اختصاصی بسپار/ بررسی مهاجرت ترکیبات شیمیایی از ظروف پلاستیکی موج پز (مایکروویوی) به مواد خوراکی: چالشها و ملاحظات ایمنی
بسپار/ایران پلیمر مواد در تماس با خوراک (FCMs) یا متک به وسایلی گفته میشود که پیش از مصرف غذا با آن در تماس هستند، مانند بطریهای آب، مواد بستهبندی، ظروف نگهداری غذا و لوازم آشپزخانه. برای تولید متک ها از مواد مختلفی مانند پلاستیک یا کاغذ استفاده میشود. در فرآیند تولید این ظروف پلاستیکی، افزودنیهای شیمیایی همراه با تکپارها به کار میروند تا پایداری، مقاومت در برابر تخریب و عملکرد آنها بهبود یابد. متک ها میتوانند منبع بالقوهای برای آلودگی خوراکی ها باشند، زیرا در تماس مستقیم با غذا قرار میگیرند و ممکن است تحت شرایط مختلف، انتقال ترکیبات شیمیایی از آنها به غذا رخ دهد که اثرات نامطلوبی دارد. بررسی مهاجرت ترکیبات شیمیایی آلی از این مواد به داخل خوراک، یک حوزه مهم در ایمنی مواد خوراکی محسوب میشود، زیرا مصرفکنندگان بهدرستی خواستار مواد غذایی سالم، ایمن و عاری از آلایندهها هستند. روش گرمایش با موج به طور گسترده ای در مصارف خانگی برای فرآوری غذا مورد استفاده قرار میگیرد. در سالهای اخیر، این دستگاهها به بخشی ضروری از هر خانه تبدیل شدهاند، زیرا با سبک زندگی امروزی سازگار هستند و فرآیند گرم کردن غذا را سریع و راحت میکنند. موج پزها با تولید پرتوهای غیریونیده در بسامد 45/2 گیگاهرتز باعث افزایش دمای داخل غذا میشوند، آنهم با اتلاف انرژی کمتر. این پرتوها باعث چرخش مولکولهای قطبی موجود در غذا مانند آب، چربی یا سایر ترکیبات میشوند و در نتیجه انرژی گرمایی تولید میشود.
از این رو، موج پز برای غذاهایی که محتوای آب بالایی دارند کارایی بیشتری دارد، موج پزها از ظرف عبور کرده و توسط غذا جذب میشوند. سه نوع مختلف از بستهبندیهای موج پزی وجود دارد که شامل بستهبندیهای جاذب امواج موج پز، سینیهای دوگانه قابل استفاده در فر و موج¬پز و ظروف قابل استفاده در موج پز هستند. در ایالات متحده، سازمان غذا و دارو (FDA) مواد بستهبندی در تماس با مواد غذایی را تنظیم میکند. مقررات FDA و مقررات جامعه اروپایی (EC) دارای قوانین پیچیدهای برای کنترل مواد مهاجر بالقوه مضر از مواد بستهبندی مواد غذایی هستند. با این حال، الزامات خاصی برای ظروف موج پزی در تماس با مواد غذایی وجود ندارد. ظروف پلاستیکی قابل استفاده در موج پز به طور گستردهای برای نگهداری غذا، پختوپز، گرم کردن سریع و بستهبندی غذاهای بیرونبر استفاده میشوند. فوریتی برای بررسی خطرات احتمالی این ظروف برای سلامت انسان به دلیل مهاجرت مواد شیمیایی به داخل غذاها وجود دارد. بسپارهای تجاری در تماس با مواد غذایی مانند پلیپروپیلن، پلیاتیلن، پلیاستایرن و پلیاتیلن ترفتالات از جمله محصولات پرکاربرد در زندگی روزمره هستند. امروزه، طیف گستردهای از مواد در تماس با غذا شامل افزودنیهای شیمیایی مانند نرمکنندهها، پاداکسندهها، آغازگرهای نوری و جوهرها هستند که میتوانند منبعی از مواد سمی خارجی باشند.
مواد افزودنی عمدی مانند پاداکسندهها، عوامل آنتیاستاتیک، نرمکنندهها و روانکنندهها معمولاً با پیوندهای غیراشتراکی به ماتریس بسپاری متصل هستند. دو افزودنی عمده در ظروف پلاستیکی به عنوان خطرات بالقوه برای سلامت انسان موردتوجه قرار گرفتهاند: بیس فنول A و فتالاتها. بیس فنول A یک افزودنی است که برای تولید پلاستیکهای سخت و شفاف استفاده میشود. فتالاتها به پلاستیکها افزوده میشوند تا آنها را نرم و انعطافپذیر کنند، همچنین ترکیباتی مانند بوتیلهیدروکسیتولوئن و هیدروکربنها به عنوان پیامد گرمایش در موج پز از مواد پلاستیکی آزاد میشوند. مهاجرت این مواد افزودنی عمدی و همچنین مشتقات محصولات تجزیه یا آلایندههای خارجی آنها که به عنوان مواد افزودنی غیرعمدی شناخته میشوند، ممکن است رخ دهد و منجر به رها شدن این مواد شیمیایی از ظروف پلاستیکی قابل استفاده در موج پز به درون مواد غذایی شود. شرایط محیطی شدید، مانند دمای بالا و گرم شدن غذا، میتوانند این فرآیند مهاجرت را تسریع کرده و در نتیجه قرارگیری انسان در معرض این ترکیبات را افزایش دهند. علاوه بر این، مواد میکروپلاستیکها نیز ممکن است از ظروف پلاستیکی به مواد غذایی منتقل شوند. نتایج به دست آمده نشان دادهاند که افرادی که ۴ تا ۷ بار در هفته غذای بیرونبر سفارش میدهند، ممکن است بین ۱۲ تا ۲۰۳ میکروپلاستیک را وارد بدن خود کنند.
با توجه به استفاده روزافزون از ظروف پلاستیکی در فرآیند گرمکردن غذا در موج پز و نگرانیهای موجود در خصوص مهاجرت ترکیبات شیمیایی از این ظروف به مواد غذایی، هدف این مطالعه، بررسی علمی مهاجرت افزودنیها و سایر ترکیبات شیمیایی از ظروف پلاستیکی مختلف به انواع غذاها تحت شرایط گرمایی موج پز است. این پژوهش هم چنین تأثیر عواملی همچون نوع غذا، ساختار شیمیایی بسپار، مدت زمان و دمای گرمایش را بر میزان مهاجرت مورد ارزیابی قرار میدهد تا با ارائهی یک دیدگاه جامع، مخاطرات بالقوهی ایمنی این ظروف برای سلامت مصرفکننده تحلیل شود.
ادامه دارد …
نویسنده: دکتر الهام سبزی (Elham_sabzii@yahoo.com)
متن کامل این مقاله را در شماره 273 ماهنامه بسپار که در نیمه خردادماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.
در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه و فیدیبو قابل دسترسی است.
