اخبار

مقاله ای از حمید رقمی/ دریا واقعا چه رنگی است؟ آبی، سبز، طوسی یا …؟

بسپار / ایران پلیمر در تعریف اولیه آب آمده است: آب ماده ای است بی رنگ، بی بو و… و درشرایط متعارف مایع
… و اگر سوال شود: اقیانوس چه رنگی است؟
حتماً پاسخ خواهیم داد: آبی!
ولی اگر کمی دقیق ترشویم و عمیق تر بنگریم؛ آیا دچار تردید نخواهیم شد؟
شاید هم سبز، یا طوسی، یا ….
ولی مگر قرار نیست که آب بی رنگ باشد؟
همه جواب ها صحیح هستند، زیرا که “دریا مساوی دریا نیست” !
دریا “هزاران رنگ و هزاران صورت ” دارد، آنگونه که Reinhard Mey، خواننده آلمانی در یک ترانه به خوبی بیان می کند.

ولی چرا دریا این همه رنگ دارد ؟  
نور خورشید که به سطح آب می تابد، اتفاقات زیادی بصورت همزمان رخ می دهد.
در سطح آب، نور هم منعکس و هم دچار شکست می شود،
درون آب، نور به مقدار کمی توسط ملکول های آب و به مقدار بیشتری به وسیله ذرات شناوردرون آب یا پارتیکل ها، جذب می شود، هم چنین با برخورد نور با این ذرات، انعکاس نور رخ می دهد و شعاع های نوری  در مسیرهای  دیگر به راه خود ادامه می دهند ، پدیده ای که ما به آن “پخش نور” میگوئیم.
برای روشن شدن موضوع شعاع های نور را با یک جریان آب قوی مقایسه می کنیم، جریان آبی که با یک سطح ناصاف برخورد می کند، در یک چنین حالتی آب در تمام جهات و مسیر ها پرتاب می شود، بطوری که اگر نزدیک به آن باشیم، حتماً قطرات و حتی بیش از قطرات آب را لمس خواهیم کرد!
دقیقاً به همین منوال می توان برخورد نور خورشید با ذرات داخل آب را مجسم نمود. اشعه ها ی نور در تمام جهات، حتی در جهت عکس، از مسیر اصلی(تابش) منحرف می شوند.
با آنچه که عنوان شد، می توان گفت که پدیده های متعددی درتعیین رنگ دریا ها نقش دارند.
آبی خواندن رنگ دریا از قرار تنها در صورتی ممکن است که دریا را هر روز مقابل چشم نداشته باشید. دریانوردانی که رنگ‌های متفاوتی به چشم دیده‌اند، دریاها را سیاه، قرمز و حتی سبز می‌دانستند. مثلأ دریانوردان عرب اقیانوس اطلس را گاه دریای سبز می‌‌خواندند.
گذشته از این، دریاها و اقیانوس‌ها تنها از آب تشکیل نشده‌اند. به طور متوسط ۵/ ۵ درصد وزن آنها را  نمک تشکیل می‌دهد. این رقم در دریای مرده به ۲۸ درصد می‌رسد. نمک حل شده در آب جذب نور را اندکی افزایش می‌دهد.  البته برخی از صاحب نظران تردید دارند که نام دریای سیاه یا سرخ به ترکیب ذرات آنها بستگی داشته باشند. در دریای سیاه به دلیل کمبود اکسیژن رسوبات تیره‌ای تشکیل شدند که رنگ آب را تیره می کنند و در دریای سرخ جلبکی سرخ رنگ وجود دارد. دراین میان مورخان حدس می‌زنند که نام هر دو دریا با تعریف رنگ‌های سیاه و سرخ در گذشته‌های دور ارتباط دارد. مثلأ برخی می‌گویند مردم یونان باستان به دلیل سخت ‌بودن جهت یابی در دریای سیاه آن را نامهربان می‌دانستند و در نتیجه آن را سیاه می‌خواندند.

دریای آبی رنگ
یک بخش (نسبتاً کوچک) از نوری که به سطح آب می تابد، در همان سطح منعکس می شود و این به معنی آن است که آبیِ اسمان  با سطح آب مانند یک آئینه برخورد می کند و لذا “آبی” بودن رنگ دریا، بمقدار کمی به تصویر آبی آسمان در آب مربوط می شود، البته دلایل اصلی و تعیین کننده برای “آبی دریا ” بیشتر در عمق دریا هستند:
درحاشیه:
رنگ دریاهائی که درکنار شهرهائی با آسمان خاکستری – به دلیل آلودگی بالا- قراردارند، قاعدتاً می بایست طوسی باشد و نه آبی !
علت رنگ “آبی” دریا :
امواج نوری که جذب می شوند و رنگی که مشاهده می گردد (تصویر)

طول موج های قرمز و نزدیک به قرمز حتی توسط آب خالص نیز(بیشتر) جذب می شوند وسپس طول موج سبزو در آخر، اگر جذبی صورت گیرد، طول موج های نزدیک به آبی خواهند بود. با این توصیف این نتیجه حاصل می شود که در آب صاف و زلال  طول موج آبی بیشترین شانس را برای پخش شدن ( و نه جذب ) دارد. شدت نور (آبی) بستگی به عمق آب دارد و به همین دلیل است که دریای مدیترانه ” آبی” تر از استخر شهر ما است، حتی زمانی که بدنه استخر با رنگ آبی (“استخری”) رنگ شده است .
چرا سبز ؟
گاهی از اوقات و بخصوص در مناطقی رنگ دریا سبز است، “آنقدر سبز” که هم با چشم غیر مسلح و هم در تصویر های گرفته شده توسط ماهواره ها، سبز بسیار زیبائی مشاهده می شود!

برای بوجود آمدن رنگ سبز، موجودات ذره بینی درون آب مسئول هستند، مشهور به پلانکتون های  گیاهی Phytoplankton، این موجودات کوچک، نور خورشید را برای رشد خود نیاز دارند و از آن و دی اکسید کربن در پروسه فتوسنتز، تغذیه می کنند. جذب نور توسط پلانکتون ها بیشتراز طول موج هائی است که بخش باقی مانده یا جذب نشده آن، طول موج سبز است. به عبارت دیگر، هم آبی جذب می کنند و هم قرمز! نتیجه این انتخاب درنوع جذبی که صورت می گیرد این است که در هر کجای دریا و یا اقیانوس، به مقدار قابل توجهی از این پلانکتون ها موجود باشد، دیگر نوری با طول موج آبی برای منعکس شدن  باقی نمی ماندوفقط “رنگ” سبز است که منعکس می شود.
قابل ذکر اینکه اقیانوس شناسان و محققان علوم دریا، از مقدار نور سبز موجود در یک منطقه،  میزان پلانکتون ها را محاسبه می کنند، هم بصورت متداول و هم بصورت ماهواره ای.

و رنگ های دیگر …
از آبی و سبز که بگذریم، دریا رنگهای متنوع دیگری را نیز از خود به نمایش میگذارد، به عنوان مثال دریای شمال (شمال اروپا) بیشتر از اینکه آبی یا سبز باشد، طوسی نزدیک به قهوه ای است. علت این امراز یک طرف دراین است که دراین دریا ذرات شناور بسیارزیاد است، ذراتی که نور با طول موج های مختلف را منعکس می کنند، از طرف دیگر دریای مذکور بسیار مولد است و پلانکتون های فراوانی را در خود جای داده است که بعضاً به رنگ قرمز هستند حال و در صورتی که رنگ قرمز با رنگ سبز مخلوط شود، نتیجه همان رنگ “طوسی-قهوه ای” خواهد بود که از آن صحبت شد.

فیروزه ای
دریاهائی که غنی از مرجان ها هستند، بخصوص در سواحل این گونه دریاها مانند کاریبیک (درغرب اقیانوس اطلس) و احتمالاً سواحل جزیره کیش خودمان، دریا بیش از اینکه به رنگ آبی یا …و یا طوسی باشد، به رنگ فیروزه ای است. علت این امر نیز در این است که ماسه و بقایای حاصل از مرجان ها در یک سطح صاف بصورت انبوه پخش می باشند و نور خورشید را در تمام طول موج ها به همان ترتیب منعکس می کنند و چون در سطوح فوقانی دریا، همان گونه که بیان شد، طول موج قرمز تقریباً بطور کامل جذب میگردد، لذا الباقی یعنی عمدتاً آبی و سبز در مجموع یک رنگ زیبای فیروزه ای را به نمایش می گذارند.

http://chemlack.blogfa.com/

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا