جاماندگی از فناوری صنعتی در ایران
بسپار/ایران پلیمر تولید فناورانه، مهمترین مولفه در تعیین جایگاه کشورها در اقتصاد جهانی محسوب میشود. در دهههای اخیر ایران از نظر دسترسی به فناوری فاصله قابلتوجهی با رقبای منطقهای پیدا کرده است. فقر فناوری در حدی است که بنگاههای ایرانی مجبورند از ماشینآلات فرسوده وارداتی برای تولید استفاده کنند. در مقابل سایر کشورها با استفاده از ابزارهای نوین همچون هوش مصنوعی، کلان دادهها و روباتهای هوشمند، با ایجاد یک انقلاب در فضای کارخانهها، بهرهوری تولید و امنیت نیروی کار را افزایش دادهاند.
«فناوری» روز دنیا به متغیر تعیینکننده بقای صنعت تبدیل شده است. اگرچه در دهههای گذشته سرمایهگذاری قابلتوجهی در ایجاد ظرفیتهای صنعتی صورت گرفته و بسیاری از صنایع از نظر کمّی به بلوغ رسیدهاند، اما سطح بهکارگیری تکنولوژی روز دنیا در تولید صنعتی کشور با استانداردهای جهانی فاصله معناداری دارد. فاصلهای که مستقیما بر رقابتپذیری، کیفیت تولید، صادرات و حتی گردش نقدینگی بنگاهها اثر منفی گذاشته است.
بخش قابلتوجهی از ماشینآلات فعال در صنایع کشور عمری بیش از استانداردهای فنی دارند و نرخ نوسازی سرمایه ثابت صنعتی در سالهای اخیر به شدت کاهش یافته است. فعالان صنعتی میگویند میانگین نوسازی ماشینآلات صنعتی در دنیا بین ۷ تا ۱۰ سال است، اما در بسیاری از کارخانهها و واحدهای تولیدی کشور این عدد به بیش از دو دهه میرسد. نتیجه این وضعیت، افت بهرهوری، افزایش مصرف انرژی، کاهش کیفیت محصول و از دست رفتن بازارهای رقابتی است.
از سوی دیگر، محدودیت دسترسی به فناوریهای نوین، چه به دلیل تحریمها و چه به واسطه بیثباتی سیاستهای ارزی و تجاری، باعث شده صنایع کشور در موج جدید تحول دیجیتال، هوشمندسازی و استفاده از کلان دادهها و هوش مصنوعی عقب بمانند. این عقبماندگی تنها یک چالش فناورانه نیست؛ بلکه به گرهی مالی برای بنگاهها تبدیل شده است. واحدهایی که با فناوری قدیمی تولید میکنند، هزینه تمامشده بالاتری دارند، حاشیه سودشان محدودتر است و در نتیجه با بحران سرمایه در گردش مواجه میشوند.
در چنین شرایطی، رقابت با تولیدکنندگان منطقهای و جهانی بهطور فزایندهای دشوار شده است. چرا که «رونق تولید» بیش از آنکه به ظرفیت اسمی وابسته باشد، به توان نوسازی، جذب فناوری و پیوند با زنجیره ارزش جهانی گره خورده است. اگر سیاستگذار صنعتی نتواند مسیر نوسازی فناوری، تسهیل واردات ماشینآلات و تقویت سرمایهگذاری فناورانه را هموار کند، شکاف فناوری در صنعت ایران نه تنها کاهش نخواهد یافت، بلکه به یکی از موانع اصلی رشد اقتصادی کشور تبدیل خواهد شد.
دنیای اقتصاد
