و عبور کالا نیز می‌توانند مسیر فروش خارجی را دشوار کنند.
کاهش سفارش‌های مشتریان؛ از یک میلیون ظرف تا ۳۰۰ هزار عدد
افزایش قیمت تمام‌شده به کاهش سفارش‌ها در بازار داخلی نیز انجامیده است. ماهرخ پلاستیک با مجموعه‌های رستورانی و کافه‌ای همکاری دارد. به گفته مختاریان، بخشی از مشتریان این شرکت زنجیره‌ای هستند و سفارش‌های خود را در حجم بالا ثبت می‌کنند؛ اما رشد هزینه‌ها باعث شده است که حتی این مجموعه‌ها نیز در خریدهای خود محتاط‌تر شوند.
او برای توضیح این تغییر به نمونه‌هایی اشاره می‌کند که در آن، سفارش یک‌میلیون‌عددی یک نوع ظرف به حدود ۳۰۰ هزار عدد کاهش یافته است. به گفته او، برخلاف انتظاری که ممکن است در شرایط بحرانی درباره افزایش خرید برای پیشگیری از کمبود وجود داشته باشد، بالا رفتن قیمت‌ها و نگرانی از توان پرداخت، مشتریان را به کاهش حجم سفارش سوق داده است.
مختاریان می‌گوید بعضی مشتریان حتی درباره توان تسویه‌حساب‌های آینده خود نیز ابراز نگرانی می‌کنند. با وجود این، شرکت همچنان با مشتریان شناخته‌شده و خوش‌حساب خود همکاری دارد؛ هرچند افت فروش به یکی از مشکلات جدی مجموعه تبدیل شده است.
صادرات ادامه دارد، اما سفارش ثبت‌شده لزوماً به فروش قطعی تبدیل نمی‌شود
به گفته مدیر ماهرخ پلاستیک، حدود ۸۰ درصد محصولات این شرکت به عراق صادر می‌شود و سهم افغانستان از صادرات آن کمتر است. با وجود ادامه صادرات، شرایط کنونی با دشواری‌های بیشتری همراه شده است؛ به‌ویژه آنکه نگرانی خریداران خارجی درباره باز بودن مرزها و امکان دریافت محموله، بر روند پرداخت‌ها نیز اثر گذاشته است.
مختاریان از مشتریانی می‌گوید که سفارش خود را ثبت کرده‌اند، اما برای پرداخت وجه منتظر می‌مانند تا وضعیت مرزها روشن‌تر شود. به گفته او، برخی خریداران ترجیح می‌دهند چند روز صبر کنند و سپس درباره واریز پول تصمیم بگیرند؛ زیرا نگران‌اند که پس از پرداخت، به دلیل بسته شدن مرز یا ایجاد محدودیت در حمل‌ونقل، نتوانند کالا را دریافت کنند.
این وضعیت، فاصله میان ثبت سفارش و تحقق درآمد را افزایش می‌دهد. برای تولیدکننده‌ای که باید هزینه مواد اولیه، تولید، نیروی انسانی و تعهدات مالی خود را بپردازد، سفارش ثبت‌شده تا زمانی که وجه آن دریافت نشده باشد، نقدینگی لازم برای ادامه چرخه فعالیت را فراهم نمی‌کند.
مدیریت بحران؛ تولید بیشتر همیشه به معنای وضعیت بهتر نیست
مختاریان در توضیح رویکرد مدیریتی شرکت در شرایط فعلی، بر کنترل خرید و موجودی انبار تأکید می‌کند. به گفته او، وقتی فروش کاهش پیدا کرده است، افزایش خرید مواد اولیه یا انباشتن محصول نهایی در انبار می‌تواند نقدینگی شرکت را درگیر کند؛ به‌خصوص اگر امکان صادرات یا دریافت وجه حاصل از فروش با اختلال مواجه شود.
او توضیح می‌دهد که تولیدکننده ممکن است مواد اولیه را خریداری و محصول را تولید کند، اما اگر نتواند آن را بفروشد یا وجه فروش را دریافت کند، سرمایه در قالب موجودی انبار باقی می‌ماند. در این حالت، منابع نقدی لازم برای پرداخت حقوق کارکنان، بازپرداخت وام‌ها و انجام سایر تعهدات مالی کاهش می‌یابد.
از نگاه او، تداوم تولید به‌تنهایی برای حفظ کسب‌وکار کافی نیست؛ تولید باید به فروش، دریافت وجه و تأمین مجدد منابع مالی منجر شود. به همین دلیل، شرکت تلاش می‌کند تا روشن‌تر شدن وضعیت، خرید و موجودی خود را کنترل کند؛ هرچند مختاریان می‌گوید در چنین شرایطی حتی انتخاب مسیر درست نیز آسان نیست.
او همچنین یکی از مشکلات صادرات را دشواری بازگرداندن ارز حاصل از فروش خارجی در کنار تداوم الزام‌های مربوط به تعهدات ارزی می‌داند. به گفته مختاریان، هنگامی که بازگشت ارز با مانع روبه‌روست، اما الزامات مربوط به آن همچنان برقرار است، تولیدکننده در تصمیم‌گیری برای ادامه صادرات با ابهام مواجه می‌شود. او هشدار می‌دهد که انباشته شدن موانع ممکن است برخی تولیدکنندگان را به فکر فروش خارج از مسیرهای رسمی بیندازد؛ وضعیتی که از نظر او مطلوب نیست و نشان‌دهنده ضرورت روشن شدن مسیرهای اجرایی و کاهش موانع است.
محصولات جدید؛ لیوان ۷۳۰ سی‌سی و اجرای طرح‌های اختصاصی مشتریان
با وجود فشارهای اقتصادی، ماهرخ پلاستیک چند محصول جدید را در نمایشگاه پلاست‌شو عرضه کرده است. مختاریان یکی از این محصولات را لیوان‌هایی با دهانه کوچک و ظرفیت بالا معرفی می‌کند که حجم آن‌ها به ۷۳۰ سی‌سی می‌رسد. به گفته او، تولید این نوع لیوان با این مشخصات در ایران دست‌کم تجربه‌ای تازه است؛ او همچنین مدعی است که تولیدکنندگان این محصول در سطح جهانی محدودند.
بخشی از محصولات جدید شرکت نیز بر اساس طرح‌های ارائه‌شده از سوی مشتریان عراقی ساخته شده‌اند. به گفته مختاریان، مشتریان طرح موردنظر خود را در اختیار شرکت قرار داده‌اند و ماهرخ پلاستیک نیز آن‌ها را به محصول تبدیل کرده است.
او همچنین از واردات یک دستگاه جدید در دوره جنگ خبر می‌دهد؛ وارداتی که به گفته او با دشواری زیادی انجام شده است. دستگاه تنها حدود یک ساعت پیش از حمله آمریکا وارد ایران شده بود، اما مشکلات پس از ورود نیز ادامه یافت. به گفته مختاریان، نگرانی تکنسین‌های چینی از سفر به ایران، هزینه نصب و راه‌اندازی را افزایش داد؛ به‌طوری که در شرایط عادی هزینه‌ای در حدود ۱۰ هزار دلار ممکن بود به ۳۰ تا ۴۰ هزار دلار برسد.
این تجربه نشان می‌دهد که توسعه ظرفیت تولید صرفاً به خرید ماشین‌آلات محدود نیست و دسترسی به خدمات فنی، نصب و راه‌اندازی نیز می‌تواند در شرایط بحرانی به مانعی پرهزینه تبدیل شود.
سفارش‌سازی و رنگ؛ پاسخ به تغییر سلیقه بازار
تولید محصولات اختصاصی، از جمله تغییر طرح و رنگ، بخشی از فعالیت ماهرخ پلاستیک است. مختاریان می‌گوید برخی محصولات پس از چند ماه یا حتی یک تا دو سال، به دلیل تغییر طرح‌ها و ترجیحات مشتریان از چرخه سفارش خارج می‌شوند و محصولات تازه جای آن‌ها را می‌گیرند.
ادامه دارد …
متن کامل مصاحبه در شماره 289 ماهنامه بسپار که در نیمه آبان ماه منتشر می شود ،می‌خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است
