دکتر احمدرضا بهرامیان در هشتمین همایش ملی پلیمر ایران: ضرورت جهتدهی پژوهشهای دانشگاهی به سوی نیازهای واقعی اقلیم صنعتی کشور
بسپار/ ایران پلیمردر نشست مشترک روسای دانشکده ها و گروه های پلیمری سراسر کشور در هشتمین دوره همایش ملی پلیمر که در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، دکتر احمدرضا بهرامیان سرپرست دانشکده مهندسی شیمی دانشگاه تربیت مدرس و عضو هیات مدیره انجمن علوم و مهندسی پلیمر کشور، سخنرانی جالب توجهی با عنوان «جایگاه علم پلیمر در ایران و تعاملات متقابل با جامعه کشور» داشت که در ادامه بخش هایی از آن را می خوانید. او در این جستار به واکاوی وضعیت علمی، فناورانه و نوآورانه ایران در حوزه پلیمر پرداخته و تصویری از چالشها و فرصتهای این صنعت دانشمحور ارائه داده است.
دکتر بهرامیان، با استناد به دادههای بینالمللی اعلام کرد که سهم ایران از تولید مقالات علمی حوزه پلیمر حدود ۲ تا ۳ درصد از کل مقالات جهانی است و کشورمان در بازه دهساله اخیر رشد سالانهای بیش از ۱۵ درصد را در این حوزه تجربه کرده است. ایران در رتبهبندی جهانی علوم پلیمری جایگاهی بین ۱۰ تا ۱۵ را دارد، اما در شاخصهای تبدیل علم به فناوری و نوآوری، رتبه کشور از ۶۴ در سال ۲۰۲۴ به ۷۲ در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
در شاخص جهانی هوش مصنوعی (GARI 2024) نیز ایران در جایگاه ۹۱ در میان ۱۸۸ کشور قرار دارد. جایگاه ایران در شاخص تحقیق و توسعه ۳۵ و در شاخص نیروی انسانی ۵۴ است.
دکتر بهرامیان با تأکید بر شکاف میان پژوهشهای دانشگاهی و نیازهای صنعتی تصریح کرد که به نظر می رسد تنها ۲۰ تا ۴۰ درصد از پژوهشهای دانشگاهی در حوزه پلیمر قابلیت تبدیل به فناوری یا تجاریسازی داشته باشند.
در بخش دیگری از سخنرانی، آمار ۱۵۶۴ شرکت دانشبنیان در حوزه مواد پیشرفته و شیمیایی (طبق اعلام معاونت علمی ریاست جمهوری در سال ۱۴۰۳) ارائه شد که نشاندهنده ظرفیت بالای کشور در مسیر توسعه پلیمرهای مهندسی و فناورانه است. با این حال، بهرامیان خاطرنشان کرد که ایران هنوز در تبدیل علم به فناوری به میانگین جهانی نرسیده است.
وی سپس به تشریح قابلیتها و نقاط قوت علمی ایران پرداخت: رشد سریع تولید مقالات علمی در حوزه نانوکامپوزیتها، بیوپلیمرها و پلیمرهای زیستتخریبپذیر و افزایش همکاریهای بینالمللی از جمله این موارد بود. در مقابل، وی به ضعف در کیفیت استنادی مقالات (میانگین ۸ تا ۱۲ استناد در برابر میانگین جهانی ۱۵ تا ۲۰)، کمبود نوآوری بنیادین و تطبیقی و فاصله میان دانشگاه و صنعت اشاره کرد.
در ادامه، دکتر بهرامیان مجموعهای از چالش های کلیدی صنعت پلیمر ایران را برشمرد؛ از جمله:
• نیاز به توسعه تولید مونومرهای مهندسی و پلیمرهای پیشرفته،
• توجه به پلیمرهای زیستی و بازیافتی در جهت کاهش آلودگی محیطزیست،
• تدوین برنامه توسعه زنجیره ارزش در صنایع پتروشیمی،
• بومیسازی تأمین مواد اولیه و توسعه فناوریهای پایه مبتنی بر IT،
• گسترش پارکهای فناوری پلیمری با تمرکز بر محصولات نوآورانه و صادراتمحور،
• توسعه چاپ سهبعدی و تولید غشاهای پلیمری،
• ایجاد استانداردهای بینالمللی در محصولات پتروشیمی و پلیمری و …
از دیدگاه دکتر بهرامیان، یکی از چالشهای اصلی، نبود سیستم آموزشی پویا برای تربیت نسلهای جدید مدیران و متخصصان صنعت پلیمر کشور است. او بر ضرورت بهکارگیری مدلهای جدید Social Emotional Learning (SEL) و توسعه مهارتهای نرم در آموزشهای مهندسی تأکید کرد.
به باور او، آموزش در مهندسی پلیمر باید بر پایه تفکر نوآورانه و روشهای جدید استوار شود.
در پایان، دکتر بهرامیان بر ضرورت جهتدهی پژوهشهای دانشگاهی به سمت نیازهای واقعی اقلیم صنعتی کشور تأکید کرد و گفت: دانشگاهها باید بر پایه تقاضای صنعت و جامعه پژوهش کنند و هر اقلیم دانشگاهی باید با شناخت اولویتهای محلی، پژوهشهای هدفمند خود را تنظیم کند. تنها در این صورت است که علم پلیمر میتواند موتور محرک توسعه صنعتی ایران شود.
