اختصاصی بسپار/ گفت و گو با دکتر زهرا مقصود، دبیر علمی هشتمین همایش ملی پلیمر ایران (همپا 1404): بزرگترین دانشگاه شرق کشور و سومین دانشگاه جامع ایران امسال میزبان همپا ست

بسپار/ایران پلیمر دکتر زهرا مقصود از سال 1390 به عضویت هیات علمی گروه مهندسی شیمی در دانشگاه فردوسی مشهد درآمد. او دانش آموخته کارشناسی مهندسی پلیمر دانشگاه صنعتی امیرکبیر بوده و مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری خود را نیز در دانشگاه تربیت مدرس گذرانده است.
در گفت و گویی که در سال 1402 با وی داشتیم از داستان ایجاد رشته مهندسی پلیمر در مقطع کارشناسی از مهرماه 1396 با جذب 30 دانشجو از طریق کنکور سراسری در دانشگاه فردوسی گفت و اینکه از چهار سال قبلتر از آن یعنی سال 1392 گرایش پلیمر در رشته مهندسی شیمی در مقطع کارشناسی ارشد در این مرکز دانشگاهی راه اندازی شده بود. او معتقد است با توجه به وجود صنایع پلیمری متعدد در استان خراسان، ضرورت تربیت متخصصان و کارشناسان بومی جهت تامین نیروی متخصص مورد نیاز این صنایع احساس می شد. دانشگاه فردوسی مشهد اولین دانشگاه در شرق کشور است که در رشته مهندسی پلیمر دانشجو جذب می کند.
امسال دانشگاه فردوسی مشهد میزبان هشتمین دوره همایش ملی پلیمر ایران (۷ و ۸ آبان ۱۴۰۴) خواهد بود و دکتر مقصودی دبیر علمی این گردهمایی ست.

بسپار- خانم دکتر مقصود دانشگاه فردوسی مشهد در چه فرآیندی میزبانی همپا را بر عهده گرفت؟
مقصود: این هشتمین همایش ملی پلیمر ایران است. نخستین همایش پلیمر در سال ۱۳۶۵ و با عنوان «سمینار تخصصی علوم و تکنولوژی پلیمر» برگزار شد؛ رویدادی که در جامعه علمی کشور با نام ISPST شناخته می‌شود. از آن زمان تاکنون، این همایش تقریباً هر دو سال یک‌بار و عمدتاً در تهران برگزار شده است. چند سالی است که این رویداد به صورت یک‌سال در میان به شکل ملی و بین‌المللی برگزار می‌شود؛ یک سال سمینار بین‌المللی علوم و تکنولوژی پلیمر و سال بعد همایش ملی پلیمر یا همپا. امسال نیز میزبان هشتمین همایش ملی پلیمر ایران هستیم. همواره در حاشیه این همایش، به ابتکار انجمن علوم و مهندسی پلیمر، نشستی با حضور نمایندگان جامعه علمی پلیمری کشور برگزار می‌شود که در آن کاندیداها برای میزبانی دوره بعد معرفی شده و پس از رأی‌گیری، دانشگاه میزبان مشخص می شود. در هفتمین همایش که در دانشگاه گلستان برگزار شد، دانشگاه فردوسی مشهد به عنوان میزبان دوره هشتم انتخاب شد.
دانشگاه فردوسی مشهد، بزرگ‌ترین دانشگاه شرق کشور و پس از دانشگاه تهران و تبریز، سومین دانشگاه جامع کشور است. این دانشگاه با حدود ۲۵ هزار دانشجو، بیش از ۸۰۰ عضو هیأت علمی، زیرساخت‌های پژوهشی و آموزشی گسترده، سالن‌های مناسب برای کنفرانس و موقعیت مکانی ویژه در جوار حرم امام رضا (ع)، از نظر امکانات رفاهی و دسترسی شهری شرایط مطلوبی برای میزبانی این همایش دارد. همین عوامل باعث شد که در جلسه تصمیم‌گیری، میزبانی هشتمین همایش به این دانشگاه سپرده شود. در هر همایش، دبیر علمی و دبیر اجرایی مشخص می‌شوند.
دبیر علمی این دوره بنده هستم و دکتر علی دشتی مسئولیت دبیری اجرایی را بر عهده دارند. کمیته سیاست‌گذاری متشکل از دکتر علی دشتی، بنده، دکتر سید عمادالدین شاکری (اعضای گروه مهندسی پلیمر از دانشکده مهندسی)، و همچنین دو استاد از گروه شیمی دانشکده علوم، آقای دکتر نوید رمضانیان و دکتر غلامحسین ظهوری است. علاوه بر این، جمعی از دانشجویان نیز در کمیته‌های علمی و اجرایی همکاری دارند. در انتخاب اعضای کمیته علمی و داوری نیز تلاش کردیم از طیف گسترده‌ای از دانشگاه‌های کشور استفاده کنیم.

بسپار – آیا این دوره ویژگی یا تفاوت شاخصی نسبت به دوره‌های قبلی دارد؟
مقصود: معمولاً همایش‌های پلیمر در تهران برگزار می‌شدند، اما طی چند دوره اخیر توجه بیشتری به دانشگاه‌های خارج از مرکز شده است؛ مانند دانشگاه صنعتی سهند، دانشگاه گلستان، دانشگاه اصفهان و حالا برای نخستین بار یک دانشگاه در شرق کشور میزبان است. این امر فرصت تعامل بیشتر اساتید دانشگاه‌های خارج از تهران را فراهم می‌کند و به گمان من زمینه‌ساز همکاری‌های علمی گسترده‌تر خواهد بود. همچنین فرصتی ویژه جهت آشنایی متخصصین حوزه پلیمر با صنعتگران شرق کشور فراهم می کند.

بسپار – مخاطبان اصلی این همایش چه گروه‌هایی از جامعه علمی و صنعتی کشور هستند؟
مقصود: همایش ملی و بین المللی پلیمر ایران به نظر من مهم‌ترین رویداد جامعه پلیمری کشور است. هم به لحاظ قدمت که نخستین رویداد تخصصی این حوزه محسوب می‌شود و هم از نظر جامعیت. مخاطبان آن طیف گسترده‌ای از دانشجویان، اساتید، پژوهشگران و همچنین صنعتگران در بخش‌های مختلف تولید، تحقیق و توسعه، کنترل کیفی و بازرگانی هستند.

بسپار – استقبال از همایش تا این لحظه چگونه بوده است؟ آیا شرایط اخیر کشور از جمله جنگ ۱۲ روزه و مشکلات اقتصادی صنایع شامل ناترازی ها و … بر میزان مشارکت اثر گذاشته است؟
مقصود: بله، امسال مانند همه رویدادهای علمی و صنعتی، همایش ما هم از این شرایط متأثر شد. در روزهای جنگ دانشگاه‌ها تقریباً نیمه‌فعال بودند، امتحانات لغو شد، خوابگاه‌ها تعطیل شد و دانشجویان به شهرهای خود بازگشتند. این امر وقفه‌ای در روند پژوهش‌ها و … و برگزاری همایش ایجاد کرد. به همین دلیل، با درخواست‌های متعدد پژوهشگران، مهلت ارسال مقالات تا نیمه شهریور تمدید شد. با این حال، فعلاً تصمیمی برای تغییر تاریخ همایش گرفته نشده و برنامه برگزاری در همان زمان اعلام‌شده، یعنی ۷ و ۸ آبان ۱۴۰۴، پابرجاست.

بسپار – امسال محور ویژه همایش «بازیافت و بازآفرینی پلیمرها»ست. دلیل انتخاب این شعار چیست؟
مقصود: چند عامل در انتخاب این شعار مؤثر بود. نخست، مصرف بالای پلیمرها و حجم عظیم ضایعات پلاستیکی است که به محیط زیست وارد می‌شود. تأکید ما بر «بازآفرینی» فراتر از بازیافت ساده است؛ یعنی نگاه به اقتصاد چرخشی و تبدیل ضایعات به محصولات با ارزش افزوده بیشتر. این موضوع دغدغه جهانی است و ما نیز تلاش داریم توجه جامعه علمی و صنعتی کشور را به آن جلب کنیم.
دلیل دیگر، فعالیت‌های سازمان مدیریت پسماند شهرداری مشهد است که از سال‌ها پیش در این حوزه فعال بوده و به جرأت یکی از مراکز پیشرو کشور در مدیریت پسماند محسوب می‌شود. این سازمان به عنوان حامی معنوی در کنار ماست و برنامه‌های آن در روزهای نزدیک به همایش اطلاع‌رسانی خواهد شد.

بسپار – مهم‌ترین چالش‌های حال حاضر صنعت پلیمر ایران را چه می‌دانید؟
مقصود: یکی از اصلی‌ترین چالش‌ها وابستگی به مواد اولیه پتروشیمی است. عرضه این مواد با نوساناتی همراه است و گاهی کیفیت یکنواختی ندارد. بسیاری از شرکت‌ها توان یا تمایلی برای سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نو و فرمولاسیون‌های جدید ندارند. دغدغه اصلی آنها تأمین تولید روزمره در شرایط سخت کنونی است. همین موضوع فاصله ما را با شرکت‌های فناورمحور بین المللی افزایش می‌دهد.
چالش دیگر، ضعف ارتباط صنعت و دانشگاه است. محتوای بسیاری از دروس دانشگاهی با نیازهای صنعت همسو نیست. ما نیازمند دوره‌های مهارت‌محور و کارگاهی بیشتری هستیم تا دانشجویان تجربه عملی به‌دست آورند. محدودیت‌های بودجه‌ای دانشگاه‌ها و چارچوب‌های وزارت علوم این امکان را محدود کرده است. یکی از اقدامات امیدبخش «طرح کوآپ» است که در دانشگاه فردوسی مشهد هم اجرا می‌شود. در این طرح، دانشجو یک نیم‌سال یا یک سال کامل در صنعت فعالیت می‌کند و حقوق دریافت می‌کند. این طرح هم مهارت‌آموزی دانشجویان را تقویت می‌کند و هم به تأمین نیروی انسانی صنایع کمک می‌کند. البته برای شرکت در طرح کوآپ، دانشجویان با معیارهایی چون معدل و توانمندی گزینش می‌شوند. علاوه بر این، «قانون جهش تولید» فرصتی فراهم کرده است تا شرکت‌ها بخشی از مشکلات تحقیق و توسعه خود را در قالب اعتبار مالیاتی به دانشگاه‌ها یا شرکت‌های دانش‌بنیان واگذار کنند. این قانون مترقی می‌تواند همکاری دانشگاه و صنعت را به‌طور واقعی تقویت کند.

بسپار – نقش دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در ارتقای دانش فنی حوزه پلیمر را چطور ارزیابی می‌کنید؟

(ادامه دارد …)

متن کامل این گفت و گو را در شماره 275 ماهنامه بسپار که در نیمه شهریور ماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.