اختصاصی بسپار/ یک گزارش تکان دهنده: پژوهشِ جهانیِ Elsevier نشان می‌دهد که پژوهشگران وقت ندارند! + دیدگاه آنها در مورد هوش مصنوعی

بسپار. ایران پلیمر پژوهشِ جهانیِ Elsevier از ۳۰۰۰ پژوهشگر نشان می‌دهد که کم‌تر از نیمی از آنان زمان کافی برای انجام پژوهش دارند، اما هوش مصنوعی (AI) را در صورت داشتن ابزارهای درست دگرگون‌ساز می‌بینند …

برگرداننده: مهندس زهرا آهنگ Ahang.zahraa@gmail.com

گزارش Researcher of the Future افزایش استفاده از هوش مصنوعی (AI)، همراه با نگرانی‌ها، تفاوت‌های منطقه‌ای و روندهای تازه‌ی حرکت آن را برجسته می‌کند.

Elsevier اخیرا نتایج پژوهش جهانی Researcher of the Future را منتشر کرد و دیدگاه‌های تازه‌ای درباره‌ی دیدگاه پژوهشگران نسبت به چشم‌انداز به‌سرعت دگرگون‌شونده‌ی پژوهش ارائه داد. این نظرسنجی بخشی از تمرکز پیوسته‌ی Elsevier بر درک عوامل شکل‌دهنده‌ی اعتماد در پژوهش و نیز چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی جامعه‌ی جهانی پژوهش و نوآوری است. دیدگاه‌های تازه نشان می‌دهند که چگونه پیشرفت‌های هوش مصنوعی (AI)، دگرگونی رویه‌های پژوهشی و تغییرات سیاستی و بودجه‌ای، پژوهش را بیش از هر زمان دیگری دگرگون می‌کنند.

با بهره‌گیری از دیدگاه‌های بیش از ۳۲۰۰ پژوهشگر دانشگاهی و صنعتی در ۱۱۳ کشور، این گزارش تفاوت‌های رو‌به‌گسترش منطقه‌ای در نگرش پژوهشگران، دیدگاه‌های دگرگون‌شونده درباره‌ی حرکت و تغییری در نگاه آنان به نقش خود در جهانی در حال تغییر را برجسته می‌کند.

Judy Verses، رئیس Academic & Government Markets در Elsevier می‌گوید: «این مطالعه تصویری روشن از اشتیاق پژوهشگران به نوآوری و پایبندی آنان به اعتماد و استانداردهای اخلاقی را، با وجود فشارهای روزافزونی که تجربه می‌کنند، ارائه می‌دهد. پژوهشگران هوش مصنوعی (AI) را ابزاری نیرومند برای دگرگون‌کردن شیوه‌ی کار خود و افزایش اثرگذاری می‌دانند، اما به راه‌حل‌هایی نیاز دارند که قابل اعتماد باشند و یکپارچگی پژوهش، دقت و پاسخ‌گویی را در اولویت قرار دهند. جامعه‌ی علمی به‌روشنی می‌داند که این نشانه‌های اعتماد برای پیشبرد اطمینان‌بخش پیشرفت انسانی ضروری‌اند.»

پژوهشگران با فشارهای بیش‌تری روبه‌رو هستند، اما به حفظ یکپارچگی پای‌بند مانده‌اند

پژوهشگران با فشارهای روزافزون ناشی از حجم به‌سرعت درحال‌رشد اطلاعات، وظایف اداری و آموزشی، عدم قطعیت بودجه و فشار برای انتشار روبه‌رو هستند. این عوامل در مجموع زمان قابل‌اختصاص به پژوهش را کاهش داده و احتمالا پیشرفت شغلی آنان را مختل می‌کند. با وجود فشارها، پژوهشگران در پایبندی به کیفیت و حفظ یکپارچگی پژوهش سرسخت باقی مانده‌اند.

• تنها ۴۵ درصد موافق‌اند که زمان کافی برای پژوهش دارند.
• فقط ۳۳ درصد انتظار دارند بودجه‌ی رشته‌ی آنان در دو تا سه سال آینده افزایش یابد و خوش‌بینی در آمریکای شمالی و اروپا در پایین‌ترین سطح است.
• ۶۸ درصد می‌گویند فشار برای انتشار پژوهششان نسبت به دو تا سه سال پیش بیش‌تر شده است.
• ۷۴ درصد پژوهش داوری‌شده را قابل اعتماد می‌دانند و داوری را برای یکپارچگی پژوهش، ایجاد اعتماد و گسترش اثرگذاری مهم تلقی می‌کنند.

پژوهشگران به‌سرعت هوش مصنوعی را به‌کار می‌گیرند، اما نیازمند پشتیبانی‌اند

پژوهشگران هوش مصنوعی (AI) را برای کار خود دگرگون‌ساز می‌دانند و استفاده از آن به‌سرعت در حال افزایش است:

• اکنون ۵۸ درصد از ابزارهای هوش مصنوعی (AI tools) در کار خود استفاده می‌کنند، درحالی‌که در سال ۲۰۲۴ این رقم ۳۷ درصد بود
• بااین‌حال تنها ۳۲ درصد از پژوهشگران جهان معتقدند که در موسسه‌ی آنان کنترل قانونی مناسب بر هوش مصنوعی (AI governance) وجود دارد.
• هم‌چنین فقط ۲۷ درصد معتقدند آموزش کافی برای استفاده از هوش مصنوعی (AI) دریافت کرده‌اند.

تفاوت‌های منطقه‌ای در اعتماد پژوهشگران به هوش مصنوعی

اعتماد پژوهشگران به ابزارهای هوش مصنوعی (AI tools) در مناطق مختلف در حال واگرایی است، به‌ویژه میان چین، ایالات متحده (US) و بریتانیا (UK). در چین، ۶۸ درصد پژوهشگران معتقدند ابزارهای هوش مصنوعی انتخاب‌های بیش‌تری به آنان می‌دهد، دربرابر ۲۹ درصد در ایالات متحده و ۲۶ درصد در بریتانیا. هم‌چنین درباره‌ی این‌که هوش مصنوعی آنان را توانمندتر می‌کند، ۶۴ درصد پژوهشگران چینی موافق‌اند، درحالی‌که این رقم در ایالات متحده ۲۵ درصد و در بریتانیا ۲۴ درصد است. این شکاف در نگاه پژوهشگران به ظرفیت‌های هوش مصنوعی نیز آشکار است:

برای صرفه‌جویی در زمان پژوهش: ۷۹ درصد در چین، دربرابر ۵۴ درصد در ایالات متحده و ۵۷ درصد در بریتانیا.

برای بهبود کیفیت کار: ۶۰ درصد در چین، دربرابر ۲۲ درصد در ایالات متحده و ۱۷ درصد در بریتانیا.

برای تسریع کشف‌ها: ۴۹ درصد در چین، دربرابر ۳۰ درصد در ایالات متحده و ۲۶ درصد در بریتانیا.

پژوهشگران بیش‌ترین ارزش هوش مصنوعی را کجا می‌بینند

بیش‌تر پژوهشگران (۵۸ درصد) می‌گویند ابزارهای هوش مصنوعی در حال حاضر در صرفه‌جویی زمان به آنان کمک می‌کند، هرچند در حوزه‌هایی که به نظرشان بیش‌ترین اثر را دارد، در انتخاب محتاط‌اند. پژوهشگران در حال حاضر از ابزارهای هوش مصنوعی برای انجام این کارهای مختلفی استفاده می‌کنند، از قبیل:

• یافتن و خلاصه‌سازی تازه‌ترین پژوهش‌ها (۶۱ درصد)
• انجام مرور پیشینه پژوهش (۵۱ درصد)
• تحلیل داده‌های پژوهشی (۳۸ درصد)
• تهیه‌ی پیش‌نویس پیشنهادهای پروژه برای دریافت بودجه (41 درصد)
• تهیه‌ی پیش‌نویس مقاله‌ها یا گزارش‌های پژوهشی (۳۸ درصد)

پژوهشگران کم‌تر تمایل دارند از ابزارهای عمومی هوش مصنوعی برای کارهای خلاقانه مانند تولید فرضیه یا طراحی مطالعه استفاده کنند. بااین‌حال، آن‌هایی که مزایای هوش مصنوعی را به رسمیت می‌شناسند، بیش‌تر احتمال دارد از یک دستیار هوش مصنوعی امن، پژوهشگرپسند و قابل اعتماد برای این منظور استفاده کنند.

پژوهشگران برای افزایش اعتماد خود به هوش مصنوعی به دنبال نشانه‌های اعتمادند

با وجود افزایش استفاده از هوش مصنوعی، پژوهشگران درباره‌ی اخلاق و قابلیت اعتماد نگران‌اند.

• کم‌تر از یک‌چهارم (۲۳ درصد) پاسخ‌دهندگان جهانی بر این باورند که ابزارهای هوش مصنوعی به‌طور اخلاقی توسعه یافته‌اند، درحالی‌که ۳۸ درصد معتقدند توسعه‌ی آن‌ها غیراخلاقی است.
• هم‌چنین ۲۲ درصد پاسخ‌دهندگان ابزارهای هوش مصنوعی را در حال حاضر قابل اعتماد می‌دانند، درحالی‌که ۳۹ درصد آن‌ها را غیرقابل اعتماد تلقی می‌کنند.
• فقط ۷ درصد پژوهشگران ایالات متحده و بریتانیا معتقدند هوش مصنوعی اعتماد به پژوهش را افزایش خواهد داد، در مقایسه با ۲۰ درصد در چین.

پژوهشگران عوامل زیر را برای افزایش اعتماد به ابزارهای هوش مصنوعی در کار خود مهم می‌دانند:

• شفافیت (transparency): استناددهی خودکار منابع (۵۹ درصد)
• روزآمدی (Recency): داده‌های آموزشی هوش مصنوعی شامل تازه‌ترین پیشینه علمی باشد (۵۵ درصد)
• ایمنی (Safety): آموزش‌دیده بودنِ صریح برای دقت factual و ایمنی (۵۵ درصد)
• کیفیت (Quality): آموزش‌دیده‌بودن بر محتواهای داوری‌شده‌ی باکیفیت (۵۵ درصد)
• اعتبارسنجی (Validation): بازبینی منظم خروجی‌ها توسط کارشناسان انسانی (۴۹ درصد)

بدبینی نسبت به بودجه عامل اصلی تمایل به مهاجرت است

نزدیک به یک‌سوم (۲۹ درصد) پژوهشگران به مهاجرت به کشور دیگر فکر می‌کنند (۵ درصد کم‌تر از ۲۰۲۲)، به‌دلیل تمایل به بودجه‌ی بهتر، تعادل کار و زندگی و آزادی بیش‌تر در پیگیری علایق پژوهشی.

• فقط ۳۳ درصد پژوهشگران انتظار افزایش بودجه در دو تا سه سال آینده دارند، درحالی‌که این خوش‌بینی در ایالات متحده به‌طور چشم‌گیری پایین است (۹ درصد) و در چین بالاتر است (۴۴ درصد).
• ۴۹ درصد از پژوهشگرانی که به مهاجرت فکر می‌کنند، بودجه را دلیل اصلی می‌دانند.
• مقاصد اصلی برای کسانی که قصد جابه‌جایی دارند، کانادا (۲۷ درصد)، آلمان (۲۶ درصد) و ایالات متحده (۲۶ درصد) است.
• ۴۰ درصد پژوهشگران ایالات متحده ممکن است در دو تا سه سال آینده برای پیشبرد شغلی خود مهاجرت کنند؛ این رقم ۱۶ درصد بیش‌تر از سال ۲۰۲۲ است و به‌طور قابل توجهی بالاتر از رقم جهانی (۲۹ درصد).
• در مقابل، فقط ۱۳ درصد پژوهشگران چینی به مهاجرت فکر می‌کنند؛ ۲۲ درصد کم‌تر از سال ۲۰۲۲.

همکاری میان‌رشته‌ای و فرامرزی در حال افزایش است

• ۶۳ درصد پژوهشگران در جهان نسبت به سال‌های گذشته همکاری بیش‌تری میان پژوهشگران می‌بینند (۶۸ درصد در آسیا-اقیانوسیه، ۵۵ درصد در آمریکای شمالی و ۵۹ درصد در اروپا).
• در میان پژوهشگرانی که افزایش همکاری را گزارش کرده‌اند، ۶۸ درصد بیش‌تر با پژوهشگران رشته‌های دیگر همکاری می‌کنند و ۵۳ درصد بیش‌تر با پژوهشگران در کشورهای دیگر.

با اتکا به یافته‌های Researcher of the Future، Elsevier با موسسات علمی و دانشگاهی پیشرو در کشورهای پژوهش‌محور همکاری خواهد کرد تا پژوهشگران، سیاست‌گذاران و مدیران موسسات را گرد هم آورد و راهبردهای عملی برای پشتیبانی از جامعه‌ی پژوهش بررسی کند.

درباره‌ی این مطالعه

گزارش Researcher of the Future بخشی از مجموعه‌ی Confidence in Research است که توسط Elsevier انجام شد تا بررسی کند پژوهشگران چگونه با تغییرات سریع فناوری، فرهنگی و نهادی سازگار می‌شوند.

این مطالعه چهار حوزه‌ی اصلی را بررسی می‌کند: نقش دگرگون‌ساز هوش مصنوعی در پژوهش، فشارهایی که پژوهشگران برای حفظ یکپارچگی پژوهش تجربه می‌کنند، دگرگونی شیوه‌های کار از جمله افزایش همکاری و تغییر نگرش‌ها نسبت به مهاجرت و در نهایت افزایش انتظارات از پژوهشگران برای نشان‌دادن اثرگذاری کارشان.

منبع:

https://www.elsevier.com/about/press-releases/elseviers-global-survey-of-3-000-researchers-reveals-less-than-half-have?utm_source=chatgpt.com, last observed 11/22/2025.