اختصاصی ایران پلاست/ گفت‌وگو با دکتر سعید ترکمان، رئیس هیئت‌مدیره انجمن ملی صنایع پلیمر ایران: ایران‌پلاست مصداق تخلف آشکار بخش دولتی و NPC است

بسپار/ ایران پلیمر دکتر سعید ترکمان، رئیس هیئت‌مدیره انجمن ملی صنایع پلیمر ایران را در دفتر وی دیدار و با او در خصوص مسایل مختلف صنعت پلاستیک گفت و گو کردیم، هرچند تمرکز و محوریت این صحبت ها، نمایشگاه ایران پلاست بود که در ایستگاه نوزدهم خود قرار دارد. دکتر ترکمان در این سالها تلاش کرده تا با تک صدا کردن صنعت پلیمر، صدایی بلندتر را به گوش تصمیم سازان در کشور برساند.

بسپار- در نمایشگاه‌های معتبر دنیا، معمولاً ساختارهایی تحت عنوان شورای سیاست‌گذاری یا شورای مشورتی وجود دارد که به تصمیم‌سازی و جهت‌دهی نمایشگاه کمک می‌کند. در ایران‌پلاست نیز سال‌ها صحبت از چنین شورایی مطرح بود و در سال های قبل اساسنامه ای هم برای آن تدوین شد. با این حال به سرانجام نرسید. امسال به‌نظر می‌رسد این موضوع ساختارمندتر پیگیری شده است. تفکیک بین مدیریت اجرایی و مدیریت سیاست‌گذاری تا چه اندازه توانست این نیاز را برآورده کند و چه دستاوردهایی به همراه داشت؟

ترکمان: بله، شکل‌گیری شورای سیاست‌گذاری نمایشگاه ایران‌پلاست به ابتدای دهه ۱۳۹۰ بازمی‌گردد. در آن زمان، به همت جمعی از فعالان صنعت پتروشیمی و پلاستیک، اساس‌نامه‌ای برای این شورا تدوین شد. با این حال، از همان ابتدا، چالش بی‌اعتمادی متقابل میان بخش خصوصی و حاکمیت مانعی جدی در مسیر فعالیت آن بود. حاکمیت به توانمندی بخش خصوصی اعتماد نداشت و بخش خصوصی نیز بر این باور نبود که برخی امور باید به دولت واگذار شود. در آن مقطع، با تلاش آقای کیانی (در NPC)، نخستین وظایف و محدودیت‌های شورا تدوین شد. اما تحولات ساختاری در پتروشیمی و تغییرات در سازمان توسعه تجارت موجب وقفه‌هایی در مسیر فعالیت شورا شد. بعدها با ورود آقای پیمان پاک به سازمان توسعه تجارت، بار دیگر موضوع فعال‌سازی شورای سیاست‌گذاری جدی‌تر پیگیری شد و فشار این سازمان سبب شد که پتروشیمی به‌عنوان متولی نمایشگاه، تشکیل شورا را بپذیرد.

طبق قانون، دولت مجاز به برگزاری مستقیم نمایشگاه‌ها نیست و باید این مسئولیت را به بخش خصوصی واگذار کند. با این حال، ایران‌پلاست همچنان در زمره معدود نمایشگاه‌هایی قرار دارد که به‌طور کامل واگذار نشده است. این موضوع مصداق تخلف آشکار است و اگرچه امکان شکایت و پیگیری از طریق دیوان عدالت اداری وجود دارد، اما به دلیل ضعف فرهنگ خودباوری و اقدام‌گری در بخش خصوصی، این مسیر تاکنون جدی دنبال نشده است.

از طرفی، ضعف برخی تشکل‌ها در ارائه آمار واقعی نیز مزید بر علت است. به‌عنوان مثال، برخی تشکل‌ها هنگام برگزاری ایران‌پلاست از هزاران عضو سخن می‌گویند، در حالی که در مجامع عمومی‌شان تنها ۲۰ نفر حضور دارند. طبیعی است که چنین ناهماهنگی‌هایی موجب بی‌اعتمادی حاکمیت و تضعیف جایگاه بخش خصوصی در شورا می‌شود.

با وجود این چالش‌ها، در دوره اخیر، رویکرد مثبت‌تری نسبت به گذشته شکل گرفته است. حضور فعال انجمن ملی صنایع پلیمر را با تلاش های به‌ویژه آقای مهندس ترک در این دوره نمایشگاه شاهد خواهیم بود.

تلاش نمایندگانی چون آقای عباس‌زاده (مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی و معاون وزیر نفت در امور پتروشیمی) در دفاع از منافع زنجیره پتروشیمی و پلاستیک در مجامع بین‌المللی نمونه‌هایی از رویکرد نوین در کشور است. به‌ویژه در شرایط پیچیده کشور، حضور بالاترین مقام های مرتبط با صنعت پتروشیمی در هیئت‌های خارجی نقطه قوتی برای این صنعت محسوب می‌شود (اشاره دکتر ترکمان به شرکت حسن عباس زاده در نشست INC پنجم است. در این مورد می توانید در سایت ایران پلیمر بیشتر بخوانید./ بسپار)

با این حال باید اذعان داشت که فاصله ایران‌پلاست با نمایشگاه‌های بین‌المللی هم‌تراز مانند K-Show آلمان، چایناپلاس، عرب‌پلاست یا اوراسیاپلاست ترکیه همچنان زیاد است. در این نمایشگاه‌ها، شورای سیاست‌گذاری نقش راهبردی ایفا می‌کند و به موتور محرک صنعت تبدیل شده است، در حالی که در ایران هنوز شورا به جایگاه واقعی خود نرسیده و بیشتر تحت‌تأثیر محدودیت‌های ساختاری و اجرایی قرار دارد.

نکته مهم این است که نمایشگاه‌ها در سراسر جهان هویت و قدرت خود را از بخش بین‌المللی می‌گیرند. ایران نیز با وجود شرایط خاص اقتصادی و سیاسی، کشوری بزرگ با ظرفیت‌های گسترده است و باید از فرصت‌های محدود خود به شکلی بهینه استفاده کند.

تنها در سال گذشته، صنایع پتروشیمی و پلیمر بیش از ۱۵ میلیارد دلار صادرات داشته‌اند. رقمی که نشان می‌دهد اگر نمایشگاه ایران‌پلاست بتواند با ساختاری منسجم‌تر و کارآمدتر مدیریت شود، می‌تواند به بستری جدی برای توسعه صادرات و ارتقای جایگاه جهانی صنعت پلیمر ایران بدل شود.

یکی از مشکلات دیرینه نمایشگاه بین‌المللی تهران، محدودیت فضا است. به‌ویژه در برگزاری نمایشگاه بزرگ پلاستیک کشور، این محدودیت به وضوح خود را نشان می‌دهد. در دو سال اخیر، انجمن تخصصی شرکت‌های نمایشگاهی پیشنهادی ارائه کرده است که از سالن‌های متروکه‌ای که اکنون به انبار تبدیل شده‌اند، استفاده شود. اگر این سالن‌ها بازسازی شوند، دست‌کم سه هزار مترمربع به فضای نمایشگاهی اضافه خواهد شد و از آن مهم‌تر، امکان ایجاد نمایشگاه دائمی در طول سال فراهم می‌شود. تصور کنید بخشی از سالن‌های بازسازی‌شده به انجمن‌ها و شرکت‌های پلیمری اختصاص یابد. در طول سال، هرگاه نمایشگاه‌های مرتبط با صنایع مختلف از خودرو گرفته تا روشنایی و بسته‌بندی برگزار شود، فعالان پلیمری می‌توانند در آن حضور موثر داشته باشند. این چرخه باعث می‌شود سرمایه‌گذاری انجام‌شده ظرف مدت کوتاهی بازگشت داشته باشد و صنعت پلیمر به‌طور مداوم در معرض دید و تعامل با دیگر صنایع قرار گیرد.

اما فراتر از بحث زیرساخت، نگاه به خود تشکل‌ها نیز باید تغییر کند. شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور دگرگون شده و تشکل‌های پلیمری نیز باید متناسب با این تغییرات حرکت کنند.

امروز دیگر شعار باید این باشد که هر کسی وارد تشکل می‌شود، باید دستش در جیب خودش باشد، یعنی شفافیت مالی، خوداتکایی و پاسخگویی، شرط لازم برای فعالیت در این عرصه است.

به نظر می‌رسد در یک سال آینده، چهره صنعت پلیمر تغییرات اساسی به خود ببیند. برای مثال، در حوزه تقاضا برای مواد اولیه، حجم پروانه‌های صادره طی سال‌های اخیر چند برابر ظرفیت واقعی تولید پتروشیمی‌ها بوده است. ابتدا کمبود حدود ۵۰ درصدی وجود داشت، اما به مرور پروانه‌های متعددی صادر شد و اکنون این حجم دیگر قابل کنترل نیست. اخیرا شاهد این هستیم که بسیاری از واحدهای آمیزه ساز در حال فروش خطوط تولید خود حتی زیر قیمت های خرید هستند.

وزارت صمت اخیرا طرحی با عنوان «ضریب شفافیت» را در دست اجرا دارد که بر اساس آن رصد می‌شود که هر واحد چه گریدی خریداری می کند و در نهایت به چه محصولی تبدیل می شود. این طرح می‌تواند جلوی بسیاری از انحرافات را بگیرد. اکنون برخی واحدها در سامانه تجارت، برای سهولت، کالاهای خود را در قالب عناوین عمومی ثبت می‌کنند. این مسئله، علاوه بر ایجاد ناهماهنگی در داده‌ها، زمینه‌ساز شکل‌گیری حقوق مکتسبه‌ای شده که اصلاح آن دشوار است. با اجرای طرح ضریب شفافیت، این روند اصلاح خواهد شد و تصویر واقعی‌تری از وضعیت صنعت نمایان می‌شود. این تصمیم سیاست‌گذار، در کنار ایجاد شفافیت در عرضه و تقاضا، چهره تازه‌ای از صنعت پلیمر ایران به نمایش خواهد گذاشت.

بسپار- انجمن ملی چه برنامه‌هایی برای نمایشگاه ایران‌پلاست خواهد داشت؟

(ادامه دارد …)

متن کامل این گفت و گو را در شماره 275 ماهنامه بسپار که در نیمه شهریور ماه 1404 منتشر شده است، می خوانید.

در صورت تمایل به دریافت نسخه نمونه رایگان و یا دریافت اشتراک با شماره های ۰۲۱۷۷۵۲۳۵۵۳ و ۰۲۱۷۷۵۳۳۱۵۸ داخلی ۳ سرکار خانم ارشاد تماس بگیرید. نسخه الکترونیک این شماره از طریق طاقچه  و  فیدیبو  قابل دسترسی است.